หากจะถือเอาคำพูดที่ว่า “เพื่อนแท้เห็นได้ในยามวิกฤติ อิหร่าน คงกำลังยืนอยู่ในจุดนั้น”


ตามคำประกาศของนายโดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐ ต่อกรณีการคว่ำบาตรอิหร่านในภาคอุตสาหกรรมยานยนต์ การค้าทอง และโลหะชนิดสำคัญๆ ของอิหร่าน โดยทรัมป์เชื่อว่าการคว่ำบาตรทางด้านเศรษฐกิจจะกดดันให้อิหร่านทำข้อตกลงใหม่ และหยุดการกระทำที่ทรัมป์ใช้คำว่า ‘มุ่งร้าย’ ขณะที่ประธานาธิบดีฮัสซาน รูฮานี ของอิหร่าน กล่าวว่า การกระทำดังกล่าวเป็นเพียง ‘สงครามจิตวิทยา’ โดยปฏิเสธการเจรจาต่อเรื่องดังกล่าว

เนื่องจาก อิหร่านมองว่าตนเองได้เปรียบในตะวันออกกลาง ทำให้เกิดความไร้เสถียรภาพต่ออิสราเอลและพันธมิตรสหรัฐในตะวันออกกลาง นอกจากนี้ เตหะราน ยังสนับสนุน กลุ่มฮิซบอลล่าห์ อย่างต่อเนื่องรวมถึงให้การสนับสนุนกลุ่มที่นิยมอิหร่านในอิรัก ขณะที่เยเมน ซาอุดิอาระเบีย เผชิญความพ่ายแพ้สูญเสียพื้นที่ให้แก่ฝ่ายเตหะราน



มหาอำนาจในภูมิภาค จึง สามารถท้าทายจักรวรรดิโลกได้



การคว่ำบาตรอิหร่านนั้นมีนัยที่จะเล่นงานตุรกีที่กลายเป็นคู่หูของอิหร่านหลังสงครามกลางเมืองในซีเรีย ซึ่งไม่นานมานี้ตุรกีก็ถูกคว่ำบาตรจากวอชิงตัน ทั้ง 2 ประเทศในปัจจุบันใช้เงินอิเล็กทรอนิกส์ในการซื้อขายแก๊สและน้ำมัน แถมตุรกียังจัดหนักแช่แข็งเงินของวอชิงตันห้ามเคลื่อนย้ายบัญชี

ด้านยุโรปที่ได้ประโยชน์จากการค้ากับอิหร่านภายใต้ข้อตกลงนิวเคลียร์ แม้จะมีแรงกดดันจากวอชิงตันก็ยังคงพยายามรักษาข้อตกลงเกี่ยวกับโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่านต่อไป ซึ่งอียูไม่พอใจพฤติกรรมของสหรัฐอย่างมากในกรณีลดการค้ากับประเทศต่างๆ ในปัจจุบัน อย่างไรก็ตาม อียูจำเป็นต้องพัฒนากลไกทางการเงินเพื่อเอาชนะการคว่ำบาตรของสหรัฐ ฝรั่งเศสมีข้อเสนอในเรื่องนี้แล้ว และเป็นครั้งแรกที่อียูมีเอกราชในการตัดสินใจทางเศรษฐกิจโดยไม่ขึ้นกับวอชิงตัน

อินเดียเป็น 1 ใน 3 ประเทศผู้นำเข้าน้ำมันจากอิหร่าน แม้อินเดียยังต้องการซื้อน้ำมันจากเตหะรานต่อไป แต่ก็พร้อมที่จะปฏิบัติตามมาตรการคว่ำบาตรของสหรัฐ ซึ่งเตหะรานดูเหมือนจะรู้ว่าอินเดียเน้นประโยชน์ของตนเองเป็นหลัก ต่างจากจีนในยามวิกฤติ

ตัวเลขการนำเข้าน้ำมันอิหร่านของอินเดียลดลงอย่างมีนัยสำคัญ โดยปีสิ้นสุดเมื่อวันที่ 30 มีนาคม 2018  อินเดียซื้อน้ำมันจากอิหร่านจำนวน 9.8 ล้านตัน ลดลงจากปี 2016-2017 คิดเป็นจำนวน 13.04 ล้านตัน หรือเกือบ 1 ใน 4 โดยหันไปนำเข้าน้ำมันจากอิรักเพิ่มขึ้นเกือบ 20% จาก 24.79 ล้านตันในปี 2016-2017 เป็น 29.66 ล้านตัน ในปี 2017-2018



ทั้งที่ก่อนหน้านี้ อินเดียประกาศว่าจะไม่ยอมลงโทษอิหร่าน แต่แล้วอินเดียเปลี่ยนท่าทีหลังจากที่ นิกกี ฮาเลย์ เอกอัครราชทูตสหรัฐ ประจำสหประชาชาติ ได้ไปเยือนนิวเดลี วันรุ่งขึ้นกระทรวงน้ำมันของอินเดียได้สั่งให้โรงกลั่นเตรียมความพร้อมสำหรับลดการนำเข้าน้ำมันจากอิหร่าน โรงกลั่นน้ำมันขนาดใหญ่ Nayara Energy เริ่มลดการซื้อน้ำมันของอิหร่านและตั้งใจจะลดกำลังซื้ออีกครึ่งหนึ่ง บริษัท Reliance Industries บริษัทน้ำมันรายใหญ่ของอินเดียอีกรายหนึ่งซึ่งมีส่วนร่วมในการกลั่นน้ำมัน มีแผนจะยุติการซื้อน้ำมันจากเตหะรานในเดือนตุลาคม โดยสหรัฐรับปากอินเดียว่าจะส่งมอบน้ำมันจากอิรักและซาอุฯ ให้แทน



ถึงตอนนี้ จีนซึ่งเป็นยักษ์ใหญ่ 1 ใน 3 การนำเข้าน้ำมันจากอิหร่านคงจะได้ประโยชน์ในส่วนนี้ เนื่องจากอิหร่านต้องเชื้อเชิญให้ปักกิ่งซื้อน้ำมันมากยิ่งขึ้น โดยเสนอการลดราคาน้ำมันทดแทนการสูญเสียตลาดจากอินเดีย และเชื่อว่าสหรัฐไม่กล้าคว่ำบาตรจีน 

อย่างไรก็ตาม ข่าวร้ายคือ เศรษฐกิจอิหร่านเริ่มสั่นคลอนก่อนการคว่ำบาตร ค่าเงินเรียลอิหร่านหายไปประมาณครึ่งหนึ่งเมื่อเทียบกับเงินดอลลาร์ ปัญหาทางเศรษฐกิจถูกปกคลุมด้วยคลื่นประท้วงจากคนรวยและคนยากจน เจ้าหน้าที่ระดับสูงจากเพนตากอนแสดงความหวังว่าการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจจะเทน้ำมันบนไฟของการประท้วงในอิหร่าน และถึงที่สุดเจ้าหน้าที่อิหร่านจะถูกบังคับให้นั่งลงที่โต๊ะเจรจาต่อรองกับทรัมป์

เตหะราน คงจะต้องหาเพื่อนๆ ตอนนี้ให้มากที่สุด นอกเหนือจากที่เห็นอยู่คือ จีน รัสเซีย และ ตุรกี แค่นั้น


เรื่องโดย : ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย


เรียบเรียง : จตุรงค์ กอบแก้ว