อาการข่มขู่ ก้าวร้าว กรรโชก ของนโยบายทรัมป์ด้านต่างประเทศนั้น หลายประเทศเกิดความไม่พอใจ รวมถึงการเปลี่ยนอียูจากพันธมิตรเป็นคู่แข่ง ในกรณีของการกีดกันทางการค้าและการเรียกร้องให้นาโต้นั้น เพิ่มงบประมาณด้านการป้องกันประเทศมากกว่าร้อยละ 2 ของจีดีพี
มีข้อสงสัยอย่างมากว่าทรัมป์นั้นไม่ได้เป็นนักการฑูตและนักภูมิรัฐศาสตร์ที่มีประสบการณ์ทางการเมืองเหมือนกับอดีตผู้นำสหรัฐ เนื่องจากความขัดแย้งของการค้าในยุคโลกาภิวัฒน์เพิ่มทวีความรุนแรงจนถึงขั้นที่สหรัฐจะถอนตัวออกจากองค์การการค้าโลก
จริงๆ แล้วนั้น ทรัมป์แสดงความชัดเจนในปัญหาของเศรษฐกิจการเมืองของสหรัฐ กล่าวคือ
สาเหตุของการทำสงครามการค้าของการจัดเก็บภาษีนำเข้า เช่นในกรณีของยุโรปคือการขาดดุลมหาศาลของการค้าต่างประเทศ ตามข้อมูลจากองค์การสหประชาชาติ Comtrade ในปลายปี 2017 การนำเข้าของจีนจากสหรัฐมีมูลค่า 154.8 พันล้านดอลลาร์ แต่การนำเข้าของสหรัฐฯจากจีน 526.1 พันล้านดอลลาร์ ดังนั้นการขาดดุลทางการค้าจึงมีจำนวน 371.3 พันล้านดอลลาร์
ที่น่าสนใจคือ ตั้งแต่ปี 2000 เป็นต้นมา การขาดดุลของการค้าร่วมกันเพิ่มขึ้นเกือบห้าเท่า ไม่มีแนวโน้มที่จะลดลง
วิธีการที่จะยับยั้งการขาดดุลการค้าคือ การเพิ่มภาษีนำเข้าร้อยละ 25 แต่ตรงนี้หมายถึงการเขียนกติกาการค้าโลกโดยวอชิงตันในยุคโลกาภิวัฒน์และการค้าเสรีกำลังจะสิ้นสุดลง เนื่องจากผู้รับประโยชน์หลักของโลกาภิวัฒน์ ไม่สามารถได้รับกำไรอีกต่อไป
เป็นที่รู้กันมานานแล้วว่าความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจได้มีการพัฒนาขึ้นระหว่างจีนกับสหรัฐไม่เหมือนประเทศอื่นๆ กล่าวคือสินค้าจีนสามารถเข้าถึงตลาดสหรัฐได้โดยต้องแลกกับการที่รัฐบาลจีนเป็นผู้ถือตราสารหนี้สหรัฐรายใหญ่ที่สุด ระบบดังกล่าว “การช่วยเหลือซึ่งกันและกัน” เป็นเวลานานช่วยให้จีนสามารถรองรับการเติบโตทางเศรษฐกิจ สหรัฐอาศัยการไหลเข้าของเงินทุนเพื่อชดเชยการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจ
แต่ในรอบสองสามปีที่ผ่านมา ปักกิ่งได้ให้ความสนใจลงทุนในสินทรัพย์ที่ไม่ใช่สินทรัพย์ทางการเงินของสหรัฐฯ การช่วยเหลือซึ่งกันและกันแบบนี้เริ่มหมดแรง ประโยชน์ของแพลทฟอร์มแบบนี้ลดลงทุกปี และเหตุผลหนึ่งที่ไม่สามารถปฎิเสธได้คือความมั่งคั่งกำลังเติบโตขึ้นในจีน
ดูง่ายๆ เงินเดือนเฉลี่ยของจีนเติบโตขึ้นกว่าสามเท่าในช่วงสิบปีที่ผ่านมาจาก 200 เหรียญสหรัฐ เป็น 750 เหรียญสหรัฐ ดังนั้นการนำเข้าสินค้าจากจีน จึงไม่มีราคาถูกมากเหมือนเมื่อก่อน ปักกิ่งจึงไม่ได้มีเงินเพิ่มเพื่อสนับสนุนหนี้ของสหรัฐฯในสหรัฐฯ
