หนึ่งในห้าเป้าหมายที่ ดร.คณิศ แสงสุพรรณ เลขาธิการสำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (สกพอ.) ได้วางไว้และจะเร่งรัดดำเนินงานให้เกิดผลในปี 2562 นี้ให้ได้ คือ การทำความเข้าใจกับชุมชนและประชาชน ให้มีความเข้าใจที่ถูกต้องและมาร่วมมือกันทำงานเพื่อส่วนรวม สร้างประโยชน์ให้ถึงประชาชนอย่างแท้จริง โดยเครื่องมือที่จะทำให้ภารกิจนี้บรรลุได้ คือ กระบวนการ ‘รับฟังความคิดเห็นภาคประชาชน’
และแน่นอนว่าที่ผ่านมา ทาง สกพอ. ก็ได้ดำเนินกระบวนการ รับฟังความคิดเห็นภาคประชาชน มาอย่างต่อเนื่อง โดย เปิดกว้างสำหรับผู้มีส่วนได้เสียในพื้นที่ทั้ง 3 จังหวัด อีอีซี ได้แก่ ฉะเชิงเทรา ชลบุรี และระยอง ให้มาร่วมแสดงมุมมอง ความคิดเห็น ซึ่งที่ผ่านมาประเด็นการ รับฟังความคิดเห็นภาคประชาชน ในเรื่องการวางผังเมืองนับเป็นภารกิจที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องในพื้นที่ 3 จังหวัด อีอีซี และแต่ละครั้ง ทาง สกพอ. ก็จะได้รับข้อมูลมุมมอง ความเป็นห่วง ที่หลากหลายจากภาคประชาชน จุดนี้เองที่หลายคนอาจสงสัยว่า ข้อมูลที่ได้จากการรับฟังความคิดเห็นนี้ จะได้รับการต่อยอดไปใช้เป็นประโยชน์ได้อย่างไร
กระบวนการ ‘รับฟังความคิดเห็นประชาชน’ ขั้นตอนที่ขาดไม่ได้ ในการวางผังเมือง อีอีซี
หากอ้างอิงตามที่ ทัศนีย์ เกียรติภัทราภรณ์ รองเลขาธิการ สกพอ. ได้เคยให้ข้อมูลเพิ่มเติม ถึงแผนการเพิ่มพื้นที่สีม่วงสำหรับภาคอุตสาหกรรมในเขตพื้นที่อีอีซี ไว้ว่านอกจากจะดำเนินงานตามแผนระยะยาวของอีอีซีแล้ว กระบวนการ รับฟังคิดเห็นภาคประชาชน ก็จะสอดแทรกเป็นอีเวนต์สำคัญในการดำเนินงานทุกช่วงด้วย

“เราจะขยายพื้นที่นิคมอุตสาหกรรมเดิมที่เป็นเขตอุตสาหกรรมอยู่แล้ว เพื่อให้พื้นที่อุตสาหกรรมทั้งใหม่และเก่าอยู่รวมกันไม่กระจายไปทั่วแบบในอดีต ซึ่งง่ายต่อการบริหารจัดการและการควบคุมมลพิษที่อาจเกิดขึ้นจากอุตสาหกรรมต่างๆ ทำให้ส่งผลกระทบและสร้างความเดือดร้อนกับประชาชนในพื้นที่น้อยที่สุด โดยในการดำเนินการตามแผนระยะยาวของอีอีซีทุกเรื่อง ยังให้ความสำคัญกับการรับฟังความคิดเห็นจากผู้มีส่วนได้เสียเป็นลำดับต้นๆ โดยความคิดเห็นที่ได้จากทุกภาคส่วนจะนำไปปรับปรุงให้ผังเมืองรวมอีอีซีมีความสมบูรณ์ตอบสนองความต้องการของทุกฝ่ายให้ได้มากที่สุด”
เช่นกันกับการลงพื้นที่ไป จังหวัดระยอง เมื่อเร็วๆ นี้ เพื่อรับฟังความคิดเห็นโครงการศึกษาออกแบบการพัฒนาเมืองใหม่นำร่องในเขตอีอีซี ซึ่งทำมาแล้ว 4 ครั้ง และในแต่ละครั้งก็จะเปิดกว้างให้มีตัวแทนภาคประชาชนและเกษตรกรเข้าร่วมแสดงความคิดเห็นด้วย โดย สกพอ.คาดว่าจะสรุปแผนพัฒนาเมืองใหม่นี้ให้ได้ในช่วงครึ่งหลังปี 2562 นี้
เปิดแผนพัฒนาเมืองใหม่ ด้วยแนวทางใช้พื้นที่แบบผสม (Mixed Used Land)
โดยในครั้งนี้ พจณี อรรถโรจน์ภิญโญ รองเลขาธิการสายนโยบายและแผน สกพอ. ได้ลงพื้นที่รับฟังความคิดเห็น ซึ่งเริ่มต้นด้วยการอัปเดตให้ที่ประชุมฟังก่อนว่า

