ว่ากันว่า ทักษะที่สำคัญที่สุดทั้งของคนและธุรกิจใน ยุคดิจิทัล ไม่ใช่ทักษะเฉพาะทางที่เลิศเลออะไร หากแต่ทักษะพื้นฐานที่ทุกคนต้องมีนั้น คือ ทักษะในการปรับตัว เพราะในยุคที่ เทคโนโลยีพลิกอุตสาหกรรม ดิจิทัลปฏิวัติคนและธุรกิจ ผู้ปรับตัวเท่านั้นถึงจะอยู่รอด
ที่เกริ่นมาเช่นนี้ เพราะนี่เป็นอีกหนึ่งใจความสำคัญของการบรรยายในหัวข้อ “เมื่อดิจิทัลปฏิวัติธุรกิจ ทางรอดสุดท้ายคืออะไร” ที่ ดร.เอกก์ ภทรธนกุล ประธานหลักสูตร Master in Branding and Marketing (MBM) ภาษาอังกฤษ และอาจารย์ประจำภาควิชาการตลาด คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ต้องการสื่อให้คนทั่วไปรวมถึงเจ้าของกิจการน้อยใหญ่ที่มาเข้าร่วมฟังการ สัมมนา “ทักษะ 4.0 : เมื่อเทคโนโลยีพลิกอุตสาหกรรม ทักษะที่คนและธุรกิจต้องมีคืออะไร” ที่จัดขึ้นโดย บริษัท อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) และหน่วยงานพันธมิตร เมื่อเดือนมีนาคมที่ผ่านมา โดยในช่วงเริ่มต้น ดร.เอกก์ได้ยืนยันถึงความเชื่ออันหนักแน่นของเขาก่อนว่า
“ผมมองว่าเทคโนโลยีไม่ได้มีเพื่อแย่งงานของมนุษย์ ในทางตรงกันข้าม กลับช่วยแก้ไขและอำนวยความสะดวกสบายให้มากกว่า เวลาสร้างเทคโนโลยีขึ้นมาชิ้นหนึ่ง จึงต้องเน้นความสำคัญไปที่การใช้งานมากกว่าสนใจแต่วิทยาการล้ำหน้าที่เกิดขึ้น แต่กลับไม่ได้นำไปสร้างประโยชน์อันใด”

ทุกวิกฤต มีโอกาส บทเรียนจากกระแสบุพเพสันนิวาส
จากนั้น การบรรยายออกสตาร์ทมาที่กระแสออเจ้า หรือกระแสความนิยมจากละครเรื่องบุพเพสันนิวาส ที่มาพลิกสถานการณ์ความถดถอยของสื่อโทรทัศน์ให้กลับมาคึกคักอีกครั้ง จากก่อนหน้าที่ถูกสื่อออนไลน์ช่วงชิงฐานคนดูไป เพราะพฤติกรรมผู้คนที่เปลี่ยนจากการรับชมรายการหรือละครตามเวลาที่ฉายจริงมาเป็นการรับชมย้อนหลังทางสื่อออนไลน์ ขณะที่คนรุ่นใหม่ก็ปันใจไปให้รายการใหม่มากมายที่แพร่ภาพทางช่องทางออนไลน์เท่านั้น
แต่เมื่อเกิดกระแสบุพเพสันนิวาสฟีเวอร์ ขึ้น ผู้ชมก็กลับไปดูละครทางโทรทัศน์ตามเวลาที่ฉายจริงกันมากมายทั้งทางโทรทัศน์และสมาร์ทโฟน ด้วยเหตุนี้ ละครเรื่องนี้จึงกลายเป็นจุดเชื่อมต่อระหว่างสื่อในรูปแบบเก่ากับสื่อในรูปแบบใหม่ไปโดยปริยาย นอกจากนั้น ละครเรื่องนี้ยังสามารถสร้างเรตติ้งได้สูงสุดเป็นประวัติการณ์ ซึ่งมาจากการที่ผู้ชมส่วนใหญ่ต่างตั้งตาดูละครเรื่องนี้ในเวลาที่ฉายจริง ทั้งที่ละครเรื่องนี้ก็สามารถรับชมย้อนหลังได้ทางออนไลน์เหมือนละครเรื่องอื่น สาเหตุของปรากฎการณ์นี้ก็มาจากค่านิยมฉับพลันที่ว่า ถ้าคุณไม่ดูละครเรื่องนี้ในวันเวลาฉายจริง พรุ่งนี้คุณอาจคุยกับใครๆไม่รู้เรื่องนั่นเอง
