ในรอบ 4 ปีที่ผ่านมา จากการสนทนากันของผู้นำรัฐศูนย์กลางและรัฐดาวเทียม สังเกตเห็นแนวโน้มที่เกิดขึ้นซึ่งเป็นข้อกังวลของผู้นำดังต่อไปนี้
1. ในแง่ของการบริโภค โลกแห่งความเป็นจริงนั้นซับซ้อนกว่าโลกในอุดมคติ
กล่าวคือ รัฐศูนย์กลางอย่างกลุ่มแอตแลนติสเริ่มแตกสลาย ส่วนรัฐรอบนอกที่อยู่ระหว่างรัฐดาวเทียมและรัฐอุกกาบาตเริ่มกำหนดกฎขึ้นมาเพื่อเจรจาต่อรอง และทำให้ผู้นำฝรั่งเศสอย่าง Emmanuel Macron ถูกบังคับให้พูดในปี 2019 ว่า…
“ไม่มีใครยอมรับแบบจำลองนี้ จากความจริงที่ว่า ระบบประชาธิปไตยนั้นเสื่อมโทรมลง เพราะลัทธิทุนนิยมเองก็เสื่อมโทรมและป่วยไข้ เนื่องจากเราเองก็สร้างปรากฏการณ์แห่งความไม่เท่าเทียมกัน ซึ่งเราไม่สามารถแก้ไขได้”
นั่นเป็นคำสารภาพของผู้นำที่เคยได้รับการขัดเกลาและเรียนรู้ผ่านลัทธิเสรีนิยม ทำให้เกิดคำถามตามมาว่าจะเป็นอย่างไรต่อไป จะแก้ปัญหาหลังจากเกิดระบบเสรีนิยมโลกได้หรือไม่ หรือโลกจะเข้าสู่จุดมืดมิด?
2. แต่ละครั้งที่เกิดวิกฤตเศรษฐกิจ ความคิดเห็นของผู้เชี่ยวชาญจะทำให้เราเห็นจินตนาการที่สวยหรูของเศรษฐกิจระดับมหภาคและความเป็นอยู่ที่ดี
ผู้เชี่ยวชาญด้านเศรษฐศาสตร์มักรายงานสิ่งที่จะเป็นอย่างสวยงาม แต่กลับอาศัยการพิมพ์เงินเป็นล้านๆ เหรียญ ออกมากับวิกฤตการณ์ที่กำลังเดือดพล่านที่เป็นคลื่นลูกใหม่ นอกจากนั้นอาจมีสัญญาณของการล่มสลายทางการเงินเป็นครั้งคราว ไหลผ่าน “ความคิดเห็นที่ถูกต้อง” ของผู้เชี่ยวชาญ
แอตแลนติสตระหนักถึงการสูญเสียอำนาจของตนเอง ไม่เพียงแต่ปัญหาเศรษฐกิจ เพราะความรู้สึกของการล่มสลายของระเบียบโลกเป็นระบบของคุณค่า พวกเขาเริ่มตระหนักและขัดเกลาการเรียนรู้ใหม่ในการแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจไปพร้อมกับกฎการค้าและความร่วมมือทางการทหาร
(น่าจะไม่ใช่ต้นทุนทางการค้าที่กำหนดการแข่งขันอีกต่อไป แต่เกี่ยวกับอิทธิพลและผลประโยชน์ทางด้านภูมิรัฐศาสตร์ด้วยว่า มีผู้เล่นกี่รายผนึกกำลังกันเพื่อผลประโยชน์ ดูตัวอย่างได้จากกรณีการกำหนดโควตาการนำเข้าแก๊สจากรัสเซียไปสู่อียู ที่ปัจจัยสำคัญไม่ใช่เรื่องราคา)
3. Mindset ของการให้ความสำคัญเรื่องเสรีนิยม ทำให้เห็นปัญหาใหม่ที่เกิดขึ้นในกลุ่มแอตแลนติส คือ การสูญพันธุ์ของชีวพันธุ์ประชากรพื้นเมืองและถูกแทนที่ด้วยแรงงานข้ามชาติ
ความสับสนที่เกิดขึ้นนั้น โลกตะวันตกถูกตั้งข้อสงสัยว่า นี่คือความสำเร็จของเสรีนิยมที่แต่ละประเทศต้องการมากน้อยแค่ไหน?