“กรอบพื้นที่สำหรับพัฒนาเมืองใหม่และพื้นที่ศูนย์กลางธุรกิจ เราได้กำหนดไว้อย่างน้อย 15,000 ไร่ โดยแบ่งเป็น พื้นที่อัจฉริยะสำหรับอยู่อาศัยจำนวน 12,500 ไร่ และพื้นที่ศูนย์กลางการเงิน 500 ไร่ ที่เหลือเป็นพื้นที่มหานครการบิน 2,500 ไร่ ซึ่งจากการประเมินโมดูลเมืองใหม่ จะสามารถรองรับประชากรได้ถึง 150,000 คน โดยจะออกแบบพื้นที่ใช้สอยเป็นแบบผสมผสาน (Mixed Used Land) และวางแผนว่าจะขยายอีก 5 โมดูล เพื่อรองรับประชากร 1 ล้านคน ในอีก 15 ปีข้างหน้า”
โดยโมดูลเมืองใหม่จะแบ่งออกเป็น พื้นที่รัฐ ที่จะเน้นการออกแบบให้มีขนาดเล็ก ลดการใช้รถยนต์ส่วนตัว ส่งเสริมให้ใช้ระบบขนส่งสาธารณะที่มีประสิทธิภาพแทน และเพิ่มพื้นที่สีเขียวในพื้นที่สาธารณะมากขึ้น ส่วน พื้นที่เอกชน ซึ่งมีรัศมีไม่เกิน 10 กิโลเมตร จากโครงสร้างพื้นฐานหลัก จะกินพื้นที่ สถานีรถไฟความเร็วสูง 10 สถานี สนามบินอู่ตะเภา เขตนวัตกรรมเขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (EECi) เขตส่งเสริมอุตสาหกรรมและนวัตกรรมดิจิทัล (EECd)
ตัวแทนประชาชน & เกษตรกรชาวระยอง ร่วมสะท้อนความห่วงใย การก่อร่างสร้างเมืองใหม่อีอีซี
ดังที่เกริ่นไปว่า กระบวนการ รับฟังความคิดเห็น ครั้งล่าสุดนี้ เกิดขึ้นที่จังหวัดระยอง โดยในครั้งนี้ มีตัวแทนประชาชน และเกษตรกรชาวระยอง มาร่วมสะท้อนความคิดเห็น ซึ่งผลของการรับฟังความคิดเห็นในครั้งนี้ กลุ่มเป้าหมายได้แสดงความกังวลว่า การพัฒนาเมืองใหม่ของอีอีซีนี้จะก่อให้เกิดผลกระทบกับที่ดินทำการเกษตรและการทำมาหากินของชาวระยองเหมือนตอนโครงการอีสเทิร์นซีบอร์ดหรือไม่

อุทัย สอนหลักทรัพย์ ประธานสภาเครือข่ายยางและสถาบันเกษตรกรยางพาราแห่งประเทศไทย (สยยท.) ได้อ้างอิงถึงการรับฟังความคิดเห็นครั้งที่ผ่านมาว่ามีข้อเสนอการแปลงสินทรัพย์เป็นทุน โดยให้นำที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดินเพื่อการเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) มาแปลงเป็นทุนแล้ว
มาคราวนี้ สยยท. ย้ำว่าในการพัฒนาพื้นที่ 3 จังหวัดอีอีซี ไม่อยากเห็นประวัติศาสตร์ผลกระทบความเลวร้ายที่ซ้ำรอยอีกเหมือนเมื่อครั้งดำเนินโครงการอีสเทิร์นซีบอร์ด อย่างในกรณีที่คราวนั้นได้มีการประกาศเวนคืนที่ดินจากประชาชนเพื่อนำไปพัฒนาตามแผนภาคการเกษตร โดยระบุว่าการสร้างโรงงานปุ๋ยก็เพื่อให้เกษตรกรใช้ฟรี เป็นการพัฒนาผลิตภัณฑ์อย่างต่อเนื่องจากปิโตรเคมี แต่ที่สุดแล้วโรงงานปุ๋ยนั้นก็ไม่ได้เกิดขึ้นและได้รื้อขายเป็นเศษเหล็กไป
นอกจากนั้น ประธาน สยยท. ยังได้ชี้ให้เห็นในประเด็นว่า การพัฒนาพื้นที่อุตสาหกรรมส่งผลให้ความต้องการใช้น้ำภาคอุตสาหกรรมเพิ่มขึ้นตามไปด้วยซึ่งก็มีการจัดตั้ง บริษัทจัดการและพัฒนาทรัพยยากรน้ำภาคตะวันออก จำกัด (มหาชน) หรือ อีสต์วอเตอร์ ขึ้นมา ซึ่งเหตุการณ์นี้ส่งผลต่อเกษตรกรโดยตรง
เพราะการบริหารจัดการน้ำของ อีสต์วอเตอร์ ครอบคลุมการใช้น้ำดิบจากอ่างเก็บน้ำดอกกราย อำเภอปลวกแดง จังหวัดระยอง เกษตรกรที่นี่ต้องซื้อน้ำจากอีสต์วอเตอร์ในอัตรา 13 บาทต่อลูกบาศก์เมตร ถือเป็นระดับราคาเดียวกับการซื้อน้ำของภาคอุตสาหกรรม เรื่องนี้ ทำให้เกษตรกรในพื้นที่ได้รับความเดือดร้อนกันไม่น้อย ประธาน สยยท. จึงย้ำชัดว่า การพัฒนาอีอีซีควรคำนึงถึงผลประโยชน์ของเกษตรกรและภาคประชาชนในพื้นที่ด้วย

