การเดินหน้าส่งเสริมเพื่อให้เกิดการขยายตัวของภาคอุตสาหกรรมภายใต้โครงการ เขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก หรือ EEC นั้น นำมาซึ่งโอกาสและวิกฤตในเวลาเดียวกัน ทว่า ในมุมของ วิกฤต หลายเรื่อง ก็ใช่ว่าจะไม่มีทางจัดการกับปัญหานั้น ยกตัวอย่าง การเตรียมรับมือความเสี่ยงเรื่อง วิกฤตขาดแคลนน้ำ ในพื้นที่ EEC ซึ่งส่อแววว่าหากไม่มีการบริหารจัดการที่ดี ปัญหาอาจก่อตัวขึ้นมาได้
ด้วยเล็งเห็นถึงปัญหานี้ ศูนย์วิจัยเศรษฐกิจและธุรกิจ ธนาคารไทยพาณิชย์ (SCB EIC) โดย อภิญญา อักษรกิจ จึงได้เขียนบทความวิเคราะห์เรื่อง “ปรับกลยุทธ์อุตสาหกรรม EEC รับความเสี่ยงน้ำระยะยาว” ขึ้น ซึ่งมีประเด็นที่น่าสนใจซึ่งควรนำมาแบ่งปัน เพื่อเป็นแนวทางให้ผู้ที่เกี่ยวข้องนำไปปรับใช้ในเรื่องนี้ ดังนี้
ชี้สาเหตุของ วิกฤตขาดแคลนน้ำ เกิดขึ้นได้จากการจัดการไม่มีประสิทธิภาพ
ผู้เขียนบรรยายในบทความวิเคราะห์ ให้ทราบก่อนว่าความเสี่ยงที่จะเกิดวิกฤตขาดแคลนน้ำเป็น ผลกระทบจากโครงการ EEC จากการพัฒนาอุตสาหกรรมในพื้นที่ ซึ่งทำให้เกิดความต้องการใช้น้ำในภาคตะวันออกเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในระยะเวลาอันสั้น การขยายตัวของกำลังการผลิต เป็นผลให้หน่วยงานทั้งภาครัฐและภาคเอกชนที่เกี่ยวข้องต้องเร่งลงทุนเพื่อเพิ่มความจุน้ำให้ได้อีกกว่า 350 ล้านลูกบาศก์เมตรภายในระยะ 10 ปี ผ่านโครงการบริหารจัดการน้ำต่างๆ เช่น การเพิ่มความจุอ่างเก็บน้ำ การสร้างอ่างเก็บน้ำใหม่ ปรับปรุงระบบสูบน้ำกลับท้ายอ่าง การสร้างอ่างพวง และการหาแหล่งน้ำสำรอง เป็นต้น
กอปรกับปัจจัยจากโดยเฉพาะวัฏจักรเอลนิโญ่ (El Niño) ที่ส่งผลให้ปริมาณน้ำฝนที่ไม่แน่นอนในแต่ละปี ทำให้เกิดสภาวะแล้งอย่างเช่นช่วงปลายปี 2014 จนถึงต้นปี 2016 ที่ผ่านมา และคาดว่าจะเกิดขึ้นอีกทุกประมาณ 6 ปี รวมถึงความเสี่ยงด้านการขาดแคลนน้ำที่ยังขึ้นอยู่กับปัจจัยอื่นร่วมด้วย
ข้อสันนิษฐานข้างต้นนี้ ยืนยันได้ด้วยข้อมูลของ World Resource Institute (WRI) ที่พบว่า ในปี 2030 ลุ่มน้ำบางประกง อันเป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่โครงการ EEC จะอยู่ในสภาวะความเครียดน้ำ หรือ water stress เข้าใกล้ วิกฤตขาดแคลนน้ำ มากขึ้น เพราะมีความต้องการใช้น้ำเพิ่มขึ้น ขณะที่ปริมาณน้ำที่มีคุณภาพซึ่งสามารถนำมาใช้ได้นั้นมีอยู่อย่างจำกัด สะท้อนให้เห็นถึงความไม่แน่นอนจากความเสี่ยงของภัยธรรมชาติ ที่อาจมีผลกระทบต่อการดำเนินธุรกิจในระยะยาวทั้งด้านต้นทุน ความต่อเนื่องของการผลิต และความสัมพันธ์กับชุมชน