ทั้งหมดนี้แสดงให้เห็นว่า อะไรก็เกิดขึ้นได้ในยุคดิจิทัลที่ทุกอย่างเปลี่ยนแปลงรวดเร็วแบบคาดไม่ถึง ใครที่เคยเชื่อว่า สื่อโทรทัศน์ตายไปแล้วในยุคดิจิทัลเพราะสื่อออนไลน์ได้ยึดครองพื้นที่หมดแล้ว เมื่อเกิดกระแสออเจ้าขึ้น คงต้องคิดใหม่กันแล้ว เนื่องจากปรากฎการณ์นี้พิสูจน์ได้ว่า มีโอกาสซ่อนอยู่ในวิกฤตเสมอ แค่ค้นให้เจอ ปรับตัวให้ทัน แล้วใช้จังหวะ โอกาส ของกระแสนั้นสร้างสรรค์ความสำเร็จขึ้นมาให้ได้ คาถาความสำเร็จในยุคดิจิทัลก็มีแค่นี้
Digital Tools เป็นรอง Digital Life สิ เรื่องใหญ่
ดร.เอกก์ ชี้ให้เห็นต่อไปว่า ทุกวันนี้คนโฟกัสไปที่ทุกกระแสอิงเทรนด์ดิจิทัลที่เกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็น IOT Internet of Things หรือ Big Data ที่จะทวีความสำคัญในยุคนี้ รวมถึงอัลกอริทึ่มต่างๆที่ล้ำสมัย ทั้งหมดนี้เป็นเพียง Digital Tools ที่จะมาช่วยให้ชีวิต หรือ Life ของคนในยุคนี้ดีขึ้น ดังนั้นคนที่เข้าใจชีวิตและ Digital Life ต่างหากที่จะชนะและเป็นผู้นำในตลาดดิจิทัลนี้ได้
“ยกตัวอย่างผลงานของอาจารย์ริชาร์ด เทเลอร์ อาจารย์ประจำคณะบริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยชิคาโก ผู้ได้รับรางวัลโนเบล สาขาเศรษฐศาสตร์ จากผลงานที่เริ่มจากแนวคิดในการแก้ปัญหาที่ผู้ชายมักปัสสาวะเลอะออกนอกโถส้วม จึงเกิดคำถามขึ้นในหัวอาจารย์ผู้นี้ว่า ทำอย่างไรจึงจะทำให้ผู้ชายปัสสาวะเลอะออกนอกโถน้อยลง ทางหนึ่งคือทำโถให้ใหญ่ขึ้น ซึ่งเสียเวลามาทุบโถเก่าและเสียเงินเยอะด้วย อาจารย์ริชาร์ดได้นำเสนอไอเดียว่า ไม่เห็นต้องยุ่งยาก แค่เอาสติกเกอร์รูปแมลงวันไปติดที่โถส้วม ซึ่งตามสัญชาตญาณผู้ชายก็จะต้องท้าทายความสามารถตัวเอง ด้วยการเล็งทิศทางปัสสาวะให้ไปโดนสติกเกอร์แมลงวันให้ได้ หากโดน สิ่งที่ได้กลับมาย่อมเป็นความสะใจที่สามารถปัสสาวะให้โดนได้และความสนุกลึกๆที่เกิดขึ้นระหว่างปฏิบัติการนั้น”