อีกประเด็นหนึ่ง ที่มักเกิดขึ้นตลอดมาในการรับฟังความคิดเห็น คือ ความกังวล ว่า การพัฒนาเมืองอุตสาหกรรมสมัยใหม่นี้จะกระทบต่อวิถีชีวิต ความเป็นอยู่ และสิ่งแวดล้อมของคนในพื้นที่ ซึ่งในบริเวณอ่างเก็บน้ำดอกกราย จังหวัดระยอง นี้ ก็เช่นกัน ทั้ง ประยูร สดใส ประธานสหกรณ์โครงการพระราชดำริอ่างเก็บน้ำกอกกราย และ วัฒนา บรรเทิงสุข ประธานสหกรณ์การแพทย์และสุขภาพ ในพื้นที่ ได้สะท้อนข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นในพื้นที่ไปในทิศทางเดียวกันว่า
“อีอีซีควรเว้นพื้นที่ไว้สำหรับปลูกต้นไม้ ให้เป็นปอดของชุมชนบ้าง และควรนำบทเรียนที่เกิดขึ้นเมื่อครั้งโครงการอีสเทิร์นซีบอร์ดมาพิจารณาวางมาตรการป้องกัน เรื่องเมืองอุตสาหกรรมที่ก่อให้เกิดมลพิษจนสร้างผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชนในพื้นที่ ซึ่งถ้าการพัฒนาโครงการอีอีซีดำเนินก็ควรมีการตั้งกองทุนช่วยเหลือและสนับสนุนผู้ได้รับผลกระทบจากการพัฒนา โดยเฉพาะหน่วยงานสาธารณสุขที่จะมาดูแลประชาชนในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากมลภาวะที่เกิดขึ้นในพื้นที่”

ในอีกมุมหนึ่ง เนื่องด้วย พื้นที่เดิมของจังหวัดระยองยังเป็นสวนผลไม้ พิกุล กิติพล ประธานเครือข่ายวิสาหกิจชุมชนท่องเที่ยววิถีเกษตร จังหวัดระยอง จึงให้ข้อมูลเพิ่มเติมกับที่ประชุมรับฟังความคิดเห็นภาคประชาชนในครั้งนี้ว่า ทางเครือข่ายฯตอนนี้มีสวนผลไม้ที่มีศักยภาพพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรถึง 64 แห่ง ซึ่งทางเครือข่ายก็ได้ร่วมมือกับ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ ในการผลักดันให้เกิดการทำเกษตรแบบปลอดภัย จึงต้องการให้ สกพอ. มีส่วนมาสนับสนุนโครงการของเครือข่ายด้วย เพื่อให้ภาคเกษตรได้รับประโยชน์จากการพัฒนาเมืองใหม่น่าอยู่ครั้งนี้
ก่อนการประชุมรับฟังความคิดเห็นภาคประชาชน ครั้งนี้จะสิ้นสุดลง วิณโรจน์ ทรัพย์ส่งสุข เลขาธิการสำนักงานการปฏิรูปเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) ได้มายืนยันเพิ่มเติมว่า การนำที่ดิน ส.ป.ก. มาแปลงเป็นสินทรัพย์สามารถทำได้ โดยใช้ค้ำประกันเงินกู้กับธนาคารเพื่อการเกษตร (ธ.ก.ส.) ตามหลักเกณฑ์การประเมินของธนาคาร ซึ่งช่วยลดความกังวลของประชาชนในพื้นที่ตามประเด็นเรื่องร้องเรียนที่ภาคประชาชนส่งมาได้ไม่น้อย และนี่เองที่เป็นอานิสงส์ชัดเจนของ กระบวนการ รับฟังความคิดเห็นภาคประชาชน ที่ทาง สกพอ.มองว่าเป็นภารกิจคู่ขนานที่ขาดไม่ได้ หากต้องการขับเคลื่อนโครงการพัฒนาเศรษฐกิจระดับประเทศให้ประสบความสำเร็จ
ที่มา : เรียบเรียงจาก รายงานข่าว เรื่อง “ผวาเมืองใหม่ รอนสิทธิชุมชน” ตีพิมพ์ใน หนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ ฉบับวันจันทร์ที่ 7 มิถุนายน 2562
ผ่าผังเมือง ‘อีอีซี’ ในมุมมอง ‘มณฑล สุดประเสริฐ’ สมาร์ทซิตี้…ไม่ใช่แค่ไฮเทค