ทางออกมีแน่ แค่วางแผนการใช้น้ำ อย่างรัดกุม
ตามสไตล์การนำเสนอบทความวิเคราะห์ทุกเรื่องจากสำนักนี้ SCB EIC ก็จะมีการชี้แนะทางออกของปัญหาไว้ และในบทความวิเคราะห์เรื่อง การเตรียมรับมือวิกฤตขาดแคลนน้ำนี้เช่นกัน ที่แม้ผู้เขียนจะให้ความเห็นว่า ในระยะสั้นความเสี่ยงจากการขาดแคลนน้ำจะอยู่ในระดับต่ำ แต่ก็ชี้ทางออกให้กับผู้ประกอบการว่า ควรพิจารณาลงทุนปรับปรุงประสิทธิภาพการใช้น้ำ เพื่อลดผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต ซึ่งเป็นวิธีที่แยบยลในการรับมือ วิกฤตขาดแคลนน้ำ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
โดยวิธีที่แนะนำนี้ เป็นไปตามเทรนด์การบริหารจัดการการใช้น้ำของโลก ที่อ้างอิงตามผลสำรวจในปี 2017 ของ Carbon Disclosure Project (CDP) ระบุว่าผู้ประกอบการทั่วโลกเริ่มเห็นว่า วิกฤตขาดแคลนน้ำ ภัยแล้ง และน้ำท่วม คือสาเหตุหลักที่ทำให้ความเสี่ยงด้านต้นทุนการใช้น้ำสูงขึ้น รวมถึงทำให้เกิดการหยุดชะงักของห่วงโซ่อุปทาน ก็เป็นการสร้างความขัดแย้งกับชุมชนใกล้เคียงจนอาจนำไปสู่การฟ้องร้อง
ทั้งนี้ เพื่อลดผลกระทบจากความเสี่ยงดังกล่าว บริษัทชั้นนำกว่า 2,000 รายทั่วโลกจึงเริ่มหันมากำหนดเป้าหมายการใช้น้ำขององค์กรอย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืนมากขึ้น
ยกตัวอย่าง บริษัท Dow Chemical ได้ออกมาประกาศว่าทางบริษัทจะลดการใช้น้ำในกระบวนการผลิต โดยเฉพาะในพื้นที่ที่เกิดสภาวะ water stress ให้ได้อย่างน้อย 20% ภายในปี 2025 ด้วยการใช้เทคโนโลยีบำบัดน้ำเสียเพื่อนำน้ำกลับมาใช้ใหม่ รวมถึงสร้างเครือข่ายคู่ค้าเพื่อปรับปรุงการเข้าถึงและคุณภาพน้ำทั่วโลก ทั้งนี้ บริษัทที่ตอบแบบสำรวจของ CDP ทั่วโลกในปี 2017 ได้ใช้เงินลงทุนไปแล้วราว 7.4 แสนล้านบาทในโครงการเกี่ยวกับน้ำทั้งในและนอกรั้วโรงงานเพื่อลดผลกระทบจากความเสี่ยงด้านน้ำ

ประเมินปริมาณการใช้น้ำของอุตสาหกรรม แล้วปรับแผนการผลิตให้สอดรับ
สำหรับอุตสาหกรรมที่ใช้น้ำปริมาณมากเป็นวัตถุดิบ ผู้เขียนบทความแนะแนวทางว่า ควรวางแผนการใช้น้ำอย่างยั่งยืน ยกตัวอย่าง อุตสาหกรรมผลิตอาหารและเครื่องดื่มซึ่งเป็นอุตสาหกรรมที่ต้องใช้น้ำในกระบวนการผลิตอย่างมาก ซึ่งอาจนำไปสู่ความขัดแย้งกับชุมชนที่ใช้แหล่งน้ำเดียวกันได้ จึงควรลงทุนในโครงการทั้งปรับปรุงประสิทธิภาพการใช้น้ำภายในโรงงานและเสริมสร้างความสัมพันธ์กับชุมชนใกล้เคียงเพื่อใช้ทรัพยากรน้ำร่วมกันอย่างคุ้มค่าและเท่าเทียม
