ก่อนสภาพเศรษฐกิจโลกจะเกิดความถดถอยในไม่ช้า แต่ละชาติจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องพิจารณาข้อมูลไปจนถึงผลกระทบที่อาจตามมาในระยะสั้น ซึ่งตอนนี้ หลายประเทศก็เริ่มหาวิธีรับมือวิกฤตการณ์ในรูปแบบต่างๆ แล้ว
ในขณะที่หัวหน้าทีมเศรษฐกิจของเราเสนอวิธีแก้ปัญหาเศรษฐกิจในประเทศเรื่อง ปัญหาข้าวเหนียว ไปที่การเรียกร้องความซื่อสัตย์จริงใจ เรื่องนี้อาจมาแนวคิดทางจริยธรรมที่ให้ความสำคัญกับปัจจัยที่อยู่นอกเหนือเศรษฐกิจ หรืออาจเชื่อว่ามีผลกระทบต่อราคาพืชผล ซึ่งก็เป็นเรื่องที่ต้องไปว่ากันในอนาคต
แต่ปัญหาใหญ่ของวิกฤตเศรษฐกิจจำเป็นที่ต้องขบคิดและถกเถียง หาวิธีการรับมือร่วมกัน โดยเฉพาะประชากรส่วนใหญ่ที่หารายได้ยังชีพรายวันอยู่ ขณะที่การเติบโตของภาคการเงินที่มีเทคโนโลยีและมีขนาดที่ใหญ่ ดูเหมือนว่าจะสร้างสถานการณ์ใหม่ในโลกได้
แต่การเปลี่ยนแปลงสู่สังคมหลังยุคอุตสาหกรรม (หลังสมัยใหม่) จากเศรษฐกิจที่ให้บริการไปสู่เศรษฐกิจที่สร้างรายได้ การเติบโตของภาคการเงินในรูปแบบนี้กลับเป็นหนึ่งในสาเหตุหลักและกลายเป็นลักษณะของวิกฤตโลกในปัจจุบัน
รู้ไหมว่าหมายถึงอะไร?
ถ้าจำได้ว่าวิกฤตการณ์ของการผลิตเกินกำลังคือ ความมุ่งมั่นเพื่อปรับปรุงหรือรักษาตำแหน่งของบริษัทในตลาดการแข่งขันที่ต้องการเพิ่มมูลค่าและรายได้ของผู้ผลิต โดยเพิ่มการผลิตสินค้าที่คุ้นเคยและใหม่อย่างต่อเนื่อง
การพัฒนาระบบการตลาดของบริษัทรวมถึงคู่ค้าที่เชื่อถือได้น้อยลง หันไปใช้การขยายสินเชื่อและการโฆษณาเพื่อให้ผู้บริโภคเพิ่มกำลังซื้อ เป็นผลให้โอกาสการขยายตัวลดลง ความพยายามและต้นทุนของผู้ผลิตจึงเพิ่มขึ้น เพราะถูกดึงดูดเข้าสู่การสร้างอุตสาหกรรมและโครงการใหม่ที่ให้รับสินเชื่อลงทุนในระยะยาว ฯลฯ นำไปสู่ความตึงเครียดและต้นทุนที่เพิ่มขึ้น (ค่าเช่า, เครดิต, ราคา) และในที่สุดก็อยู่ภายใต้อิทธิพลของเหตุการณ์เชิงลบบางอย่าง เช่น การลดลงของผู้บริโภค โอกาสในตลาดอุปสงค์ที่เริ่มลดลง เนื่องจากสินค้าคงเหลือมีปริมาณมาก
การผลิตที่ลดลงยาวนานจะเกิดขึ้นในขณะที่ความสามารถในการได้รับเงินกู้แย่ลง ภาวะถดถอยเริ่มต้นในหลายอุตสาหกรรม ทั้งหมดนี้อยู่ในเงื่อนไขที่เกิดจากความจริงที่ว่า ส่วนใหญ่เบื้องหลังของสินค้าไม่เพียงแต่สามารถผลิตโดยการดึงดูดสินเชื่อ แต่ยังขายสินค้าโดยเครดิตการเสื่อมสภาพตามเงื่อนไขหรือความเป็นไปได้ของผลตอบแทนซึ่งทำให้อุปสงค์ลดลงได้ (ซึ่งมีความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับระดับของรายได้)
