ในรอบปีที่ผ่านมากระแสสังคมเรื่องของการนำเซลล์ต้นกำเนิดหรือ สเต็มเซลล์ (Stem cell) และการนำ กัญชา มาใช้ในการรักษาโรคมะเร็งอย่างแพร่หลาย ซึ่งมีหลายหน่วยงานได้นำเรื่องราวและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ทั้งในประเทศและต่างประเทศ มาใช้อ้างอิงเพื่อสร้างความเชื่ออย่างชอบธรรมว่า สเต็มเซลล์ และ กัญชา รักษาโรคมะเร็งได้ ดังนั้นเพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้อง ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทย จึงได้ออกแถลงการณ์เพื่อตอบคำถามว่า สเต็มเซลล์ และ กัญชา รักษาโรคมะเร็ง ได้จริงหรือ
ทำความเข้าใจ ‘สเต็มเซลล์ และ กัญชา รักษาโรคมะเร็ง” ได้จริงหรือ?

เริ่มกันที่ สเต็มเซลล์ ผศ.ดร.นพ.นิพัญจน์ อิศรเสนา ณ อยุธยา หัวหน้าศูนย์สเต็มเซลล์และเซลล์บำบัด คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย รับหน้าที่มาเปิดเผยความจริงในเรื่อง สเต็มเซลล์กับการรักษาโรคมะเร็งว่า
“ต้องทำความเข้าใจก่อนว่าสเต็มเซลล์ คือ เซลล์ที่สามารถแบ่งตัวเพิ่มจำนวนได้อย่างไม่จำกัดและสามารถให้กำเนิดเซลล์ร่างกายชนิดต่างๆ ได้ โดยในร่างกายของเรามีสเต็มเซลล์หลายชนิด แต่ละชนิดมีคุณสมบัติไม่เหมือนกันให้กำเนิดเซลล์ต่างชนิดกัน ขึ้นอยู่กับสเต็มเซลล์นั้นมาจากเนื้อเยื่อชนิดใด ปกติแล้ว สเต็มเซลล์ของแต่ละเนื้อเยื่อจะทำหน้าที่สร้างเซลล์ใหม่ของเนื้อเยื่อชนิดนั้นขึ้นทดแทนที่สูญเสียไปในแต่ละวัน หรือหลังจากที่เนื้อเยื่อนั้นได้รับบาดเจ็บ สเต็มเซลล์จากเนื้อเยื่อหนึ่งไม่สามารถเปลี่ยนไปสร้างเซลล์ของอีกเนื้อเยื่อหนึ่งได้ เช่น สเต็มเซลล์เลือดไม่สร้างเซลล์สมองหรือเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจ”
หากถามถึงการนำสเต็มเซลล์ไปใช้ทางการแพทย์ที่ได้รับการยอมรับ ผศ.ดร.นพ.นิพัญจน์ อัปเดตว่ามีการนำสเต็มเซลล์ไปใช้เพื่อประโยชน์ทางการแพทย์ ใน 2 รูปแบบ ดังนี้
- การปลูกสเต็มเซลล์แทนสเต็มเซลล์ชนิดที่เสียไปให้สร้างเซลล์ของเนื้อเยื่อนั้นๆ ในร่างกาย เช่น การปลูกสเต็มเซลล์เลือด จะทำให้ร่างกายสร้างเม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว เกล็ดเลือดใหม่ขึ้นเป็นเวลายาวนานหลังปลูกถ่าย
- การใช้สเต็มเซลล์ผิวหนังสร้างแผ่นผิวหนังในผู้ป่วยแผลไหม้ เพื่อสร้างชั้นผิวหนังใหม่หลังปลูกถ่ายหลายปี
อย่างไรก็ดี การนำสเต็มเซลล์ไปใช้นอกเหนือจากวัตถุประสงค์ทางการแพทย์ที่กล่าวมาแล้วนี้ ในรูปแบบของการปลูกสเต็มเซลล์ระบบอื่นยังทำได้ยาก เนื่องจากสเต็มเซลล์แต่ละชนิดจะทำงานได้ต่อเมื่ออยู่ในบริเวณที่เหมาะสมจำเพาะเท่านั้น และสเต็มเซลล์ของเนื้อเยื่ออื่นๆ เมื่อฉีดเข้าระบบเลือดไม่มีความสามารถที่จะเดินทางไปบริเวณที่เหมาะสมได้เอง และมักถูกทำลายโดยไม่เกิดประโยชน์ใดๆ
การฉีดสเต็มเซลล์เพื่อหวังสรรพคุณอื่นๆ ซึ่งไม่ใช่การสร้างเซลล์ชนิดจำเพาะ อาทิ การลดการอักเสบ เพิ่มการเกิดเส้นเลือดใหม่ ลดความเสื่อมของร่างกาย แก้สมองพิการ ความสวยงาม ยังไม่มีข้อมูลที่น่าเชื่อถือได้เพียงพอว่าจะเกิดประโยชน์จนสามารถนำไปใช้ในเวชปฏิบัติทั่วไป และยังไม่ใช่การรักษาที่แพทยสภารับรอง

