‘Lean Management’ ได้รับการกล่าวถึงมานาน ในฐานะเครื่องมือและแนวทางที่หลายองค์กรต่างยอมรับ เพราะเมื่อนำมาปรับใช้พัฒนาและเปลี่ยนรูปแบบการทำงานขององค์กรแล้ว สามารถสร้างผลลัพธ์ที่น่าพึงพอใจได้จริง ทว่า ในยุคที่เทคโนโลยี นวัตกรรม เข้ามามีบทบาทในการใช้ชีวิตและการทำงาน จากแนวคิด Lean Management จึงได้รับการพัฒนาและปรับเปลี่ยนให้เป็นกระบวนทัศน์ใหม่เรียกว่า ‘Digital Lean’ ซึ่งมีหัวใจสำคัญอยู่ที่การปรับเอาเทคโนโลยีแห่งยุค เช่น แอปพลิเคชัน หรือ AI มาปรับสร้างโปรแกรมบริการลูกค้า หรือพัฒนาระบบ call center ให้ตอบโจทย์ความต้องการของผู้ใช้บริการมากขึ้น
โดยหนึ่งในการให้บริการที่เชื่อว่าทุกคนเห็นตรงกันว่า ควรนำกระบวนทัศน์ Digital Lean มาใช้ เพื่ออำนวยความสะดวก และเพิ่มความรวดเร็วให้กับการให้บริการ คือ การให้บริการทางการแพทย์และสาธารณสุข

ด้วยเล็งเห็นความสำคัญในเรื่องนี้ ผู้เชี่ยวชาญด้านการจัดอบรม Lean Management และการจัดการนวัตกรรมในองค์กร คุณจำลักษณ์ ขุนพลแก้ว ผู้เชี่ยวชาญจากสถาบันเพิ่มผลผลิตแห่งชาติ ได้เขียนบทความเพื่อบอกเล่าถึงโมเดลความสำเร็จของการปรับเอา Digital Lean ไปใช้พัฒนาการให้บริการในโรงพยาบาลรัฐอย่างได้ผล
เหตุผลเบื้องหลังความสำเร็จ รพ.ศิริราช กับการใช้แนวคิด Digital Lean เพิ่มประสิทธิภาพการให้บริการ
คุณจำลักษณ์ เกริ่นในตอนต้นของบทความว่า “นอกจากงานด้านการผลิตแล้ว งานด้านการบริการก็สามารถนำแนวคิดและวิธีการแบบลีนมาปรับประยุกต์ใช้ได้เช่นเดียวกัน ซึ่งน่ายินดีที่ในปัจจุบันหน่วยงานในไทยมีความตื่นตัวเป็นอย่างมาก และมีการนำวิธีการแบบลีนมาใช้จนเห็นผลเป็นรูปธรรมอย่างต่อเนื่องมานานนับ 10 ปี”

“โดยเฉพาะ กิจการที่ใครหลายคนอาจไม่ทราบ นั่นคือ ธุรกิจโรงพยาบาล ไม่ว่าจะเป็นโรงพยาบาลของรัฐ หรือโรงพยาบาลของเอกชนก็ตาม ด้วยการนำเอาเทคโนโลยีดิจิทัลและการวิเคราะห์ข้อมูลคนไข้ผู้มารับบริการมาพัฒนาต่อยอดไปในทิศทาง 4.0 ซึ่งแน่นอนว่า ถ้าเป็นโรงพยาบาลเอกชนเราคงไม่แปลกใจเท่าไร เพราะด้วยงบประมาณ กฎระเบียบที่ยืดหยุ่นกว่า และการแข่งขันที่จะต้องให้บริการในระดับที่เป็นเลิศ จะทำให้โรงพยาบาลเอกชนมีความทันสมัยและใช้เทคโนโลยีใหม่ๆ เข้ามาใช้ให้เห็น”
“ทว่า ในตอนนี้ มิติใหม่ที่เกิดขึ้นและนับว่าเป็นต้นแบบให้กับโรงพยาบาลรัฐแห่งอื่น คือ การนำแนวคิดแบบลีนไปใช้ในโรงพยาบาลของรัฐขนาดใหญ่ ในระดับโรงเรียนแพทย์อย่าง โรงพยาบาลศิริราช โรงพยาบาลรามาธิบดี โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์”
