อาเซียนหนึ่งเดียว ไม่เหนียวแน่น เปิดทางหลายขั้วมหาอำนาจ…สหรัฐ-จีน-รัสเซีย+ญี่ปุ่น ลอดช่องตีสนิท แสวงประโยชน์


สมาคมประชาชาติเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือที่รู้จักคุ้นเคยกันในชื่อ ”อาเซียน” อาจจะเกิดมานานกว่ากึ่งศตวรรษไปแล้ว แต่ระดับความแนบแน่นของการรวมกลุ่มภายในอาเซียนค่อนข้างอ่อนแอ

เขตการค้าเสรีอาเซียน หรือ ”อาฟต้า” ที่ถูกสร้างขึ้น และมีการรับรองผลในทางปฏิบัติร่วมกันไปแล้วเมื่อไม่กี่ปีที่ผ่านมาก็งั้นๆ กระทั่งมองไม่เห็นความจำเป็นที่ต้องพูดถึงการเปลี่ยนยกระดับไปสู่การรวมกลุ่มในรูปลักษณ์ ”สหภาพศุลกากร”

เหตุผลสำคัญเบื้องหลังความล้มลุกคลุกคลานของความเป็นอาเซียนหนึ่งเดียว คือความขัดแย้งทางการเมือง

เหตุการณ์สังหารหมู่โรฮิงยาในเมียนมาร์ คือเงาสะท้อนภาพออกมาให้เห็นชัดเจนว่า อาเซียนไม่มีจุดยืนของตนเอง ปล่อยให้เป็นเรื่องกิจการภายในประเทศ ลอยแพให้แก้ไขเอาตัวรอดไปตามยะถากรรม


นอกเหนือจากประเด็นทางการเมืองแล้ว ก็ยังมีประเด็นทางเศรษฐกิจ อันสืบเนื่องมาจากความที่ประเทศในกลุ่มอาเซียนมีฐานทรัพยากรทางเศรษฐกิจที่คล้ายคลึงกันมาก ไม่ว่าจะเป็นข้าว ยางพารา ปาล์มน้ำมัน ซึ่งทำให้รูปแบบความสัมพันธ์กันของประเทศภาคีอาเซียนเป็นไปในลักษณะ ”คู่แข่ง” มากกว่าจะเป็นความร่วมมือกัน


ยิ่งไปกว่านั้น อาเซียนยังมีความเหลื่อมล้ำกันอย่างมากในการแสดงท่าทีต่อประเด็นข้อพิพาท โดยเฉพาะอย่างยิ่งข้อพิพาทว่าด้วยการแบ่งพื้นที่ทะเลจีนใต้และหมู่เกาะสแปรตลีย์

2 ประทศภาคีอาเซียน คือ เวียดนามและฟิลิปปินส์ มีจุดยืนต่อต้านข้อเรียกร้องจีนในการแผ่อิทธิพลอ้างสิทธิในการครอบงำพื้นที่ทะเลจีนใต้ แต่อีก 3 ประเทศในภาคีอาเซียนเหมือนกัน คือเมียนมาร์ ลาว และกัมพูชา กลับมีท่าที ”เย็นชา” มิได้แสดงออกถึงการสนับสนุนท่าทีของเวียดนามและฟิลิปปินส์

กรณีการรุกคืบของจีนในการแผ่อิทธิพลเข้าไปในทะเลจีนใต้มีโอกาสที่จะบรรลุผล ปูทางไปสู่การสร้างฐานทัพเรือในทะเลจีนใต้ได้ไม่ยาก หากจีนใช้แสนยานุภาพทางเศรษฐกิจในการดึงดูดเมียนมาร์ ลาว และกัมพูชา ให้เป็นแนวร่วมที่เหนียวแน่น ขณะที่ท่าทีของไทย ซึ่งไม่ได้มีข้อพิพาทผลประโยชน์ในพื้นที่ทะเลจีนใต้ มีแนวโน้มที่จะเป็นมิตรกับทุกประเทศ

ฝ่ายรัสเซียแม้ว่าจะพยายามเบียดแทรกเข้ามามีบทบาทในอาเซียน เพื่อเปิดประตูการค้าขายพลังงานและอาวุธสงคราม แต่รัสเซียก็ไม่ต้องการมีปัญหากับจีน เนื่องจากงบประมาณรายได้ของประเทศส่วนหนึ่งมาจากการขายไฮโดรคาร์บอนแก่จีน (อยู่ในเงื่อนไขถูกคว่ำบาตรจากตะวันตก) ขณะเดียวกันจีนก็พยายามลดอิทธิพลของสหรัฐอเมริกาด้านกิจการพลังงาน โดยถ่ายเทความมั่งคั่งส่วนเกินเข้าไปซื้อเก็บตุนการสัมปทานด้านการพลังงานในสหรัฐอเมริกา



ข้อมูลล่าสุดระบุว่า Sinopec, China Investment Corp. (CIC)และ Bank of China ของจีน ได้บรรลุข้อตกลงด้านพลังงานมูลค่า 43,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ กับตัวแทนอำนาจรัฐอลาสก้า แห่งสหรัฐอเมริกา และ AlasKa Gasline Development (AGDC)  



ทางด้านญี่ปุ่น ซึ่งเป็นพันธมิตรแนบแน่นของสหรัฐอเมริกา พยายามเดินหมากหวังลดทอนอิทธิพลของจีนในอาเซียน โดยกระชับสัมพันธ์กับลาว กัมพูชา เวียดนาม รวมทั้งไทย ผ่านโครงการลงทุนขนาดใหญ่ แต่ยังไงก็ตาม ญี่ปุ่นก็ไม่อาจวางใจได้ หากอนาคตอันใกล้นี้ จีนสามารถควบคุมเส้นทางการค้าในทะเลจีนใต้ ผ่านเส้นทางสายไหมใหม่

สำหรับปฏิกิริยาของสหรัฐอเมริกาในยุคประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ มุ่งหวังต้องการให้ชาติอาเซียนกดดันเกาหลีเหนือด้านเศรษฐกิจเป็นประเด็นหลัก แต่ให้ความใส่ใจกับการแผ่อิทธิพลของจีนในทะเลจีนใต้เพียงเล็กน้อย และสนใจกับการขยายตลาดการค้าอาวุธและการค้าพลังงานของรัสเซียในอาเซียนเพียงนิดหน่อย

ในสถานการณ์ปัจจุบัน อาเซียนได้กลายเป็นทั้งตัวแปรและพลังขับเคลื่อนเศรษฐกิจที่มีความสำคัญยิ่งยวดเป็นอันดับ 3 ของโลก รองจากจีนและอินเดีย จึงไม่น่าแปลกใจเลยที่หลายประเทศสลับหน้ากันเข้ามาตีสนิทกับอาเซียน เพื่อหวังจะแบ่งปันความมั่งคั่งไปจากอาเซียน


เรื่อง : ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย   เรียบเรียง : ตะวันฉาย