ส่วนการนำไปใช้ในโรคมะเร็งที่เป็นที่ยอมรับ ก็เป็นเพียงการใช้สเต็มเซลล์เลือดปลูกสร้างระบบเลือดให้ผู้ป่วยมะเร็งที่ได้รับเคมีบำบัดจนระบบเลือดเสียไป ไม่ใช่ใช้สเต็มเซลล์ไปฆ่ามะเร็งโดยตรง ในทางตรงข้าม สเต็มเซลล์บางชนิดกลับมาเป็นเซลล์พี่เลี้ยงที่ส่งผลให้เซลล์มะเร็งแพร่กระจายได้ เกิดความเสี่ยงต่อตัวผู้ป่วยและทำให้เซลล์มะเร็งลุกลามโดยไม่รู้ตัว
ดังนั้น ผศ.ดร.นพ.นิพัญจน์ จึงแนะนำว่า การจะตัดสินใจรับภูมิคุ้มกันบำบัดควรศึกษาข้อมูลให้ดีจากหน่วยงานที่น่าเชื่อถือ เช่น สมาคมโลหิตวิทยา และยังเน้นย้ำว่าการฉีดเซลล์ภูมิคุ้มกันเพื่อหวังป้องกันมะเร็ง ในปัจจุบันยังไม่มีข้อมูลรองรับว่าการฉีดเซลล์ภูมิคุ้มกันใดจะได้ผลเลย
“สุดท้ายอยากฝากให้ประชาชนพึงตระหนักว่า ปัจจุบันทั้งในประเทศไทยและในต่างประเทศ แม้แต่ในยุโรปและอเมริกา มีคลินิกและโรงพยาบาลที่หวังกำไรให้บริการสเต็มเซลล์และเซลล์บำบัดอื่นๆ โดยไม่ถูกหลักวิทยาศาสตร์การแพทย์จำนวนไม่น้อย และสถานพยาบาลเหล่านี้ก็จะทำทุกวิถีทางเพื่อสร้างความน่าเชื่อถือ อย่างการใช้สื่อโฆษณาเพื่อให้กระจายไปในวงกว้าง ทำให้เข้าใจผิดได้ง่าย ซึ่งความจริงนอกจากจะไม่ได้ผล เสียเงินจำนวนมากแล้ว ยังอาจเกิดผลข้างเคียงที่รุนแรงถึงขั้นพิการและเสียชีวิตด้วย”
นอกจากนั้น สำหรับผู้ป่วยมะเร็ง การหยุดการรักษากับแพทย์แผนปัจจุบัน แล้วไปพึ่งคลินิกในลักษณะดังกล่าว เป็นการสร้างความเสี่ยงที่จะทำให้มะเร็งลุกลาม ตลอดจนเสียโอกาสในการรักษามะเร็งอย่างได้ผลไปอย่างน่าเสียดายอีกด้วย
เคลียร์ให้ชัด กัญชาใช้รักษาโรคมะเร็งได้จริงหรือ?

ด้าน รศ.ดร.นพ.วิโรจน์ ศรีอุฬารพงศ์ อดีตนายกสมาคมมะเร็งวิทยาสมาคมแห่งประเทศไทยและหัวหน้าศูนย์ความเป็นเลิศทางการแพทย์โรคมะเร็งครบวงจร โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ กล่าวถึงบทบาทของ ‘กัญชา’ กับโรคมะเร็งว่า
“ในปัจจุบันมีแรงผลักดันให้มีการนำกัญชามาใช้ในประเทศไทยอย่างมากจากหลายภาคส่วน เน้นเป้าหมายว่า กัญชาไม่ควรที่จะถูกจัดกลุ่มอยู่ในสารเสพติด และควรเปิดกว้างให้มีการใช้อย่างแพร่หลายมากขึ้น เสียงเรียกร้องที่ออกคล้ายกับว่า กัญชาเป็นพืชที่มีแต่ประโยชน์สูงมาก มีผลเสียน้อย ไม่ควรที่จะถูกปิดกั้นให้อยู่ในกลุ่มสารเสพติด หนึ่งในประเด็นสำคัญที่มีการอ้างอย่างมากคือ ประโยชน์ของกัญชาในการรักษาโรคมะเร็ง”
จากนั้น อธิบายต่อว่า ในกัญชาจะมีสารกลุ่ม Cannabinoid เป็นสารเคมีที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทและภูมิคุ้มกัน ซึ่งตัวที่มีคุณสมบัติที่ดี คือ Cannabidiol (CBD) ที่จะลดอาการปวด การอักเสบ และความเครียดกังวล
ดังนั้น ทั้งกัญชาและ Cannabinoids อาจมีประโยชน์ในการรักษาอาการบางชนิดที่เกิดในผู้ป่วยโรคมะเร็ง โดยผ่านการรับรองจากองค์การอาหารและยา ประเทศสหรัฐอเมริกา และถูกนำไปใช้ในการบรรเทาอาการคลื่นไส้อาเจียนที่เกี่ยวข้องกับการรับยาเคมีบำบัด ทั้งนี้ มีงานวิจัยพบว่ากัญชาสามารถออกฤทธิ์ลดอาการคลื่นไส้อาเจียนจากยาเคมีบำบัดได้ มีประสิทธิภาพเทียบเท่ากับยาป้องกันคลื่นไส้อาเจียน Prochlorperazine ซึ่งไม่เสพติด แต่พบว่าหากใช้ในปริมาณมาก อาจเกิดอาการคลื่นไส้อาเจียนรุนแรงจากกัญชาได้
รศ.ดร.นพ.วิโรจน์ อธิบายถึงฤทธิ์ต่อต้านมะเร็งของกัญชา ต่อว่า “ในด้านฤทธิ์ต่อต้านมะเร็ง มีการศึกษาว่ากัญชาสามารถออกฤทธิ์ฆ่าเซลล์มะเร็งในการเพาะเลี้ยงเซลล์ในห้องแล็บ แต่ยังไม่มีการศึกษาถึงผลของกัญชาต่อโรคมะเร็งในมนุษย์ กล่าวคือ แม้ว่าจะมีการศึกษากัญชาในห้องปฏิบัติการมานานแล้ว กลับไม่มีหลักฐานการนำเอากัญชามาใช้วิจัยเพื่อรักษามะเร็งในมนุษย์เลย”
นอกจากนี้ในปัจจุบัน ก็ยังไม่มีข้อมูลการนำกัญชามาใช้บรรเทาอาการหรือผลข้างเคียงจากโรคมะเร็งได้อย่างมีประสิทธิภาพมากพอ จากหลักฐานที่ตีพิมพ์เผยแพร่ทางวิชาการ มีการศึกษาใช้ในการควบคุมอาการปวดจากโรคอื่นๆ ที่ไม่ใช่โรคมะเร็ง
ในปี 2015 ผลการวิจัยพบว่า การใช้กัญชาร่วมกับการบำบัดความเจ็บปวดอื่นได้ผลการควบคุมความเจ็บปวดได้ไม่ต่างกับการรักษาที่ไม่ใช้กัญชาเท่าใดนัก อีกทั้งกัญชายังทำให้เกิดผลข้างเคียงมากกว่า ซึ่งในปี 2006 มีการศึกษาวิจัย โดยนำเอากัญชามาใช้เพื่อกระตุ้นความเจริญอาหาร ซึ่งเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุมที่ไม่ได้รับกัญชา พบว่ากัญชาไม่สามารถเพิ่มความเจริญอาหารมากกว่ากลุ่มที่ไม่รับกัญชา
จากหลักฐานงานวิจัยคุณภาพ จึงสรุปได้ว่า
- ไม่มีการนำกัญชามารักษาโรคมะเร็งในมนุษย์เลย ยิ่งในด้านการเยียวยาอาการเจ็บปวดหรือคลื่นไส้อาเจียนของผู้ป่วยโรคมะเร็ง ก็มียาที่มีประสิทธิภาพสูงใช้กันอยู่แล้วและไม่ใช่สารเสพติดเหมือนกัญชาด้วย
- หากนำกัญชามาลดความเจ็บปวดหรือกระตุ้นความอยากอาหารก็ได้ผลไม่ชัดเจน
- ปัจจุบันองค์การอนามัยโลกไม่รับรองให้นำกัญชามาใช้รักษาโรคมะเร็งแต่อย่างใด แม้ว่ากัญชาอาจมีผลในการรักษาโรคเกร็ง ลมชักได้ แต่การวิจัยกัญชามาใช้รักษาโรคมะเร็งน่าจะไม่ได้ประโยชน์
ดังนั้น สถานพยาบาล คลินิก หรือโรงพยาบาลใด ไม่ควรกล่าวอ้างหลอกลวงว่ากัญชาสามารถรักษามะเร็งได้ ซึ่งจะทำให้ผู้ป่วยโรคมะเร็งเข้าใจผิด และเป็นอันตรายต่อสุขภาพของผู้ป่วยมะเร็งได้ในที่สุด

ที่มา : งานแถลงข่าว “การใช้สเต็มเซลล์ในการรักษาโรคมะเร็ง”และ บทบาทของ”กัญชา”กับโรคมะเร็ง จัดโดย ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทย
อัปเดต ความเข้าใจที่ถูกต้องทางการแพทย์ กันต่อ
‘AI for Thais’ แนวคิดยกระดับปัญญาประดิษฐ์ และการสนับสนุน ‘วงการแพทย์’ โดย ไมโครซอฟท์
ยาต้านไวรัสเอดส์ องค์การเภสัชกรรม แห่งประเทศไทย สร้างชื่อ ได้รับการบรรจุลงในบัญชียา WHO แล้ว
ไขทุกข้อข้องใจ ฟีเจอร์โดนใจคนรักสุขภาพของ Apple Watch serie 4 วัดคลื่นหัวใจ ดีจริงหรือ ?