วิกฤตเศรษฐกิจใหม่คือ หนี้ทั่วโลกที่มากเกินไป อันตรายที่ใหญ่ที่สุดคือ หนี้บริษัททั่วโลก ประมาณครึ่งหนึ่งอยู่ในสหรัฐอเมริกา
สำนักงาน Global Rating International Rating Agency รายงานว่า จนถึงปี 2024 บริษัททั่วโลกควรจะชำระหนี้จำนวน 5.2 ล้านล้านดอลลาร์ โดยครึ่งหนึ่งของจำนวนนี้ประกอบด้วยพันธบัตร เงินที่ให้สินเชื่อ และเงินกู้ยืมหมุนเวียนจากบริษัทอเมริกัน และสถาบันการเงินที่ไม่ใช่สถาบันการเงิน ซึ่งพันธบัตรและสินเชื่อที่ออกเร็วๆ นี้ ก็มีมากเกินพอที่จะชำระหนี้ตรงเวลา
ด้วยเหตุนี้ บางบริษัทจะล้มละลายในภาวะเศรษฐกิจโลกถดถอยครั้งต่อไป อย่างไรก็ตาม ในสหรัฐอาจเกิดการระเบิดของตลาดหนี้องค์กรก่อน โดยสิ่งนี้จะเกิดขึ้นภายใต้เงื่อนไขของการล่มสลายทางเศรษฐกิจจากอันดับเครดิตของ GE (หนี้มากกว่า 115 พันล้านดอลลาร์) โดยจะลดลงจากระดับ “การลงทุน” ไปสู่ระดับ “ขยะ”
เหตุผลก็คือ กองทุนบำเหน็จบำนาญ บริษัทจัดการ และบริษัทประกันภัยในพอร์ตการลงทุนของพวกเขา ปล่อยให้เกิดหนี้จากการลงทุน หนี้ภาคธุรกิจในสหรัฐจึงสูงกว่าระดับวิกฤตในปี 2008–2009 หน่วยงานกำกับดูแลของสหรัฐจึงกังวลว่า บริษัทที่มีหนี้จำนวนมากจะยังคงกู้ยืมเงินต่อไป ในขณะที่ความเร็วของกระบวนการนี้เพิ่มขึ้นและบ่งชี้ว่า มีความเสี่ยงว่าจะเป็นหนี้เพิ่มมากยิ่งขึ้น
เนื่องจากความจริงที่ว่า ส่วนแบ่งที่ใหญ่ที่สุดของเงินให้สินเชื่อ ตกแก่ผู้กู้ที่มีอันดับความน่าเชื่อถือต่ำ หรือมีหนี้ในระดับสูง ด้วยกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่อ่อนแอ ความเสี่ยงของการผิดนัดชำระหนี้ของบริษัทดังกล่าวก็เพิ่มขึ้น ยิ่งไปกว่านั้น เมื่อองค์กรที่กำกับดูแลมั่นใจว่า หนี้ของบริษัทที่มีความเสี่ยงจะไม่เกี่ยวข้องกับหนี้จำนองจำนวนมาก ยิ่งก่อให้เกิดวิกฤตการณ์ทางการเงินในปี 2008
ในปัจจุบันภาระผูกพันด้านเงินกู้ของบริษัทมีโครงสร้างที่ปลอดภัยกว่าหลักทรัพย์ที่จดจำนองในศูนย์รับฝากหลักทรัพย์ ซึ่งหมายความว่า ธนาคารสามารถรับมือกับความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับหนี้องค์กรได้ และในปัจจุบันภาระผูกพันเงินกู้ของบริษัทมีโครงสร้างที่อันตรายกว่าหลักทรัพย์ที่จดจำนองเป็นศูนย์ หมายความว่า ธนาคารสามารถรับมือกับความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับหนี้บริษัทช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาได้
