ต้องยอมรับว่ายุคนี้เป็นยุคที่เราทุกคนต่างเข้าถึงเทคโนโลยี นวัตกรรม โซเชียล มีเดีย และสิ่งอำนวยความสะดวกล้ำยุค ซึ่งสิ่งเหล่านี้ทำให้เราใช้ชีวิตง่ายขึ้นและพึ่งพาเทคโนโลยีเหล่านี้มากแบบไม่รู้ตัว มารู้ตัวอีกที เอ๊ะ! ทำไมเราถึงจำนัดหมายที่เพิ่งคอนเฟิร์มเมื่อไม่กี่วันก่อนไม่ได้ ทำไมขี้หลงขี้ลืมกว่าเก่า ทำไมตัดสินใจอะไรไม่เด็ดขาดเหมือนเดิม อาการผิดปกติที่กล่าวมาทั้งหมดนี้เอง เป็นที่มาของ การรายงานข่าวเพื่อเตือนภัยโดยจิตแพทย์ผู้เชี่ยวชาญในประเด็นเรื่อง “ห่วง ยุค 5G อาจทำคนไทยเสี่ยงภาวะ ‘สมองเป็นสนิม’ ไม่รู้ตัว เหตุพึ่งเทคโนโลยี ใช้สมองคิด จดจำ ตัดสินใจน้อยลง ชี้ หากสมองไม่ถูกใช้งานเซลล์ประสาทจะเสื่อมสลายและตายในที่สุด”


ชี้สาเหตุ พึ่งเทคโนโลยีเกินจำเป็น โรคสมองเสื่อม & อาการ ‘สมองเป็นสนิม’ จะถามหาไม่รู้ตัว

ในสกู๊ปข่าวเรื่อง “จิตแพทย์ ห่วงคนไทยพึ่งไอที ใช้สมองน้อยลง” (วันที่ 29 เมษายน 2562 ที่มา : ผู้จัดการ ออนไลน์) เกริ่นให้เห็นถึง สาเหตุของอาการเจ็บป่วย ที่อาจคุกคามคนรุ่นใหม่ ยุค 5G คือ

“เนื่องจากคนยุคนี้พึ่งพาความอัจฉริยะไฮเทคมากไป ส่งผลให้คนส่วนใหญ่ใช้สมองเพื่อคิดและจำน้อยลง อาทิ พฤติกรรมการใช้จีพีเอสช่วยนำทาง บันทึกเบอร์โทรศัพท์ในมือถือ ซึ่งจริงๆ แล้วควรใช้เท่าที่จำเป็น และควรกระตุ้นฝึกการใช้สมองเพิ่มทั้งในชีวิตประจำวัน โดยใช้เกมประเภทช่วยฝึกสมอง อาทิ เกมจับผิดภาพ จิ๊กซอว์ เกมไขว้คำศัพท์ เกมสะกดคำ เพราะหากขาดการฝึกกระตุ้นสมองหรือการใช้งานเรื่อยๆ จะมีผลให้เซลล์ประสาทที่มีเสื่อมสลายไปเรื่อยๆ เสี่ยงเกิดสมองเสื่อมเร็วขึ้น ซึ่งในขณะนี้พบผู้สูงวัยสมองเสื่อมกว่า 8 แสนคน และส่วนใหญ่รักษาไม่หายขาด”

โดยข้อมูลนี้ได้รับการยืนยันอีกครั้ง จากปากของ นพ.กิตต์กวี โพธิ์โน ผู้อำนวยการโรงพยาบาลจิตเวชนครราชสีมาราชนครินทร์ และจิตแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ ซึ่งได้อธิบายเพิ่มเติมว่า

“สมองเป็นอวัยวะสำคัญของร่างกาย ประกอบด้วย เซลล์ประสาทมากกว่า 1,000 ล้านเซลล์ ทำงานตลอดเวลา ทั้งการควบคุมความคิด ความจำ การตัดสินใจ การเคลื่อนไหว ควบคุมการทำงานของระบบประสาทอัตโนมัติ กำกับการเต้นของหัวใจ การหายใจ การย่อยอาหาร การพักผ่อน ซึ่งโดยปกติแล้ว เซลล์สมองจะมีโอกาสเสื่อมลงเมื่อเราอายุ 40 ปีขึ้นไปเช่นเดียวกับอวัยวะอื่นๆ แต่ปัจจุบันมีงานวิจัยพบว่า เซลล์ประสาทจะถูกผลิตสร้างขึ้นมาใหม่เรื่อยๆ ตลอดเวลาไม่มีหยุด ตราบใดที่ฝึกการใช้สมองบ่อยๆ ในทางตรงกันข้าม หากสมองไม่ถูกใช้งาน เซลล์ประสาทจะเสื่อมสลายและตายไปที่สุด”