ตัวอย่างที่ ดร.เอกก์ ตั้งใจหยิบยกมาให้ฟังนี้ เพื่อสื่อถึงประเด็นหนึ่งที่ว่า แม้ในยุคที่เทคโนโลยี นวัตกรรม อย่าง AI จะเข้ามามีบทบาทปฏิวัติอะไรหลายอย่าง ทว่า สิ่งหนึ่งที่ AI ไม่สามารถเข้าถึงได้นั่นคือ Emotion ของมนุษย์ ที่ใช้อธิบายปรากฎการณ์ขำขันของนวัตกรรมโถส้วมชายกับสติกเกอร์รูปแมลงวันที่เขาเพิ่งบอกเล่ามาได้นี้อย่างชัดเจน ดังนั้น Key success หนึ่งที่เป็นทางเลือกทางรอดของคนและธุรกิจในยุคดิจิทัลนี้ จึงหนีไม่พ้นการทำความเข้าใจอารมณ์ ความรู้สึกของคนและประดิษฐ์หรือทำสิ่งที่ตอบสนองความต้องการด้านนี้ให้ได้นั่นเอง
เพราะฉะนั้น ในยุคนี้ แค่การเข้าใจ Social Intelligence จึงไม่เพียงพอ ต้องเข้าใจ ความคิดสร้างสรรค์ของมนุษย์ หรือ Creativity ต่อมา ต้องเข้าใจประสาทสัมผัส หรือ Sensory และมีอีกหนึ่งคีย์เวิร์ดที่สำคัญที่สุด ที่ทุกคนต้องเติมเข้าไปนั่นคือ Emotional Intelligence คือความฉลาดทางอารมณ์ ที่เป็นทักษะเฉพาะของมนุษย์ ที่จะกลายมาเป็นทางรอดและนำพาให้เราอยู่รอดในยุคดิจิทัลนี้ได้
นอกจากนั้น ดร.เอกก์ ยังยกตัวอย่างให้เห็นว่า หลากหลายนวัตกรรมสร้างขึ้นมาจาก Digital Tools ที่ดี แต่มาผิดพลาดที่ไม่ตอบโจทย์การใช้ชีวิต หรือ Life ของผู้คน อย่างนวัตกรรมตู้เย็นรุ่นล่าสุดของโลกที่สามารถคำนวณบอกผู้ใช้ได้ว่า มีวัตถุดิบอะไรในตู้เย็นที่กำลังจะเสียบ้าง แล้วสามารถทำอาหารอะไรขึ้นได้บ้างจากวัตถุดิบที่มี โดยมีคำเตือนจากข้อมูลที่ใส่ไว้ในโปรแกรมของตู้เย็นด้วยว่า คนในครอบครัวแพ้อะไรอย่าใส่วัตถุดิบนั้นนะ ซึ่งเมื่อฟังแล้ว ต้องร้องว่า โอ้โห มันเจ๋งมาก แต่หากคิดในบริบทของวิถีชีวิตคนไทยแล้ว แน่นอนว่านวัตกรรมระดับนี้ต้องมีสนนราคาในหลักแสน ซึ่งถือว่าแพงมาก และกลุ่มเป้าหมายที่จะมาสนใจนวัตกรรมนี้ต้องเป็นผู้มีรายได้สูง และโดยบริบทด้านอาหารของไทยที่ไม่ได้มีราคาสูงนัก จึงอาจไม่ต้องการนวัตกรรมในด้านนี้เหมือนประเทศที่มีอาหารแพงตามทวีปอื่นๆ ในโลก เป็นต้น
ดังนั้น Digital Tools ที่ดีที่สุด ต้องตอบโจทย์ Digital Life ของผู้คนได้เหมือนกันทั่วโลก หรือ Worldwide ด้วย
เปิดปรากฎการณ์ยุคดิจิทัล 6 ข. เข้าใจเพื่อรอด
ที่สุดแล้ว ดร.เอกก์ ได้สรุป สูตร 6 ข. ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของทั้งธุรกิจ บริการ และคนยุคดิจิทัล ให้ฟังว่า
