ขยะพลาสติกกำลังถูกตั้งข้อรังเกียจอย่างรุนแรงจากกระแสโลกาภิวัตน์ ถึงขั้นมีการรณรงค์ประกาศสงครามกับมลภาวะพลาสติกในวันสิ่งแวดล้อมโลก 5 มิถุนายน ปีนี้ ภายใต้แนวคิด “สู้มลภาวะพลาสติก…ถ้านำมันมาใช้ซ้ำไม่ได้ ก็อย่าใช้มันซะเลย”

ต้นทางความคิดส่วนหนึ่งที่ทรงอิทธิพลอย่างยิ่งต่อการรณรงค์ปฏิเสธพลาสติก น่าจะมาจากรองประธานคณะกรรมาธิการยุโรป คือ นายฟรานส์ ทิมเมอร์แมนส์ (Frans Timmermans)
“ภาชนะพลาสติกใช้เวลาผลิต 5 วินาที ถูกนำไปใช้ประโยชน์เพียง 5 นาที แต่ต้องใช้เวลาถึง 500 ปี ในการกำจัด หากไม่ลงมือตอนนี้ อีก 50 ปีข้างหน้า ถนนจะเต็มไปด้วยขยะพลาสติกมากกว่าปลาในมหาสมุทร”
ก่อนหน้านั้นเมื่อปี 2546 คณะกรรมาธิการยุโรป เคยมีบทบาทชี้นำการจัดระบบระเบียบขยะเพื่อคุณภาพสิ่งแวดล้อมของโลก ด้วยการผลักดันการบังคับใช้ระเบียบว่าด้วยขยะอิเล็คทรอนิกส์ (Watse Electrical and Electronic Equibment-WEEE) แต่ที่นี่ประเทศไทยปัญหาขยะอิเล็คทรอนิกส์กำลังเป็นประเด็นอื้อฉาวรุนแรงน่าอับอายขายขี้หน้าไปทั้งโลก พกถุง ผ้า เพื่อสิ่งแวดล้อม

กระแสการรณรงค์ปฏิเสธพลาสติกในโอกาสวันสิ่งแวดล้อมโลกปีนี้ ได้ขยายขอบเขตรุกเข้ามาสู่ประเทศไทยอย่างเข้มข้น และได้รับการขานรับอย่างกว้างขวางจากหลายหน่วยงาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งสถาบันอุดมศึกษา
ตอนนี้มีสถาบันอุดมศึกษาอย่างน้อย 3 แห่ง คือ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์-มหาวิทยาลัยมหิดล และจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้ลงมือเดินหน้าโครงการ ”ปฏิเสธถุงพลาสติก” ร่วมกับเครือข่ายร้านสะดวกซื้อที่เปิดดำเนินการอยู่ในรั้วมหาวิทยาลัย
ใครก็ตามที่เข้าไปจับจ่ายที่ร้านสะดวกซื้อในมหาวิทยาลัยทั้ง 3 แห่งที่ว่า จะไม่มีถุงพลาสติกบริการเหมือนร้านสะดวกซื้อที่อื่นๆ และหากร้องขอถุงพลาสติก เพื่อบรรจุข้าวของ ก็จะต้องมีค่าใช้จ่ายถุงละ 1-2 บาท เป็นไปตามกติกาของประชาคมในมหาวิทยาลัย

หลายคนอาจสงสัยว่านี่เป็นการเปิดช่องให้ร้านสะดวกซื้อฉวยโอกาสหาเศษหาเลยจากลูกค้าหรือไม่ ?
คำตอบที่ถูกเฉลยคือ “ไม่ใช่” แต่ทั้งหมดเป็นผลมาจากการปรึกษาหารือร่วมกันของสมาชิกประชาคมในมหาวิทยาลัย เพื่อแสดงออกถึงบทบาทความร่วมกันในการรับผิดชอบต่อการลดปริมาณขยะพลาสติก โดยเฉพาะอย่างยิ่งขยะประเภทถุงพลาสติกที่มีอยู่รวมกันสูงถึงไม่น้อยกว่าปีละ 45,000 ล้านใบ ด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในการจับจ่ายที่จะต้องพกพาภาชนะบรรจุติดตัวไปด้วย
ผลจากการรณรงค์ปฏิเสธพลาสติกที่เริ่มต้นจากถุงพลาสติกที่ว่า มีการประเมินเบื้องต้นว่าจะช่วยลดปริมาณขยะจากถุงพลาสติกลงไปได้ไม่น้อยกว่าเดือนละ 180,000 ใบ เฉพาะในรั้วของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยแห่งเดียว และถ้ารวมทั้ง 3 มหาวิทยาลัยก็ไม่น่าจะต่ำกว่า 500,000 ใบ

ประเด็นการรณรงค์ ”ไม่เอาถุงพลาสติก” นี้ รศ.กุลทิพย์ ศาสตระรุจิ รองคณบดี คณะนิเทศศาสตร์และนวัตกรรมการจัดการ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า) ในฐานะหัวหน้าโครงการศึกษามาตรการที่เกี่ยวข้องในการจัดการถุงพลาสติก ได้ค้นพบความจริงว่ามาตรการหนึ่งที่จะทำให้เกิดแรงจูงใจในการลดการใช้ถุงพลาสติก เพื่อให้เกิดความรับผิดชอบต่อสังคมได้อย่างมีประสิทธิผล คือผู้ใช้ถุงพลาสติกต้องมีส่วนแบกรับต้นทุน

รศ.กุลทิพย์ ยังพบด้วยว่า อัตราค่าธรรมเนียมที่จะให้ผู้ใช้ถุงพลาสติกมีส่วนแบกรับควรอยู่ที่ 1-2 บาท ต่อถุง โดยให้จัดเก็บจากผู้ซื้อสินค้า ซึ่งการจัดเก็บอาจจะเริ่มจากร้านซูเปอร์มาร์เก็ตขนาดใหญ่และร้านสะดวกซื้อ เนื่องจากมีระบบการชำระเงินสดที่สามารถติดตามตรวจสอบได้ โดยค่าธรรมเนียมที่จัดเก็บได้ควรนำไปใช้ในการจัดการปัญหาขยะและสิ่งแวดล้อม
มหาวิทยาลัยตื่นแล้ว…ร้านสะดวกซื้อ…ซูเปอร์มาร์เก็ตหลายแห่งก็ตื่นแล้ว ไม่รู้ต้องรอถึงเมื่อไหร่หน่วยราชการจะตื่นตัวกับการทำตัวให้เป็นประโยชน์ต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อมอย่างจริงจัง










