จาก ภัยพิบัติ ที่เป็นทอล์คออฟเดอะทาวน์ ซึ่งเกิดขึ้นในช่วงเวลาที่ไม่ห่างกันมากนักถึง 2 เหตุการณ์ ในช่วงปลายเดือนมิถุนายนที่ผ่านมา คือ กรณีเหตุการณ์ทีมฟุตบอลเยาวชน หมูป่า อะเคเดมี ติดอยู่ในถ้ำหลวง ในพื้นที่ จ.เชียงราย และ เหตุการณ์ เรือท่องเที่ยวล่ม ที่ จ.ภูเก็ต ทั้ง 2 เหตุการณ์นี้ ได้มามอบบทเรียนให้สังคมไทยมากมายหลายด้าน โดยเฉพาะ การเตรียมการณ์รับมือกับภัยพิบัติทุกรูปแบบ ที่ต้องปฏิรูปแนวทางและมาตรการป้องกันภัยพิบัติให้มีความรัดกุมมากกว่าเดิม และการถอดบทเรียนจาก งานวิจัย ก็เป็นแนวทางหนึ่งที่มาช่วยให้การปฏิรูปนี้ง่ายขึ้นได้
โดยในประเด็นนี้ ทาง กระทรวงท่องเที่ยวและกีฬา ให้ความสำคัญกับการร่วมถอดบทเรียนจากฐานความรู้งานวิจัยด้านการบริหารจัดการภัยพิบัติของประเทศตลอดเวลาที่ผ่านมา ด้วยเหตุนี้ การประชุม “การบูรณาการและการปฏิรูประบบการบริหารจัดการภัยพิบัติ” จึงจัดขึ้น ณ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) อาคารเอส เอ็ม ทาวเวอร์ สนามเป้า เพื่อร่วมหารือกับทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องถึงการปฏิรูปแนวทางและมาตรการป้องกันภัยพิบัติของประเทศ

สู้ ภัยพิบัติ ได้ดีขึ้น ด้วยผลจากงานวิจัย
ศ.นพ.สุทธิพันธ์ จิตพิมลมาศ ผู้อำนวยการ สกว. ให้ข้อมูลเกี่ยวกับงานวิจัยที่เกี่ยวกับการบริหารจัดการภัยพิบัติที่ผ่านมาว่า
“ที่ผ่านมา สกว.ได้เล็งเห็นถึงความสำคัญของวิธีการบริหารจัดการภัยพิบัติทั้งในระดับจุลภาคไปจนถึงมหภาค จึงสนับสนุนทุนวิจัยทั้งในเชิงระบบและเชิงประเด็นอย่างต่อเนื่อง โดยผลสัมฤทธิ์ของงานวิจัยที่เกิดขึ้นส่วนใหญ่ได้นำไปใช้ประโยชน์เชิงนโยบายและการปฏิบัติของพื้นที่จริงสู่เป้าหมายหลายรูปแบบ อาทิ ชุดโครงการลดภัยพิบัติแผ่นดินไหว ซึ่งมีสถาปนิก วิศวกร นำไปปรับใช้กับการสร้างอาคารในประเทศไทย ส่วนด้านการศึกษา มีการเพิ่มเติมเนื้อหาด้านการเรียนรู้ การปฏิบัติตนเมื่อเกิดภัยพิบัติในหลักสูตรด้วย”
ดังนั้น การร่วมหารือในครั้งนี้ จึงเป็นรูปแบบของการต่อยอดงานวิจัยที่เคยทำมา เป็นฐานสำคัญในการปฏิรูประบบบริหารจัดการภัยพิบัติครั้งใหญ่ของประเทศ นอกจากนี้ หลายโครงการยังได้ก่อให้เกิดผลกระทบและเห็นความเปลี่ยนแปลงในทางที่ดีขึ้นกับการแก้ปัญหาอุบัติภัยในประเทศ อาทิ โครงการการบริหารจัดการความปลอดภัยในการท่องเที่ยวและทะเลของเมืองพัทยา ของ คุณธงชัย พงษ์วิชัย ผอ.สำนักงานเจ้าท่าภูมิภาคที่ 2 กรมเจ้าท่า และคณะ ที่ถูกนำไปใช้จริงในการปฏิรูปงานด้านการรักษาความปลอดภัยในการท่องเที่ยวของเมืองพัทยาอย่างได้ผล