• ข้อมูล
ในอนาคต ผู้คนจะใช้ชีวิตแบบออนไลน์และออฟไลน์ไปพร้อมกัน โดยเกิดเป็นนิยามชีวิตใหม่ ที่ ดร.เอกก์ ขอนิยามใหม่ว่า On life จนเกิดการนำข้อมูลมาผลิตสินค้าหรือบริการใหม่ๆ เช่น การเข้าไปซื้อของในร้านและจ่ายเงินออนไลน์ของ Amazon Go ที่ตอบโจทย์ไลฟ์สไตล์ของมนุษย์ที่ต้องการความสะดวกในการซื้ออาหารสำเร็จรูปในแต่ละมื้อ
• ข้ามโลก
บริการสั่งสินค้า หรือ บริการออนไลน์ อย่าง LINEMAN ที่ไม่ได้ประสบความสำเร็จแค่เพราะการมาจับธุรกิจออนไลน์ แต่เหนือไปกว่านั้น LINEMAN ยังเข้าถึงลูกค้าได้ด้วยกลยุทธ์การทำธุรกิจ On life คือ การมอบประสบการณ์การบริการที่ตอบสนองความต้องการของลูกค้าแต่ละคนได้อย่างดีที่สุด เช่น การส่งอาหารจากร้านอาหารที่ผู้สั่งชื่นชอบได้ทุกร้านทั่วประเทศ แม้แต่ร้านที่อยู่ในตรอก ซอกซอย LINEMAN ก็หามาให้คุณได้
• ขี้เหงา
สังคมออนไลน์ทำให้คนในโลกเป็นจริงเกิดความเหงาได้ง่ายขึ้น แค่ไม่มีใครมากดไลค์หรือคอมเมนต์ในภาพที่โพสต์ไป ก็ทำให้คนคิดมากได้แล้ว สังคมยุคดิจิทัลจึงได้ชื่อว่า เป็นสังคม Isolation จากปรากฎการณ์นี้ทำให้หลายร้านอาหารปรับตัว เพิ่มโต๊ะ ตอบสนองความต้องการของลูกค้าคนเดียวมากขึ้น เช่นกันกับการเกิดขึ้นของแอปพลิเคชันหาคู่มากขึ้นเรื่อยๆ
• ขาดเหตุผล
ยิ่งเราก้าวสู่สังคมยุคดิจิทัลมากขึ้นเท่าไร คนเราก็จะยิ่งใช้อารมณ์เป็นใหญ่มากกว่าเหตุผล นี่จึงเป็นเหมือนเหรียญสองด้าน เพราะเมื่อใดที่เราใช้อารมณ์ในการตัดสินใจ อาจทำให้เกิดผลเสียที่ไม่คาดคิดขึ้นได้ ทว่า หากการทำธุรกิจนั้นตอบสนองอารมณ์ความรู้สึกของคนได้ ทั้งในแง่ของการเติมเต็มและการแก้ปัญหา ถ้าเป็นเช่นนี้ ธุรกิจนั้นย่อมมีทางประสบความสำเร็จในยุคดิจิทัลได้ไม่ยาก
• ของจริง
สินค้า บริการ และข่าวสารที่จะคงอยู่ในสังคมยุคปัจจุบันได้ ต้องเป็น “ของจริง” กล่าวคือ ต้องดีจริง มีคุณภาพจริง เป็นความจริง ไม่หลอกลวง หากมีการหลอกลวงผู้บริโภค ก็ไม่สามารถปกปิดเอาไว้ได้นาน ความจริงจะถูกขุดคุ้ยออกมาเปิดเผยได้ง่ายมากขึ้นกว่าในอดีต
• ขัดเกลาใจ
ยิ่งโลกยุคดิจิทัลเปลี่ยนไปเร็วเท่าไร ผู้คนก็ยิ่งโหยหาวิถีการขัดเกลาใจ และหันมาดูแลใจมากขึ้น ดังนั้น ธุรกิจหรือกิจกรรมที่เป็นการฝึกจิตใจจะเป็นม้ามืดที่สามารถเกิดได้ในยุคดิจิทัลนี้