เฟด (FED) อัดฉีดเงินราคาถูกเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจอย่างแท้จริง ด้วยเป้าหมายลดอัตราดอกเบี้ยในตลาดตราสารหนี้ สิ่งนี้ช่วยให้บริษัทต่างๆ กู้ยืมเงินในอัตราดอกเบี้ยต่ำได้เพื่อสนับสนุนกิจกรรมของตนเอง กระบวนการดังกล่าวเป็นที่แพร่หลายมากจนสินเชื่อราคาถูกดึงดูดบริษัทที่ไม่มีประสิทธิภาพมากที่สุด ที่เรียกว่า บริษัทซอมบี้ ที่ไม่ได้รับผลกำไร แต่มีเครดิตอยู่ตลอดเวลา บริษัทแบบนี้จึงได้รับการยอมรับว่า เป็นภัยคุกคามครั้งแรกต่อตลาดหุ้นอเมริกัน
ถึงเวลาของอัตราดอกเบี้ยต่ำที่คงต้องหมดไป เพราะนโยบายการเงินที่รัดกุมของเฟดจะไม่อนุญาตให้ บริษัทซอมบี้ยังคงอยู่รอดได้ โดยในขณะที่ไม่มีเงินจะจ่ายคืนหนี้เก่า สินเชื่อรอบใหม่ก็จะมีราคาแพงเกินไปสำหรับพวกเขา
ต้นตอวิกฤตในปี 1929
ในยุค’30 ช่วงเวลาของวิกฤตภาวะเศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่มีสาเหตุมาจาก การผูกขาดของภาคการผลิต การขาดกฎระเบียบและวิกฤตของภาคการผลิตที่เกินกำลังเมื่อสินค้าที่ผลิตไม่สอดรับกับอุปสงค์ เนื่องจากรายได้ของครัวเรือนอยู่ในระดับต่ำ
สาเหตุของภาวะเศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่ จึงเป็นเรื่องที่มีการสนทนาอย่างต่อเนื่อง เกี่ยวกับบทบาทของนโยบายภาครัฐและกิจกรรมที่เป็นธุรกิจส่วนตัว
โดยทั่วไปเราสามารถพูดได้ว่าสาเหตุหลักของวิกฤตคือ ระบบทุนนิยม หยุดที่จะทำระบบการกำกับด้วยตนเอง มันเป็นวิกฤตการณ์ของการผลิตสินค้าเกินกำลังจำนวนมาก ซึ่งมาในช่วงเวลาแห่งความเจริญรุ่งเรืองและการเติบโตของเศรษฐกิจสหรัฐ
การพัฒนาตลาดที่ไร้การจัดตั้งและการมีเงินทุนจำนวนมากซึ่งดำเนินการภายใต้กรอบของกฎระเบียบแห่งชาตินำไปสู่ความจริงที่ว่า สินค้าจำนวนมากรวมทั้งอาหาร ได้รับการผลิตขึ้นในตลาดที่ไม่สามารถสร้างกำลังซื้อจากประชากรได้ จึงไม่ตรงกับปริมาณของสินค้าที่ผลิตและความต้องการในตลาด ส่งผลให้ตลาดล้มเหลว
เหตุผลที่สองคือ การเก็งกำไรทางการเงิน มันเป็นช่วงเวลาที่ตลาดการเงินกำลังพัฒนาเมื่อการซื้อขายหุ้นเติบโต แต่กระบวนการนี้เกิดขึ้นนอกเหนือการควบคุมใดๆ อันเป็นผลมาจากฟองสบู่ทางการเงินจำนวนมากที่พองตัวจากการเก็งกำไรบริษัท ทั้งๆ ที่การเก็งกำไรที่สมมติขึ้นนั้น ถูกสร้างขึ้นและมีการฉ้อโกงจำนวนมาก และยังมีการแบ่งปันหุ้นทั้งหมด
สิ่งนี้ยังนำไปสู่ฟองสบู่ทางการเงินที่เพิ่มขึ้นและราคาหุ้นที่ตกลงอย่างรุนแรง ซึ่งเป็นแรงผลักดันสำคัญอีกครั้งสำหรับการเกิดวิกฤตเศรษฐกิจ