นี่จึงเป็นสาเหตุว่าทำไมเราจึงต้องลดการพึ่งพาเทคโนโลยีและฝึกใช้สมองเป็นประจำ เพราะถ้าสมองไม่ถูกใช้งาน เซลล์ประสาทจะเสื่อมสลายและหยุดผลิตเซลล์ประสาทใหม่ในที่สุด


เปิดสถิติยืนยัน คนไทยยุคไอทีทุกเพศทุกวัย เสี่ยงสมองเสื่อมเพิ่มขึ้น

นพ.กิตต์กวี ยังหยิบข้อมูลสถิติล่าสุดมายืนยันว่า คนไทยยุคไอที มีความเสี่ยงต่ออาการสมองเสื่อมก่อนวัยอันควรมากขึ้นจนน่าตกใจ

“ปัญหาโรคสมองเสื่อม เป็นภัยเงียบทางกายที่มาพร้อมกับการเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ หรือ Aging Society ของประเทศไทยอยู่แล้ว ยืนยันได้จากผลสำรวจของสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) ฉบับล่าสุด พบผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไป มีภาวะสมองเสื่อม คือ สมองสูญเสียความสามารถในการจำ การคิด สติปัญญา อารมณ์ มีพฤติกรรมและบุคลิกภาพเปลี่ยนไป จนไม่สามารถทำกิจวัตรประจำวัน ทำงานหรือเข้าสังคมได้ ซึ่งพบได้ร้อยละ 8.1 ในผู้ชายร้อยละ 6.8 ผู้หญิงร้อยละ 9.2 ยิ่งอายุมากยิ่งพบมากเป็นเงาตามตัว”

“ส่วนภาพรวมทั่วประเทศคาดว่าจะมีกว่า 800,000 คน จากผู้สูงอายุทั้งหมด 10.6 ล้านกว่าคน สาเหตุเกิดจากหลายประการ แต่ที่พบบ่อยและไม่มียารักษาให้หายขาด มีเพียงยาชะลอไม่ให้เสื่อมเพิ่ม อันดับ 1 กว่าร้อยละ 80 เกิดจากโรคอัลไซเมอร์ รองลงมาเกิดจากโรคหลอดเลือดในสมอง ทำให้เนื้อสมองตาย ส่วนใหญ่จะเสียชีวิตหลังป่วยประมาณ 8 ปี”

สำหรับในบริบท รพ.จิตเวชนครราชสีมาฯ ที่ นพ.กิตต์กวีดูแล ที่ผ่านมาก็ได้จัดโครงการพัฒนาระบบมาตรฐานการจัดบริการดูแลผู้สูงอายุในชุมชน หมู่บ้าน ที่ป่วยด้วยโรคสมองเสื่อมและมีปัญหาด้านพฤติกรรมและจิตใจร่วมด้วย

“ในพื้นที่เขตสุขภาพที่ 9 ได้แก่ นครราชสีมา ชัยภูมิ บุรีรัมย์ และสุรินทร์ พบข้อเท็จจริงว่า ปัญหาด้านพฤติกรรมและจิตใจ เป็นอาการที่เกิดตามมาหลังจากป่วยโรคสมองเสื่อม โดยพบว่าสูงถึงร้อยละ 90 ซึ่งผู้ป่วยไม่ได้เป็นโรคแสร้งทำ ขณะเดียวกัน พบว่าญาติและครอบครัวที่ต้องดูแลผู้ป่วยเหล่านี้มักมีความเครียด ทางโรงพยาบาลจึงรณรงค์ให้ดูแลผู้ป่วยอย่างเข้าใจ เพื่อป้องกันปัญหาผู้ป่วยถูกทารุณกรรมและถูกทอดทิ้งจากความไม่เข้าใจอาการเจ็บป่วย โดยช่วงปี 2562 จะนำร่องพื้นที่ 2 อำเภอใน จ.สุรินทร์ คือ อ.เมือง และ อ.สีขรภูมิ เพื่อเป็นต้นแบบก่อนขยายผลครอบคลุมทุกพื้นที่ในเขตสุขภาพที่ 9 ในปีหน้า”