ชีวิตดีขึ้นกับแอปพลิเคชัน Siriraj Connect ทุกเรื่องเมื่อต้องพบแพทย์ศิริราช อยู่ในสมาร์ทโฟนคุณแล้ว
คงไม่ต้องบอกว่า โรงพยาบาลชั้นนำของประเทศและของภูมิภาคอย่าง รพ.ศิริราช นั้น ในปัจจุบันจะต้องรับมือกับผู้ป่วยที่เข้ามารักษาจำนวนมากขนาดไหน อีกทั้งยังต้องรับมือกับเคสการรักษาที่ยากและโรคอุบัติใหม่ที่โรงพยาบาลขนาดเล็กหรือโรงพยาบาลทั่วไปไม่สามารถรักษาได้

ดังนั้น จึงมีการปรับเอาเทคโนโลยี นวัตกรรมแห่งยุค มาใช้เพื่อบริหารจัดการภายใต้สโลแกน Siriraj Smart Hospital ซึ่งนอกจากเครื่องมือทางการแพทย์ที่ทันสมัยและระบบอัตโนมัติที่ก้าวล้ำนำหน้ามาใช้อย่าง หุ่นยนต์จ่ายยา ที่ช่วยแบ่งเบาภาระให้กับเจ้าหน้าที่และเภสัชกรแล้ว ยังมีความตั้งใจที่จะปฏิวัติระบบการรอคิวเพื่อรับบริการทางการแพทย์ให้รวดเร็ว ถูกต้องและแม่นยำ ผู้ป่วยจะได้ไม่ต้องรอคิวนาน
โดยหลังจากที่โรงพยาบาลได้นำเอาแนวคิดลีนมาใช้ ทำให้ รพ.ศิริราช มีกระบวนการให้บริการที่มีประสิทธิภาพ แต่ถึงอย่างไร ก็ยังไม่สามารถรองรับกับปริมาณความต้องการที่เกินกว่าขีดความสามารถที่จะทำได้ ผู้บริหาร รพ. จึงพยายามอย่างต่อเนื่อง เพื่อค้นหากลยุทธ์การจัดการที่มาผสานเข้ากับเทคโนโลยีที่ทันสมัยในยุค 4.0 นี้ และช่วยติดปีกให้กระบวนการลีนกลายเป็น Digital Lean ผ่าน Mobile App ที่ทุกคนคุ้นเคยกับการใช้งานกันดีในปัจจุบัน

ที่ผ่านมา ผู้รับบริการสามารถดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน “Siriraj Connect” ลงบนสมาร์ทโฟน โดยใช้งานได้ทั้งระบบปฏิบัติการ Android และ iOS และประโยชน์ที่ผู้รับบริการจะได้เมื่อเปิดใช้งาน แล้วลงทะเบียนกับ Siriraj Connect ในระยะแรกจะได้สัมผัสกับสิ่งอำนวยความสะดวก ดังนี้
- ระบบคิว
กรณีที่มีนัดหมายตรวจ ผู้ป่วยนอกสามารถลงทะเบียนจากบ้านได้ตั้งแต่เวลา 6.00 น. เพื่อยืนยันคิวตรวจ หลังจากนั้นจะได้รับหมายเลขคิวตามเวลานัดหมาย เช่น คิวนัดเวลา 11.00 น. ท่านอาจได้รับหมายเลขคิวที่ 20 จากนั้นระบบจะอัปเดตผ่าน Siriraj Connect ว่า แพทย์ตรวจคิวที่เท่าไรแล้วและเหลืออีกกี่คิวจะถึงคิวเรา ซึ่งระบบคิวเข้าตรวจนี้จะรองรับโอพีดีอายุรศาสตร์ในเวลาและคลินิกนอกเวลาก่อน และภายในปีนี้ระบบบคิวนี้จะครอบคลุมไปในทุกคลินิก ทั้งคิวเจาะเลือดและคิวรับยา
- ระบบนัดหมาย
กรณีตรวจเสร็จแล้วและมีความประสงค์จะไม่รอใบนัดกระดาษ เพียงแค่ท่านระบุวันที่สะดวกนัดหมอ จากนั้นระบบจะส่งคิวนัด ผ่าน Siriraj Connect ให้ โดยไม่ต้องรอใบนัดกระดาษ ผู้ป่วยหรือญาติสามารถไปรับยาได้เลย โดยระบบหุ่นยนต์จัดยาครบวงจรได้ให้บริการจริงในเดือนมิถุนายนที่ผ่านมา และกรณีที่ต้องการเลื่อนนัดก็สามารถเลื่อนนัดออนไลน์ผ่าน Siriraj Connect ได้