นอกจากนั้น จีนรู้ปัญหานี้ดีว่าตลาดของสหรัฐกำลังจะแตกลงและไม่มีความจำเป็นที่ต้องการใช้แพลทฟอร์มเดิมอีกต่อไป ซึ่งจีนนั้นครอบครองตลาดสหรัฐมานานแล้ว
พูดง่ายๆ จีนนั้นทำหน้าที่ผลิตสินค้าให้สหรัฐบริโภคในราคาถูกแล้ว จีนไม่ต้องการไปค้ำประกันผู้กู้อย่างสหรัฐ (สินทรัพย์) และการลงทุนในโครงการเส้นทางสายไหมใหม่สร้างผลตอบแทน และซื้อสินทรัพย์ที่น่าสนใจทั่วโลกให้ผลตอบแทนที่ดีกว่า
การลงทุนดังกล่าว เป็นกลยุทธ์สำหรับปักกิ่งในแง่ของภูมิรัฐศาสตร์ที่สามารถครอบงำเอเชียกลาง ยูเรเชีย อาเซี่ยน เอเชียใต้ ไปอีกหลายๆ ทศวรรษต่อๆ ไป
นี่คือสิ่งที่อธิบายถึงอาการแต๋วแตกของทรัมป์ที่เรียกร้องการกีดกันทางการค้า สิ่งที่ทรัมป์เรียกร้องในการปรับปรุงความสัมพันธ์ในระดับโลก ก็คือเพื่อให้ผู้บริโภคชาวสหรัฐบริโภคสินค้าราคาถูกและการสนับสนุนเงินดอลลาร์ให้มีราคาแพงต่อไปผ่านการฆ่าเชื้อ รายได้ที่เกินจากการส่งออกของจีนทางจีนต้องซื้อพันธบัตรของสหรัฐ ปัจจุบันจีนไม่จำเป็นที่จะต้องทำเช่นนั้น
ตามที่กรมคลังสหรัฐรายงานในปี 2017 จีนถือพันธบัตร 1.14 ล้านล้านบาท ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ปริมาณการขายพันธบัตรเติบโตขึ้นไม่มากนัก แต่ก็ยังน้อยกว่าปี 2011 ซึ่งคิดเป็น 1.3 ล้านล้านดอลลาร์ และบางประเทศที่เคยซื้ออย่างรัสเซียก็ขายพันธบัตรไปมูลค่ากว่า 7 หมื่นล้านเหรียญ หันไปซื้อทองคำแทนเพื่อเตรียมตัวทำสงครามการค้ากับทรัมป์ ป้องกันอธิปไตยทางเศรษฐกิจ
ถึงตอนนี้สหรัฐฯ ไม่มีอะไรให้แก่จีน ตลาดสหรัฐอิ่มตัวและการเก็บเงินหลายแสนล้านดอลลาร์ไว้ในอัตราดอกเบี้ย 2-3% ต่อปี ซึ่งได้ผลตอบแทนต่ำ อาจจะไม่ได้ผลกำไรด้วยซ้ำ และจีนไม่สามารถขายสินค้าราคาถูกได้อีกต่อไป เนื่องจากปัญหาค่าแรง
ทรัมป์ใช้วิธีการปิดการส่งออกของจีน น่าจะเป็นการเชือดคอตนเอง เพราะหากจีนขายหนี้มหาศาลของสหรัฐเหมือนกับรัสเซียที่กำลังทำอยู่ อาจนำไปสู่วิกฤติการเงินและเศรษฐกิจที่รุนแรงในยุคโลกาภิวัฒน์เหมือนที่ผ่านมา
แต่ที่เกิดขึ้นแน่ๆ คือยุคโลกาภิวัฒน์ของการใช้สินค้าราคาถูกและดอลล่าร์ราคาแพงจะสิ้นสุดลง และเริ่มต้นยุคโลกาภิวัฒน์ของจีนเข้ามาแทนที่
สำหรับบ้านเราภูมิรัฐศาสตร์ที่กำลังหมกหมุ่นการใช้กลยุทธ์การดูดรวมกัน เพื่อเอาชนะคู่แข่งนั้นอาจต้องเตรียมตัวรับวิกฤติเศรษฐกิจการเงินและเศรษฐกิจโลกที่กำลังจะมาด้วย ไม่เช่นนั้นคงชนะบนซากปรักหักพังทางเศรษฐกิจ
เรื่อง : ชิณสัคค สุวรรณอัจฉริย