ยิ่งในยุคนี้ นพ.กิตต์กวีระบุว่า อีกหนึ่งสาเหตุที่ทำให้ผู้คนมีอาการสมองเสื่อมก่อนวัยอันควร คือ คนทุกเพศทุกวัยพึ่งพาการใช้เทคโนโลยีและไอทีมากจนเกินไป

“ผมมีความเป็นห่วงว่า การใช้ชีวิตในยุคที่เทคโนโลยีด้านการสื่อสารเจริญก้าวหน้าและใช้ประโยชน์หลายสิ่งในชิ้นเดียว โดยเฉพาะยุค 5 จีที่กระแสกำลังมาแรง ซึ่งเชื่อว่าจะมีความก้าวหน้าใหม่ๆ เกิดขึ้นแน่นอน อาทิ เมืองอัจฉริยะ รถยนต์ไร้คนขับ การใช้ระบบจีพีเอส (GPS) ช่วยนำทาง รวมทั้งการใช้เครื่องคิดเลข การบันทึกเบอร์โทรศัพท์ในมือถือ

“การใช้เทคโนโลยีเหล่านี้บ่อยๆ อาจทำให้การใช้สมองเพื่อคิด จดจำ ตัดสินใจน้อยลงเรื่อยๆ และเกิดสภาวะที่คนไทยเรียกว่า สมองเป็นสนิมอย่างไม่รู้ตัวได้ ซึ่งจะมีความเสี่ยงเกิดภาวะสมองเสื่อมเร็วขึ้น ดังนั้น ประชาชนจึงต้องใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีอย่างถูกต้อง มีสติ และใช้แต่พอดี โดยต้องไม่ลืมฝึกให้สมองแข็งแรงอยู่เสมอด้วย”


จิตแพทย์แนะวิธีฝึกสมองในชีวิตประจำ ป้องกันโรคสมองเสื่อมในยุค 5G

เมื่อการป้องกันดีกว่าแก้ พญ.อัญชลี ศิริเทพทวี รอง ผอ.ด้านการแพทย์ และประธานคณะอนุกรรมการพัฒนามาตรฐานการบริการผู้สูงอายุ รพ.จิตเวชนครราชสีมาฯ ให้คำแนะนำว่า วิธีการฝึกสมองเพื่อลดการเกิดสนิมที่สมอง และชะลอการเสื่อม ต้องเริ่มจากการที่ประชาชนทุกวัยมีแนวคิดมุ่งมั่นที่จะเริ่มปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ชีวิต ตามคำแนะนำ 4 ประการ ต่อไปนี้

• หมั่นออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ การออกกำลังกายแบบแอโรบิกจะส่งผลดีต่อสุขภาพสมองที่สุด เพราะมีการเคลื่อนไหวต่อเนื่องกันตั้งแต่ 15 นาทีขึ้นไปต่อครั้ง โดยควรออกกำลังกายแบบนี้อย่างน้อย 3 วันต่อสัปดาห์ เช่น วิ่ง ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน เดินเร็ว ซึ่งจะส่งผลให้ผลระบบการไหลเวียนเลือดดี กระตุ้นการสร้างเซลล์สมอง และปรับสมดุลของสารเคมีในสมอง ช่วยสลายความเครียดไปในตัว รวมถึงทำให้อารมณ์แจ่มใสด้วย

• ฝึกลับคมสมองด้วยเกม ฝึกกิจกรรมที่ต้องใช้ความคิดเป็นประจำ เพื่อเพิ่มความสามารถการทำงานให้สมอง เช่น การคิดเลข บวก ลบ คูณ หาร ที่ไม่ใช่เลขจำนวนมากๆ เช่น การคิดค่ากับข้าว ซื้อของใช้รายวันเป็นต้น อาจคิดในใจ คิดในกระดาษ ควรพึ่งเครื่องคิดเลขเท่าที่จำเป็น หรืออาจฝึกจำเพลงโดยการฟัง ไม่ต้องดูตามเนื้อเพลง ฝึกท่องสูตรคูณ ท่อง ก.ไก่ ฝึกวาดรูป ฝึกการสวดมนต์ เป็นต้น