- ระบบแผนที่นำทาง (Navigator)
ช่วยให้ผู้ป่วยและญาติสามารถรับบริการในจุดต่างๆ ได้โดยไม่หลงเส้นทาง เพราะถ้าใครเคยมีโอกาสไปที่ศิริราชจะทราบดีว่า มีจุดให้บริการที่มากมายหลายชั้น หลายอาคารที่เราจะต้องไปติดต่อ หรือพบแพทย์พยาบาลด้านต่างๆ แอปพลิเคชัน Siriraj Connect จึงมีฟังก์ชัน ทั้ง Indoor map หรือแผนที่ในอาคาร จะเริ่มใช้ในตึกผู้ป่วยนอกตั้งแต่ชั้น 1-7 โดยแอปพลิเคชันจะนำผู้มารับบริการออกจากห้องตรวจที่ชั้นหนึ่งไปห้องตรวจชั้นอื่น ผ่านการระบุตำแหน่งด้วยคลื่นแม่เหล็กโลก ที่ไม่สามารถใช้ GPS ปกติได้ ส่วน Outdoor map หรือแผนที่นอกอาคาร สามารถค้นหาเส้นทางภายในโรงพยาบาลได้ผ่านฟังก์ชั่น siriraj way finding ได้
- ข้อมูลด้านยา
เมื่อมารับบริการที่ รพ.ศิริราช จะได้รับคิวอาร์โค้ดแสดงข้อมูลยาที่ได้รับในแต่ละครั้งที่มาพบแพทย์ ซึ่งจะมีคำเตือนและคำแนะนำในการใช้ยา สามารถสแกนและเก็บรายการยาที่ได้รับและหาข้อมูลความรู้เกี่ยวกับยาผ่าน RDU รู้เรื่องยาใน siriraj connect
ถอดบทเรียน Lean Government ยกระดับคุณค่าบริการที่ประชาชนควรได้รับ
หลังจากยกตัวอย่าง Success case ในกิจการโรงพยาบาลของรัฐเสร็จแล้ว ผู้เขียนได้อธิบายต่อถึงหลักการสำคัญของ Lean Government ในสหรัฐอเมริกา ว่ามีการจัดทำโครงการส่งเสริมประสิทธิภาพการทำงานหน่วยงานภาครัฐที่เรียกว่า Lean Government เพื่อยกระดับปรับปรุงบริการที่สนองตอบต่อคุณค่าที่ประชาชนพึงได้รับ โดยมุ่งขจัดความสูญเปล่าและความไร้ประสิทธิภาพออกไปจากระบบและกระบวนการเดิม
และเพื่อให้บรรลุผลลัพธ์ที่กล่าวมานี้ ได้มีการจัดทำชุดความรู้หรือแนวทางปฏิบัติที่หน่วยงานราชการต่างๆ สามารถนำไปศึกษาและปรับใช้ให้สอดรับกับบริบทขององค์กรตัวเองได้ในชื่อ Lean in Government Starter Kit เพราะความมุ่งหวังไม่ใช่เพียงแค่ให้รู้เท่านั้น หากแต่ต้องนำไปสู่การลงมือปฏิบัติ จนเกิดผลของการเปลี่ยนแปลงด้วย ถึงจะเรียกได้เต็มปากว่า “คิดแบบลีน ทำแบบลีน”

โดยชุดความรู้ที่เป็น Starter Kit นี้ประกอบด้วยแนวทางปฏิบัติที่เป็นรูปธรรม ทรัพยากรที่ต้องใช้ และเกร็ดความรู้ที่นำไปสู่การดำเนินการให้ได้ผลจริง อาทิ รู้และเข้าใจในแนวคิดแบบลีน แนวทางการเลือกโครงการเพื่อทำลีน แนวทางการกำหนดขอบเขตของโครงการและการเตรียมการ แนวทางการดำเนินการและจัดการโครงการลีนทีละขั้น ไปจนถึง การขยายผลความสำเร็จของกิจกรรมและโครงการลีนไปทั่วทั้งองค์กร
คุณจำลักษณ์ ผู้เขียนบทความนี้ยังชวนให้ลองคิดดูแบบเร็วๆ ว่า ถ้าองค์กรภารรัฐหรือหน่วยงานราชการ ให้ความสำคัญกับระบบงาน (Work system) กระบวนการทำงาน (Work process) และดำเนินการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงให้ทันยุคสมัย ขจัดความสูญเปล่าสิ้นเปลือง รวมถึงเอกสารหลักฐานต่างๆ ที่ไม่จำเป็นลง เพราะปัจจุบันเราเข้าสู่ระบบอิเล็กทรอนิกส์ ออนไลน์ และการใช้ฐานข้อมูลกลาง
ดังนั้น ถ้ารัฐบาลอิเล็กทรอนิกส์ที่เราได้ยินกันกลายเป็นจริง ลองนึกถึงการเข้าถึงบริการภาครัฐผ่านสมาร์ทโฟน และสามารถทำธุรกรรมหลายอย่างได้โดยไม่ต้องเดินทางไปด้วยตัวเอง นั่นก็ไม่ต่างจากบริการทางการเงินและอีกหลายบริการของเอกชนในยุคนี้ ที่เชื่อมั่นอย่างมีความหวังว่าจะได้เห็นมันในอนาคตอันใกล้ ถ้าเปลี่ยนชุดความคิดใหม่ให้กับภาครัฐได้สำเร็จ เหมือนกับเรากำลังจะอัพเกรดซีพียูหรือซอฟต์แวร์ด้วยแพลตฟอร์มใหม่กันทีเดียว
หลักการสำคัญที่ช่วยแยกแยะวิถีปฏิบัติแบบลีน กับความพยายามในการปรับปรุงงานในรูปแบบอื่นๆ นั้นมีหลายประการ ผู้เขียนอธิบายไว้ดังนี้
- ลีนให้ความสำคัญกับการสร้างคุณค่า
คุณค่าที่กำหนดหรือบ่งชี้นั้น จะต้องเป็นคุณค่าในมุมมองของลูกค้า ไม่ใช่ในมุมมองของผู้ให้บริการ ดังนั้น หัวข้อการปรับปรุงจึงไม่ได้เกิดจากผู้ปฏิบัติงานว่ามีความยุ่งยากลำบากอะไร แต่ต้องสวมหมวกเป็นลูกค้าแล้วมองจากข้างนอกกลับเข้ามาข้างในว่า มีสิ่งใดบ้างที่ลูกค้าหรือผู้รับบริการไม่ได้รับความสะดวก มีข้อติดขัด หรือคาดหวังที่จะได้อะไรจากผู้ให้บริการ
- การกระจายอำนาจไปยังผู้คนในระบบราชการ
โดยเฉพาะระดับปฏิบัติการซึ่งเป็นคนกลุ่มใหญ่ในองค์กร และเป็นกลุ่มคนที่มีปฏิสัมพันธ์โดยตรงกับผู้รับบริการอยู่ในทุกวันและในทุกจุด ไม่ว่าช่องทางดังกล่าวจะเป็นแบบพบปะเห็นหน้า (off-line) หรือดำเนินการผ่านช่องทางการสื่อสารสมัยใหม่ (on-line) ก็ตาม เพื่อให้ผู้ปฏิบัติงานสามารถรวบรวมปัญหาอุปสรรคที่ผู้รับบริการพบเจอหรือร้องเรียนมาสู่การปรับปรุงแก้ไขให้ดีขึ้น
- การดำเนินการปรับปรุงแก้ไขอย่างรวดเร็ว
ใช้กรอบแนวทางการปรับปรุงอย่างต่อเนื่องและฉับพลันเมื่อพบสิ่งผิดปกติ แทนที่จะรอเวลาแล้วมาทำแผนซึ่งใช้เวลาเตรียมการนานไป
- ทำให้กระบวนการทำงานลื่นไหลแบบไร้รอยต่อ
เมื่อใดที่พบว่าขั้นตอนปฏิบัติเยิ่นเย้อ ซับซ้อน และหลายขั้นตอนเกินไป โดยเฉพาะทำให้เกิดการรอคอยเป็นเวลานานๆ ต้องรีบขจัดสิ่งเหล่านั้นออกไปโดยเร็วที่สุด เพราะกระบวนการที่ดีต้องไม่มีการรอคอย