ความถดถอยของเศรษฐกิจสหรัฐในช่วงเศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่มาก โดยส่วนใหญ่อยู่ในภาคการเงิน และบางภาคส่วนอยู่ในสถานการณ์ภัยพิบัติ
ในช่วงต้นปี 1933 ระบบการเงินทั้งหมดเริ่มหยุด ธนาคารในประเทศเริ่มปิดตัวลง วิกฤตหนี้กลับกลายเป็นว่ารุนแรงมาก ราคาหุ้นตกต่ำเป็นอย่างมาก และนักลงทุน บริษัทเอกชนพยายามที่จะถอนเงินออกจากธนาคาร ซึ่งนำไปสู่การล่มสลายของระบบธนาคารทั้งหมด ทำให้บริษัทถูกบล็อกและหยุดทำงานไปโดยปริยาย
ภาคอุตสาหกรรมการผลิตก็กำลังลดลงเข้าใกล้ 50% และในบางภาคการผลิตก็ยิ่งเพิ่มมากขึ้น ส่งผลให้ภาคการเกษตรได้รับผลกระทบ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เกษตรกรที่ไม่สามารถขายผลิตภัณฑ์ของตนได้ต้องล้มละลาย และมีฟาร์มกว่า 600,000 แห่ง ที่ต้องล่มสลายในช่วงนี้
ภัยคุกคามเรื่องความหิวโหยในสหรัฐจึงเป็นเรื่องจริงแท้แน่นอน
ภัยคุกคามนี้แพร่กระจายในศูนย์อุตสาหกรรมขนาดใหญ่เหนือพื้นที่การเกษตรสำคัญ เนื่องจากประมาณ 10 รัฐ ที่มีผลผลิตทางการเกษตรลดลงแล้ว นอกเหนือจากนั้นยังได้รับผลกระทบจากภัยแล้งที่รุนแรง เป็นผลให้ประชาชนไม่สามารถที่จะอาศัยอยู่ในรัฐที่ไม่ได้ผลิตสินค้าเกษตรอีกต่อไป ประชากรจึงย้ายไปยังพื้นที่ที่มีโอกาสในการบริโภคมากขึ้น
แต่วิกฤตปี 1929 ยังมีโอกาสฟื้นตัวได้ง่ายกว่า เพราะแค่ปรับโครงสร้างการผลิตและมีมาตรการใหม่ที่รัฐกำกับก็สามารถเรียกความเชื่อมั่นได้
ในขณะที่ปัจจุบันอยู่ในภาวะเงินล้นตลาด บริษัทซอมบี้ส่วนมากไม่สามารถชำระหนี้ได้ เส้นอัตราผลตอบแทนของพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐระยะ 10 ปี จึงต่ำกว่าเมื่อเทียบกับพันธบัตรรัฐบาลระยะ 2 ปี
นอกจากนี้ สหรัฐยังประสบกับการลดลงของภาคอุตสาหกรรมการผลิตเหมือนในเยอรมนี จีน ซึ่งอาจนำไปสู่การเปลี่ยนกลไกการเงินของโลกในอนาคต คือ อาจเป็นเงินดิจิทัล (Cryptocurrency) หรือทองคำ เพื่อใช้แก้ปัญหานี้ก็เป็นได้

เรื่อง : รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย
ยังมีบทความวิเคราะห์เศรษฐกิจโลกที่น่าสนใจอีกหลายแง่มุม โดย รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย
สาเหตุที่ Fed & มาตรการทางภาษี ไม่สามารถใช้แก้ปัญหาเศรษฐกิจถดถอยได้
ถ้าหลายบริษัท ‘ย้ายฐานการผลิต’ ออกจากจีน อาเซียนจะได้ประโยชน์จริงหรือ?