สำหรับผู้สูงอายุ ขอแนะนำให้ฝึกสมองโดยการใช้เกมต่างๆ (Games for the brain) ที่ออกแบบมาสำหรับผู้สูงอายุ เช่น เกมจับคู่สิ่งของที่มีความสัมพันธ์กัน เช่น จานกับช้อน กระดาษกับดินสอปากกา ส่วนเกมจับผิดภาพที่เหมือนกันจะทำให้ผู้ที่ดูภาพ ใช้สมองในการพิจารณาหาความแตกต่างของภาพให้ได้ ซึ่งได้ทั้งความสนุกและความภาคภูมิใจ และยังสามารถเล่นคนเดียวหรือเล่นเป็นกลุ่มได้

ส่วนวัยเด็กและวัยรุ่นเกมที่ใช้เล่นฝึกกระตุ้นสมองได้ดี เช่น เกมสะกดคำ เกมตัวต่อภาพหรือจิ๊กซอว์ (Jigsaw) เกมไขว้คำศัพท์ (Crossword) ซึ่งสามารถเล่นในคอมพิวเตอร์ได้ และยังมีเกมโซโดกุ ที่สามารถเล่นได้ทุกวัยตามระดับความยาก-ง่าย โดยการเล่นเกมประเภทกระตุ้นสมองทุกวัน จะเป็นการออกกำลังกายสมอง กระตุ้นเซลล์ประสาทในสมองทำงานได้ดี และกระตุ้นให้เซลล์ประสาทยังคงสร้างเซลล์ขึ้นมาใหม่อย่างต่อเนื่องด้วย

• ฝึกทำกิจกรรมใหม่ๆ ที่ไม่เคยทำ เช่น ใช้มือข้างไม่ถนัดจับช้อนทานข้าว จับปากกาหรือดินสอเขียนหนังสือ หรือจับแปรงสีฟันแปรงฟัน ขับรถเปลี่ยนเส้นทางการเดินทาง 

• เข้าร่วมกิจกรรมทางสังคมบ้าง กรณีที่เป็นผู้สูงอายุ ไม่ควรนั่งจับเจ่าอยู่ที่บ้านคนเดียว ซึ่งในยุคนี้ ลูกหลานส่วนใหญ่ มักฝึกให้ผู้สูงอายุใช้สมาร์ทโฟน แท็บเล็ต กรณีนี้ ถ้าผู้สูงอายุใช้แต่พอดี ก็อาจมีผลเป็นการฟื้นฟูสุขภาพสมอง ทว่า หากปล่อยให้ผู้สูงอายุอยู่กับอุปกรณ์สมาร์ทๆ เหล่านี้มากเกินไป ย่อมส่งผลให้ผู้สูงอายุเกิดอาการหมกมุ่น เครียด เสพติดเกมในอุปกรกรณ์เหล่านี้ได้ ดังนั้น ทางที่ดีที่สุด จึงควรสนับสนุนให้ผู้สูงวัยมีการเคลื่อนไหวร่างกาย ออกไปพบปะพูดคุยกับเพื่อนบ้าน ไปร่วมสังสรรค์กับผู้อื่น รวมถึงการรวมกลุ่มกันออกท่องเที่ยวในสถานที่ใกล้ๆ บ้านบ้าง เพราะกิจกรรมเหล่านี้จะมีส่วนช่วยกระตุ้นการทำงานของสมองในผู้สูงวัยให้ดีขึ้นได้อย่างเห็นผล


ที่มา : สกู๊ปข่าวเรื่อง “จิตแพทย์ ห่วงคนไทยพึ่งไอที ใช้สมองน้อยลง” (วันที่ 29 เมษายน 2562 ที่มา : ผู้จัดการ ออนไลน์) เผยแพร่ใน เว็บไซต์ สสส.


ก้าวสู่ยุคเทคโนโลยีล้ำสมัยอย่าง ให้ไม่ป่วย อ่านบทความน่าสนใจต่อเลย

วิกฤตแล้ว! คนไทย 19 ล้านคน ‘นอนไม่หลับ’ วงการแพทย์ระดมสมองใน ‘วันนอนหลับโลก’ แนะทางออกที่ถูกต้อง

รวม 5 แอปพลิเคชันเช็ค ‘ค่า PM 2.5’ โหลดติดสมาร์ทโฟนไว้ รู้เรื่องฝุ่นไว…อุ่นใจกว่า

เปิด ‘ผลสำรวจความสุขครอบครัวไทย’ พร้อมแนะแนวทางอยู่ดีมีสุข ท่ามกลางสังคมแห่งปัญหารุมเร้า