- จัดวางและออกแบบกระบวนการทำงานใหม่
โดยนำหลักการพื้นฐานง่ายๆ อย่าง ECRS มาใช้ ได้แก่
- E (Eliminate) ตั้งคำถามไปที่กระบวนการย่อยๆ ว่า เป็นกระบวนการอะไร (what) และทำไปทำไม (why) ไม่ทำได้ไหม
- C (Combine) การควบรวมกระบวนการย่อย
- R (Rearrange) จัดลำดับขั้นตอนใหม่ให้เหมาะสม ขั้นตอนใดที่สามารถดำเนินการคู่ขนานหรือเตรียมการล่วงหน้าได้ก่อน ควรลงมือทำเลย เพื่อลดระยะเวลาโดยรวมลง ซึ่งทำได้โดยการตั้งคำถามว่า ทำที่ไหน (where) หมายถึงสถานที่ หรือแผนก/ฝ่าย ถ้าไม่ทำที่นี่ไปทำที่อื่นได้ไหม ซึ่งอาจมีสถานที่อื่นซึ่งเหมาะสมมากกว่า ทำเมื่อใด (when) ระบุเวลาที่ดำเนินการ เพื่อให้แน่ใจว่าเป็นเวลาที่เหมาะสมและสอดคล้องกับความต้องการของผู้รับบริการ และถามว่า ทำโดยใคร (who) เพื่อระบุชื่อตำแหน่งงานหรือผู้ปฏิบัติงานที่ดูแลรับผิดชอบเนื้องานในขั้นตอนนั้น
- S (Simplify) ทำให้ขั้นตอนปฏิบัติง่ายขึ้น หรือใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ทดแทนการดำเนินการซ้ำๆ หรืองานที่มีโอกาสผิดพลาดได้จากความพลั้งเผลอ (human error) โดยการตั้งคำถามว่า ทำอย่างไร (how) ด้วยหลักการและการตั้งคำถามดังกล่าวข้างต้น เมื่อปลูกฝังเข้าไปในชุดความคิดของพนักงานทุกคนแล้ว จะทำให้ทุกคนมีความตระหนักและพยายามขจัดความสูญเปล่าสิ้นเปลืองอยู่เสมอ
- ลีนมุ่งเน้นการปรับปรุงอย่างต่อเนื่องและไม่หยุดยั้งเพื่อมุ่งสู่ความถูกต้องสมบูรณ์แบบอย่างที่สุด
เพราะความต้องการและความคาดหวังของผู้รับบริการไม่มีที่สิ้นสุด ความพยายามที่จะวัดผลผ่านตัวชี้วัดต่างๆ (metrics) และการควบคุมด้วยการมองเห็น (visual control) จะช่วยทำให้เห็นช่องว่างระหว่างการดำเนินการที่เป็นอยู่ (as-is) กับสิ่งที่ลูกค้าคาดหวัง (to-be) ได้เป็นอย่างดี และข้อมูลป้อนกลับที่รวดเร็วทันทีนี้จะทำให้เกิดการตัดสินใจปรับปรุงให้เกิดผลได้อย่างแท้จริง
ที่มา : เรียบเรียงจากบทความ เรื่อง “Digital Lean มิติใหม่การบริการยุค 4.0.” โดย จำลักษณ์ ขุนพลแก้ว ผู้เชี่ยวชาญพิเศษด้าน Innovation สถาบันเพิ่มผลผลิตแห่งชาติ
มีอีกหลายแนวคิดเทคโนโลยีและนวัตกรรม ที่มีส่วนเข้ามาพัฒนาระบบการทำงาน การให้บริการอย่างได้ผล
‘Hybrid Cloud’ ก้อนเมฆจัดการข้อมูลลูกผสม บรรทัดฐานด้านไอทีโฉมใหม่ที่องค์กรธุรกิจต้องจับตา
ต้นแบบห้องสมุดที่ไม่ยอมถูกดิสรัปต์ ‘หอสมุดแห่งชาติ ประเทศสิงคโปร์’ คลังความรู้ดิจิทัลของชาวสิงคโปร์
Thailand IoT Industry Whitepaper : เผยการเติบโตและเบื้องลึกของ IoT ที่คนไทยควรรู้