ขณะเดียวกัน อุตสาหกรรมที่ใช้น้ำในปริมาณมากและมีความเสี่ยงที่กระบวนการผลิตจะเสียหายอย่างรุนแรงจากการขาดน้ำ ควรพิจารณาลงทุนในเทคโนโลยีน้ำเพื่อรองรับสภาวะฉุกเฉิน เช่น อุตสาหกรรมผลิตไฟฟ้า ปิโตรเคมีและโรงกลั่น ซึ่งจำเป็นต้องใช้น้ำเพื่อการหล่อเย็นในกระบวนการผลิตและยังต้องใช้น้ำที่ได้คุณภาพ เช่น น้ำบริสุทธิ์ (demineralized water) อีกด้วย
แนวทางการรับมือวิกฤตขาดแคลนน้ำที่อาจเกิดขึ้นในพื้นที่ EEC ประการสุดท้าย SCB EIC มองว่า การรู้จักนำนวัตกรรมและเทคโนโลยีมาปรับใช้เพื่อบรรเทาปัญหา ก็เป็นวิถีทางที่ไม่เลว อย่าง การลงทุนในเทคโนโลยีที่ช่วยลดการระเหยของน้ำและช่วยผลิตน้ำจืดจะสามารถตอบโจทย์การสำรองน้ำใช้ในสภาวะฉุกเฉินได้ เช่น โซลาร์ฟาร์มลอยน้ำ (floating solar farm) จะช่วยลดการระเหยของน้ำในอ่างเก็บน้ำ อีกทั้งสามารถผลิตไฟฟ้าเพื่อลดค่าใช้จ่ายบางส่วนและทำให้การลงทุนมีจุดคุ้มทุนเร็วขึ้นได้
นอกจากนี้ มีผู้เล่นบางรายที่ได้นำเทคโนโลยีผลิตน้ำจืดมาใช้แล้ว เช่น การนำน้ำเสียไปบำบัดให้ได้น้ำจืด และเทคโนโลยีนำน้ำทะเลมาผลิตเป็นน้ำจืด อย่างไรก็ดี เทคโนโลยีแต่ละชนิดมีข้อจำกัดและต้นทุนในการใช้งานที่แตกต่างกันออกไป เช่น น้ำเสียจากกระบวนการผลิตบางชนิดอาจไม่คุ้มที่จะนำมาบำบัดเพื่อนำกลับไปใช้ใหม่ เพราะต้องใช้เทคโนโลยีบำบัดขั้นสูงจึงจะได้น้ำที่มีคุณภาพดีพอที่จะใช้ได้ หรือต้นทุนการผลิตน้ำจืดจากน้ำทะเลต่อหน่วยแพงกว่าราคาน้ำประปาเฉลี่ยราว 3-3.5 เท่าแม้ว่าต้นทุนมีแนวโน้มปรับตัวลดลงอย่างต่อเนื่องก็ตาม
ดังนั้น ผู้ประกอบการจึงควรพิจารณาถึงระดับความเป็นไปได้ของสภาวะฉุกเฉินในระยะยาว ประกอบกับคุณภาพน้ำที่ต้องการ และต้นทุนของเทคโนโลยี เพื่อประเมินความคุ้มค่าการลงทุนอย่างรัดกุมด้วย
ที่มา : เรียบเรียงจากบทความวิเคราะห์เรื่อง “ปรับกลยุทธ์อุตสาหกรรม EEC รับความเสี่ยงน้ำระยะยาว” โดย อภิญญา อักษรกิจ ศูนย์วิจัยเศรษฐกิจและธุรกิจ ธนาคารไทยพาณิชย์ (SCB EIC) (https://www.scbeic.com/th/detail/product/4781)
ผลกระทบจากโครงการ eec พื้นที่อุตสาหกรรม EEC วิกฤตขาดแคลนน้ำ
ชวนอ่านเพิ่มความรอบรู้ทุกเรื่อง EEC กันต่อ
https://salika.co/2018/08/01/eec-way-to-asia/
รถไฟรางคู่ EEC เชื่อม CLMV ลดต้นทุนการขนส่ง 2.5 แสนล้านต่อปี