ถอดบทเรียน สิ่งที่สังคมไทยได้รับจาก ภัยพิบัติ
เมื่อทราบถึงข้อมูลจากผลงานวิจัยด้านการบริหารจัดการภัยพิบัติที่ผ่านมา วีระศักดิ์ โควสุรัตน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงท่องเที่ยวและกีฬา กล่าวว่า
“จากกรณีเหตุการณ์ทีมหมูป่า อะเคเดมี ติดอยู่ในถ้ำหลวง จ.เชียงราย และเหตุการณ์เรือล่ม ที่ จ.ภูเก็ต เราได้บทเรียนจากเหตุการณ์นี้ทำ 2 ประการ ว่า
1. ผู้ประสบเหตุไม่ใช่แค่คนในท้องถิ่นแต่เป็นนักท่องเที่ยว จึงมีความจำเป็นต้องรายงานข้อมูลในพื้นที่มากขึ้นรูปแบบการนำเสนอข่าว ตลอดจนการบูรณาการจัดการภัยพิบัติจึงอยู่ภายใต้โจทย์ที่เปลี่ยนแปลงไป ภัยพิบัติที่เกิดขึ้นสมัยก่อนเกิดจากคนไปขวางเส้นทางธรรมชาติ แต่จากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นล่าสุด ทำให้ทราบว่าภัยพิบัติเกิดขึ้นจากการบุกไปถึงในพื้นที่ที่ไม่เคยไป ส่งผลต่อการคาดเดาต่างๆที่เกิดความคลาดเคลื่อน “การสื่อสารในภาวะวิกฤต” เป็นสิ่งสำคัญ และการทำงานของผู้ว่าราชการ จ.เชียงราย เป็นต้นแบบของการบริหารจัดการที่ถูกต้องและสอดคล้องตามกฎหมายป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) ที่ผู้ว่าราชการจังหวัดมีอำนาจในการตัดสินใจสูงสุดในในพื้นที่ประสบเหตุ
2. การบริหารจัดการด้านความปลอดภัยต้องเปลี่ยนไป ที่ผ่านมาเราพบว่าความไม่ปลอดภัยเรื่องยานพาหนะเกิดจากหลายสาเหตุ ทั้งการต่อเติมยานพาหนะ สถานที่ไม่ปลอดภัย เส้นทางไม่ปลอดภัย ใบอนุญาตขับขี่ไม่มี ในกรณีของเรือยังไม่มีมาตรการความปลอดภัยที่ชัดเจน มีประเด็นที่ไม่เคยพิจารณาทั้งเรื่อง ผู้ให้เช่ายานพาหนะ มีเรื่องของคนสร้างเรือ คนต่อเรือ จรรยาบรรณ บทบาทหน้าที่ความคล่องแคล่วของพนักงานต้อนรับ นอกจากนี้ ระเบียบข้อกฎหมายหลายฉบับค่อนข้างล้าสมัย เช่น ข้อปฏิบัติก่อนการปล่อยเรือออกทะเล เช่น การแนะนำวิธีการสวมเสื้อนิรภัย การแจ้งให้ทราบเรื่องทางหนีไฟ ถ้าเกิดเหตุไฟดับจะมีวิธีปฏิบัติอย่างไร เป็นต้น สรุปแล้ว การวางนโยบายเรื่องความปลอดภัยในการท่องเที่ยวทางทะเล ต้องเอา “ความปลอดภัยของนักท่องเที่ยว” มาเป็นที่ตั้ง
ที่สุดแล้ว รัฐมนตรีว่าการกระทรวงท่องเที่ยวและกีฬา ได้ฝากความหวังไว้กับภาคการวิจัย ว่า
“ระบบงานวิจัยควรเป็นกล้ามเนื้อหลักในการทำงานเชิงนโยบายภายในกระทรวง นอกเหนือไปจากการป้องกันและการถอดบทเรียน การบริหารจัดการภัยพิบัติที่เกิดขึ้นทั้งในมิติต่างๆ ควรมีการเชื่อมโยงการทำงานในทุกภาคส่วน เนื่องจากเป็นลมหายใจใหญ่ของระบบท่องเที่ยว ที่จะช่วยให้กลุ่มคนทุกภาคส่วนอยู่ได้”

แนวทางขับเคลื่อนงานวิจัยให้เป็นประโยชน์ เพื่อรับมือภัยพิบัติในอนาคต
ด้าน ดร.บัณฑูร เศรษฐศิโรตน์ รองผู้อำนวยการ สำนักงานบริหารนโยบายของนายกรัฐมนตรี ให้มุมมอง การพัฒนางานวิจัยให้ตอบโจทย์การบริหารจัดการภัยพิบัติ ว่า
“การป้องกันและจัดการภัยพิบัติควรอิงกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน หรือ SDGs ขององค์การสหประชาชาติ อาทิ ในเป้าหมายที่ 13 Climate Action ที่ระบุว่าควรดำเนินการอย่างเร่งด่วนเพื่อต่อสู้กับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและผลกระทบที่เกิดขึ้น เนื่องจากการท่องเที่ยวของประเทศไทยอ่อนไหวต่อปรากฏการณ์นี้ ดังนั้น ก้าวหลังจากนี้ ควรมองเป็น 2 ส่วน คือ การขับเคลื่อนงานวิจัยในแบบ “การวิจัยเชิงปฏิบัติการ” นำข้อเสนอแนะจากนักวิจัย ไปทดลองปฏิบัติเลย ไม่ว่าจะเป็นในเรืองกรณีถ้ำ ท่องเที่ยวทางทะเล ส่วนประเด็นที่ 2 คือ การนำงานวิจัยมายกระดับการทำงานเรื่องการจัดการภัยพิบัติ โดยให้ดำเนินการไปพร้อมกัน ไม่ต้องเจาะจงว่าในพื้นที่ไหนหรือเร่งทำในประเด็นใด ควบคู่ไปกับการใช้เครื่องมือวิจัยหลายแบบ มีเครื่องมือย่อยในแต่ละเรื่องด้วย”
แล้วประเด็นที่ได้รับการนำเสนอในการประชุมครั้งนี้ จะได้นำไปขยายผลสู่การปฏิบัติจริงต่อไปอย่างไร เป็นเรื่องที่ต้องติดตามกันต่อไปอย่างใกล้ชิด ด้วยความคาดหวังอย่างแรงกล้าว่า ประสิทธิผลในการบริหารจัดการภัยพิบัติในบ้านเราจะดีขึ้นและก่อให้เกิดผลประโยชน์ต่อทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องอย่างพร้อมหน้ากัน