แต่ในขณะเดียวกัน หากเปลี่ยนเสรีนิยมจากกลุ่มแอตแลนติสเป็นรูปแบบอื่นๆ เช่น เสรีนิยมที่ชี้นำโดยจีนหรือมอสโคว ก็ไม่เห็นความชัดเจนในอนาคตว่าจะเป็นอย่างไร หรือจะเป็นแบบเดิม แค่เปลี่ยนเจ้าของรายใหม่แค่นั้น?
4. ไม่ว่าแนวคิดเสรีนิยมนั้นจะถูกวิจารณ์และนำเสนอเพื่อการปกป้องคุ้มครองเศรษฐกิจชาติแบบไหนก็ตาม รูปแบบที่จะพัฒนาไม่ได้หมายความว่า จะเป็นจุดสิ้นสุดของระบบเศรษฐกิจตลาด
นั่นหมายความว่า รูปแบบเศรษฐกิจตลาดต้องดำเนินอยู่ต่อไป เพียงแต่ยังขาดคำตอบในเรื่องของเศรษฐกิจการตลาดในปัจจุบันว่าควรเป็นอย่างไร จึงจะสามารถแก้ไขข้อบกพร่องของตนเองได้ ซึ่งก็ยังต้องอาศัยการจินตนาการ (ชั่วคราว?) ต่อไป
ถึงตรงนี้คงเริ่มเห็นว่า ประเด็นจริงๆ ไม่ใช่ปัญหาเศรษฐกิจ แต่เป็นปัญหาอื่นๆ ที่เราถูกปลูกฝังให้เชื่อว่า เทคโนโลยีและเสรีภาพ คือความก้าวหน้า ซึ่งกลายเป็นอัตตาที่ได้รับการยอมรับว่า นี่คือหนทางเดียวของความก้าวหน้า
5. ภาวะวิกฤตที่ผ่านมา นำไปสู่การกำหนดหลักการระเบียบโลกที่มุ่งเน้นด้านการแข่งขันเชิงคุณภาพและการคัดเลือกโดยธรรมชาติ (ตามกฎของชาลส์ ดาร์วิน)
ถึงเวลาที่ควรจะเปลี่ยนหลักการใหม่โดยเน้นความเป็นปึกแผ่น ความร่วมมือ การสร้างและการเสียสละ ซึ่งเป็นสิ่งที่เพิ่มคุณค่าสูงสุด (ทั้งภายในและต่างประเทศ) ไม่ใช่เน้นที่การบริโภคและความพึงพอใจในตนเองตามความต้องการทางสรีรวิทยา
แต่ควรเป็นโอกาสที่ได้เลือกและมีความรับผิดชอบในการเลือกนั้น อันเกิดจากการตระหนักรู้ในตนเอง เลือกเพื่อประโยชน์ของสังคม ศีลธรรม ไม่ใช่ความเป็นไปได้ทางเศรษฐกิจ และแทนที่จะเพิ่มคุณค่าให้กับค่าใช้จ่ายใดๆ ในการเลื่อนฐานะ ควรใช้หลักของการบริการเรียกหางาน แทนที่จะหาเงินง่ายๆ แบบกาฝาก ด้วยการจัดระบบการกระจายผลประโยชน์ทางสังคมบนหลักการของความเสมอภาคทั้งด้านโอกาสและด้านอื่นๆ
6. โครงการที่แสดงความทะเยอทะยานของชาติ ไม่ว่าจะเป็นโครงการ BRI ท่อแก๊สพลังไซบีเรีย หรือโครงการต่างๆ ที่มีการระดมความคิดโดยผู้เชี่ยวชาญหลากหลายสาขาอาชีพ ดูไปแล้วไม่สามารถจะช่วยประเทศได้ในอนาคต
เมื่อกลุ่มผู้บริโภคที่ผิดหวังซ้ำซากและเริ่มกวาดล้างทุกอย่างที่ขวางหน้า เช่นเดียวกับที่เราเห็นในฮ่องกงหรือปารีส หลังจากนั้นก็สังคมก็จะเผชิญกับความเสื่อมโทรม การสูญเสียแนวความคิดและตัวตนต่อไปอีกหลายทศวรรษ หากไม่แก้ปัญหาข้อที่ 5

เรื่อง : รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย










