ได้ดูรายการ The ALPHA EP.8 โดย The Standard ตอนที่ สุทธิชัย หยุ่น พูดคุยกับ ชาญศิลป์ ตรีนุชกร ประธานเจ้าหน้าที่บริหารและกรรมการผู้จัดการใหญ่ บริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) เกี่ยวกับการปรับตัว การวางยุทธศาสตร์ดำเนินธุรกิจพลังงานในยุค Energy Disruption สาลิกาเห็นว่าเป็นประโยชน์ทั้งสำหรับผู้ประกอบการ ผู้บริหาร รวมถึงพนักงานทุกคนจึงนำบางส่วนจากการพูดคุยมาเรียบเรียงเป็น Q&A ให้เห็นวิสัยทัศน์ซีอีโอและทิศทางขององค์กรขนาดใหญ่ชัดเจนขึ้น
Q : ตอนรับตำแหน่งกลัวไหม?
A : ปตท. เกิดมาปีนี้เป็นปีที่ 41 ตอนนั้นยังไม่มีน้ำมันในประเทศ ในเวลานั้นมีแค่ 3 บริษัทใหญ่ในโลก ปตท. เกิดจากองค์การเชื้อเพลิงกับองค์การก๊าซธรรมชาติแห่งประเทศไทย เราเข้าตลาดหลักทรัพย์ เดือนตุลาคม 2544 หลังเกิดวิกฤตต้มยำกุ้ง การเข้าตลาดหลักทรัพย์มีความหมายมาก เพราะเกิดวิกฤตการเงิน ค่าเงินจาก 25 บาท เป็น 45 บาท กลายเป็น 50 กว่าบาท หนี้สินที่เรากู้มามากมาย โรงกลั่น โรงปิโตรเคมีหลายโรงที่ต้อง hair cut ดำเนินการต่างๆ มากมาย ในเวลานั้นประเทศวุ่นวายมาก ด้วยความร่วมมือของภาครัฐ ผู้ว่าการหลายท่าน พนักงาน และสถาบันการเงิน ก็ผ่านวิกฤตนั้นมาได้
Q : เวลานั้นอยู่สาย…?
A : สายตลาดน้ำมันในประเทศครับ แล้วก็น้ำมันเครื่องบิน น้ำมันเรือระหว่างประเทศ
Q : จะบอกว่า ปตท. ก็เจอดิสรัปชันมาตลอดใช่ไหม?
A : ใช่ครับ
Q : แต่เรากำลังจะพูดถึงดิสรัปชันทางเทคโนโลยีเป็นหลัก หมายความว่า มันจะมาทดแทนสิ่งที่เป็นพลังงานในปัจจุบัน จะต้องเปลี่ยนวิธีคิดของพนักงาน ปตท.ทั้งหมด หมายถึงว่า สิ่งที่ ปตท.เคยประสบความสำเร็จมา อาจไม่ใช่ความสำเร็จในอนาคต แล้วตัวซีอีโอจะต้องเปลี่ยนอะไรก่อนเมื่อเจอดิสรัปชันอย่างนี้?
A : เป็นคำถามที่เราถามกันมา 4-5 ปีที่แล้ว ตั้งแต่มีเทสล่า เชลล์ออยล์ เชลล์แก๊ส มีคนต่างๆ ที่พยายามโปรโมทเรื่องโซลาร์เซลล์ ประเด็นต่างๆ เหล่านี้ จะกระทบธุรกิจในปัจจุบัน แต่เวลาเราเจอวิกฤต เจอผลกระทบจากข้างนอก จะอยู่รอดได้อย่างไร

พวกเราก็ระดมสมองกันเลยว่า หนึ่ง จาก Resource Base ให้เป็น Knowledge Base มากขึ้น ซึ่งด้าน Digitalization เราคงพัฒนาตัวเองไม่ได้ง่ายมากนัก ต้องไปหาว่าใครเก่งเรื่องนี้ สอง เรามองว่าใครเก่งเรื่องดิจิทัล ก็มองว่าธนาคาร จึงไปร่วมมือกับ 9 ธนาคาร ใครมีบล็อกเชน ใครมีอีวอลเล็ต เราเอามาใช้ในกลุ่มให้หมด ซึ่งทำให้เราทราบถึงผู้บริโภค
อีกอย่างหนึ่งคือ การทดแทนน้ำมัน ในช่วงแรก ปตท.ขายน้ำมันเตาให้กับการไฟฟ้า วันนี้การใช้น้ำมันเตา เป็นศูนย์ เกือบจะเป็นศูนย์ คนมองว่ามีปัญหาเพราะสร้างมลภาวะ เราจึงทำแก๊สมาเกือบ 40 ปี เพื่อทดแทนน้ำมันเตา โดยมีท่อแก๊สบนบก 2,000 กว่ากิโลเมตร ในทะเลอีก 2,000 กว่ากิโลเมตร มีโรงแยกแก๊ส 6 โรง แล้วนำแก๊สในทะเลมาแยกเป็นปิโตรเคมี เพิ่มมูลค่าให้ประเทศ นำไปทำไฟฟ้าให้นิคมอุตสาหกรรมต่างๆ จนวันนี้เป็นเมเจอร์ในการทำตรงนั้น นี่คือการปรับตัวประมาณ 20 กว่าปีที่ผ่านมา นั่นคือการแก้ปัญหาจุดที่หนึ่งคือเรื่อง น้ำมันเตา
ส่วนเรื่องที่คุณสุทธิชัยพูดถึง แบตเตอรี่ไฟฟ้ามา รถ EV (Electric Vehicle) มา เราดีไซน์ Non-oil มีปั๊มน้ำมัน มีกาแฟ มีการขายอาหาร มีการร่วมลงมือกับรัฐบาลทำสินค้าชุมชน มีร้านสะดวกซื้อไปอยู่ คือปั๊มน้ำมัน ไม่ค่อยจะเป็นห่วง เพราะคนเดินทาง ไม่ว่าจะใช้เชื้อเพลิงอะไรก็ต้องแวะปั๊มน้ำมัน เพราะคนต้องการเข้าห้องน้ำ ต้องการกาแฟ
Q : อีกหน่อยจะไม่เรียกปั๊มน้ำมัน?
A : ก็มีปั๊มเติมพลังงาน ชาร์จแบตก็ได้ หรือจะเติมน้ำมันก็ได้ คือดีไซน์ใหม่ให้มีจุดเติมพลังงาน ขายไฟฟ้าได้ แต่วันนี้รัฐบาลต้องไปแก้ เพราะยังไม่มีใครขายไฟฟ้าได้ รถพลังงานไฟฟ้ามาก็ดี Environmental มาก็ดี แต่คำถามคือ แล้วอุตสาหกรรมรถที่เราเป็น Detroit of Asia ในจุดเดิมจะทำอย่างไร นั่นก็เป็นอีกโจทย์หนึ่งในการผลิตรถยนต์ เครื่องยนต์ แต่เรื่องของน้ำมันที่เป็นโรงกลั่น เราตัดสินใจลงทุนไปแล้ว เดิมเรามีน้ำมันเตา ซึ่ง convert ไปเป็นปิโตรเคมีแล้วที่ IRPC เสร็จแล้วที่ GCC แต่น้ำมันเตาบางส่วนที่อยู่ไทยออยล์ เราก็จะ convert ตรงนี้ไปเป็นน้ำมันเครื่องบิน กลายเป็นปิโตรเคมี ซึ่งจะเสร็จในอีก 3-4 ปี
Q : มองไป 5 ปีข้างหน้า ปตท.จะเป็นธุรกิจรูปแบบไหน ถ้าน้ำมันไม่ใช่สินค้าหลักอีกต่อไป เป็นไปได้ไหมว่า จะไม่ขายน้ำมันเลย หรือจะเป็น Non-oil สัก 30-40%
A : 5 ปี ยังไม่กระทบขนาดนั้น ด้วย Volume ยังเป็น Oil Based ยังเป็น Gas Based แต่ถ้ามอง 10-15 ปี แก๊สจะมา Non-oil เริ่มมา Oil จะค่อยๆ เฟดลง ยกเว้นบางตัว คือ น้ำมันเครื่องบิน น้ำมันที่ใช้กับเรือสินค้าระหว่างประเทศขนาดใหญ่ เพราะแบตเตอรี่ยังไม่สามารถดันเรือที่มีคอนเทนเนอร์ขนาดใหญ่ได้
Q : จะเตรียมการอย่างไร สมมติอีก 10 ปี โฉมหน้าของ ปตท.ก็จะเปลี่ยนไป เรื่องของคน…มีการปรับ Skill หรือ ทักษะอะไรตั้งรับหรือเปล่า ในฐานะซีอีโอ มองว่ามีปัญหาเกี่ยวกับพนักงานไหมว่า คนของเราปรับตัวทันหรือไม่ทัน อย่างไร หรือมีปัญหาไหมว่า ทำไมฉันต้องปรับ เพราะที่ทำมากำไรก็ดี
A : เราเกิดมาจากการมีปัญหาแล้วเราก็ปรับตัวมาตลอด วันนี้กับเมื่อ 41 ปีที่แล้ว…คนละเรื่อง 41 ปีที่แล้วเรามีเงินนิดเดียว เป็นบริษัทในประเทศด้านพลังงานบริษัทเดียว และมีนโยบายว่าให้มีน้ำมันในประเทศ แต่วันนี้เรามี บริษัทที่เป็น Flagship ขนาดใหญ่อยู่ในตลาดหลักทรัพย์ฯ ทั้งหมด 7 บริษัท และกำลังเข้าตลาดอีกบริษัทหนึ่ง
ซึ่ง ปตท. ทำเรื่องแก๊ส ทำเรื่องการค้าระหว่างประเทศ และทำเรื่องของ New S-Curve การก่อสร้างใหม่ๆ อันที่สองก็คือ การสำรวจและผลิต หรือ Exploration ซึ่งโดยหลัก เราจะเน้น Exploration ในจุดที่เป็นแก๊ส ไม่เน้นการ Explore จุดที่เป็นน้ำมัน
อันที่สาม เป็นเรื่องของ LNG แทนที่จะขนแก๊สทางท่อ คราวนี้ขนทางเรือตู้เย็นมาได้ แล้วก็มีเรื่องปิโตรเคมี ทั้ง GC ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของพลาสติก หีบห่อ ไม่ว่าจะเป็นสินค้า Home Appliance อิเล็กทรอนิกส์ทั้งหลาย หรือรถยนต์ ก็ต้องใช้ปิโตรเคมี แล้ว IRPC ก็เป็นปิโตรเคมีที่มาจาก Oil Based ขณะที่ GC มาจาก Gas Based แล้วก็ Thaioil เป็นโรงกลั่นที่เน้นพลังงานสะอาด การเอาฐานน้ำมันไปทำปิโตรเคมีต่างๆ
แล้วก็ยังมี GPSC ที่เน้นเรื่องการทำไฟฟ้า แต่ไฟฟ้าของเราไม่เหมือนไฟฟ้าปกติ ถ้าอยู่ในไทยเป็นไฟฟ้าสำหรับโรงงาน โรงงานต้องการไฟฟ้า 100% Reliability และอีกอันคือ OR : Oil Retail การขายน้ำมันให้อุตสาหกรรม มี LPG น้ำมันหล่อลื่น เหล่านี้ต้องวางขาไว้ 6 ขา

Q : จุดไหนอ่อนที่สุดใน 6 ขา?
A : แล้วแต่ช่วงเวลา
Q : แต่ว่าในระยะกลาง ระยะยาว มันจะต้องหดหายไปพอสมควร
A : เราปรับแล้ว แล้วแต่ช่วงเวลา ถ้าในช่วง 10 ปี น้ำมันยังอยู่ได้ แล้วราคาลงไปเยอะ อาจจะเป็นบางจุดที่เป็นโรงกลั่น โรงปิโตรเคมี แต่ตอนนี้เรา Diversify 3 ปี 5 ปี วันนี้เราปรับตัวแล้ว แก๊สจะแข็งแรงมากขึ้น ตอนนี้เราเชื่อมโยงท่อใหม่ ตะวันตกเชื่อมโยงตะวันออกได้ แล้วเราก็มีคลัง LNG รับแก๊สราคาดี แก๊สที่มีมาตรฐานมาไว้ที่คลัง LNG ได้ คลังหนึ่งเสร็จแล้ว คลังสองกำลังทำอยู่ รองรับได้ 19 ล้านตัน แล้วก็จะมีคลังสามเข้ามา เพราะฉะนั้น ความมั่นคงกับการค้าขายทางธุรกิจ ที่เราจะไปคือแบบนี้
Q : ฉะนั้น ไม่มีส่วนไหนของ ปตท. ที่ถูกคุกคามหรือถูกดิสรัปต์โดยเทคโนโลยีเลย?
A : มี แต่เรากำลังปรับตัว สมมติว่ารถที่ใช้เบนซินหายไปเร็ว spread มันจะหาย เราเริ่มทำ Solar, Energy Storage, Charger และร่วมมือกับคนอื่น อย่างแบตเตอรี่ เราร่วมมือกับอเมริกา ร่วมมือกับ วังจันทร์วัลเลย์ ที่ อ.วังจันทร์ จ.ระยอง ของเรา ส่วนพลังงานแสงอาทิตย์ที่จะแปลงเป็นพลังงานไฟฟ้า เราก็ทำเครื่องมือขึ้นมาโดยร่วมมือกับหน่วยงานต่างๆ ตอนนี้ทำสำเร็จแล้ว อยู่ที่ชั้นใต้ดิน มีที่ชาร์จแบตเตอรีสำหรับรถของผู้บริหารทั้งหมด
Q : ต่อมามีเรื่องอะไรอีก?
A : เมื่อกี้ที่ถามเรื่องคน สิ่งที่จะ Disruptive เราจะปรับตัวได้หรือไม่ได้อยู่ที่ ‘คน’ เจเนอเรชันผม ไม่มีมือถือ ไอแพด อายุ 50 กว่าขึ้นไป ปรับตัวไม่ได้ ไม่ยอมปรับตัวก็จะเปิดปัญหา เด็กรุ่นใหม่ที่เข้ามามีแต่ไอแพด ถ้าองค์กรยังล้าสมัย ไม่เข้าใจเขา ก็จะเกิดปัญหา สิ่งหนึ่งที่ผมมี Tactic หรือนโยบายก็คือ ต้องมี ‘Excellent Teamwork’ ไม่ว่าคุณจะอยู่ยุคไหน ในยุคดิจิทัล เราต้องเป็นทีมเดียวกัน ถึงแม้เราไม่ได้เกิดในยุคนี้ แต่เรามีประสบการณ์บางเรื่องที่บอกแก่คนรุ่นใหม่ยุคนี้ได้ว่า เราจะทำงานร่วมกันอย่างไร
Q : ตรงนี้แหละ จะบริหารอย่างไร คนเก่ากับคนใหม่ ตอนนี้มีประมาณครึ่งๆ ไหม ตอนนี้มีพนักงานทั้งหมดเท่าไร?
A : ทั้งหมดเกือบ 40,000 คน ใน ปตท.มี 3,000 กว่าคน ซึ่งในจำนวนนี้ แต่เดิมมี Baby Boomers เยอะ ตอนนี้เริ่มออกไปแล้ว และภายใน 5 ปี Baby Boomers จะไม่เหลือแล้ว เจน X ก็จะตามมา ส่วนเจน Y ตอนนี้เป็น Majority มีมากกว่า 50% แล้ว
เราดีไซน์หลายเรื่อง ให้ Baby Boomers เข้าใจคนข้างล่าง โดยเรามีสถาบันของเรา เรียกว่า ‘สถาบันพัฒนาผู้นำและการเรียนรู้
Q : สอนอะไรบ้าง?
A : มีหลายเรื่อง แล้วแต่ขั้น ถ้าเป็น LDP 1 สอนฟังก์ชันเป็นส่วนใหญ่ เพราะเขาอยู่ในระดับต้น ถ้าเป็น LDP 2 เริ่มเป็น Visionary แล้ว ต้องมี Leadership, Presentation, Negotiation, Marketing, Accounting พอ LDP 3 คือคนที่จะขึ้นมาเป็น SEVP หรืออนาคตจะเป็นซีอีโอ นี่เป็นข้อที่หนึ่งที่เราทำ
ข้อที่สอง เด็กรุ่นใหม่ ถ้าเราไม่ให้เขาแสดง มันจะมีปัญหา ก็จัดเลย ให้เป็น ‘Tech Savvy’ โดยมีโจทย์ให้ สมมติว่าจะทำให้คนมาเข้าสถานีบริการของเรา ควรมีแอปพลิเคชันอะไร ให้เขาไปดีไซน์ แล้วเราก็มีการประกวดซึ่งเข้าสู่ปีที่ 2 แล้ว ก็ได้รับคำชื่นชมดีมาก แล้วก็ดัง Commentator มืออาชีพด้านเทคมา คนที่ได้รางวัลก็ส่งไปดูงานเกี่ยวกับเทคที่เซี่ยงไฮ้ ซึ่งเด็กพวกนี้ก็ช่วยสร้างอะไรบางอย่างให้เรา
อีกกลุ่มคือ ‘ExpresSo’ มาจาก Express Solution สมมติเป็นเด็กทุนของเราไปเรียนจบจากมหาวิทยาลัยในอเมริกา ในอังกฤษ ก็ให้ไปดูพื้นที่ที่มีปัญหา แล้วคิดว่าจะแก้ไขอย่างไร อีกทางคือ ให้ไปดูว่าจะ Venture Capital ให้ที่ไหนที่เป็นสตาร์ทอัพ
ตอนนี้เรามีคนที่ทำโดรนที่ใช้ทั้งบนบกและใต้นำได้ ปตท.สผ. กำลังทำพื้นที่ผลิตโดรนที่วังจันทร์วัลเลย์ ซึ่งก็มีความภาคภูมิใจที่เราได้ช่วยกันทำโดรนแปรอักษรในงานพระราชพิธี โดยร่วมกับคนไทยทำกันเองด้วยงบประมาณของพวกเรา ไม่ต้องนำเข้า

Q : สตาร์ทอัพอะไรที่เราสนใจ ถ้าเราไม่ร่วมกับเขา เขาอาจจะมาดิสรัปต์เราในอนาคต?
A : Energy Storage แน่นอน อันที่สองคือ System Integrator เวลามีไฟฟ้าจะอินทิเกรตอย่างไรถ้ามาจากหลายที่ อันที่สามคือ BioTech อันที่สี่คือ Smart Material อันที่ห้าคือ AI & Robotics ประมาณนี้ที่เราสนใจอยู่
Q : เราเข้าไปทำอะไร ลงทุนกับเขา หรือเราทำสตาร์ทอัพแล้วชวนคนข้างนอกมาร่วม?
A : ส่วนใหญ่เรา Collaboration เราต้องยอมรับว่าไม่ได้สร้างขึ้นมาเอง แต่เรามี VISTEC (Vidyasirimedhi Institute of Science and Technology) หรือ สถาบันวิทยสิริเมธี ที่วังจันทร์วัลเลย์ โดยเราให้เด็กเก่งๆ ของเราไปเรียนปริญญาโท ปริญญาเอกที่นั่น และมีอาจารย์ มีเครื่องไม้เครื่องมือสนับสนุน โดยคาดหวังว่า VISTEC จะเป็นฐานการผลิตสิ่งใหม่ๆ ซึ่งก็มีผู้เรียนเรียนจบไป 3 รุ่นแล้ว และตอนนี้มีอยู่ 4 คณะ ได้แก่
- Biomolecular Science and Engineering (BSE)
- Energy Science and Engineering (ESE)
- Information Science and Technology (IST)
- Molecular Science and Engineering (MSE)
แล้วเราก็ยังร่วมมือกับรัฐบาล กับ สวทช.ทำ EECi หรือ โครงการเขตนวัตกรรมเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก ซึ่งอยู่ในบริเวณใกล้เคียงกัน ปัจจุบันกำลังทำโครงสร้างพื้นฐาน อีกสัก 3 ปี คงเสร็จเรียบร้อย

Q : ฉะนั้น ในแวดวง Energy ปตท.จะเป็นแกนนำของความเปลี่ยนแปลงและไม่รอให้เกิดดิสรัปชัน จะอยู่แถวหน้า หมายความว่า จะนำดิสรัปชันด้วยไหม?
A : เราไม่กล้าพูดขนาดนั้น แต่เราพยายามทำ
Q : เพราะ ปตท.ใหญ่พอ ที่บอกว่าเราไม่ต้องการนำเข้าเทคโนโลยีทุกอย่าง ฉะนั้น เราต้องสร้างเทคโนโลยี หมายถึงว่า ถ้าผมเป็นเด็กที่ VISTEC ผมมองไม่เห็นอนาคตว่าจะทำอะไรใหม่ๆ ได้ ฉะนั้น ผมต้องมาเสนอว่าจะทำอย่างนั้นอย่างนี้ ท่าทีของ ปตท.จะเป็นอย่างไร
A : เรามีโครงการสนับสนุนไปอีก 10 ปี หลังจากปี 2564 เราอยากนำผลงานของเขาไปขึ้นรูป จากหิ้งสู่ห้าง เป็นของใหม่ๆ ขึ้นมา เพราะที่เรามั่นใจว่าทำได้ เพราะเรามี Use Cases มี Pain Point มากมาย ซึ่งกลุ่มของเราทำ R&D วิจัยและพัฒนาด้วย ก็ร่วมมือทดลอง ทำขึ้นมาได้
โชคดีที่เราเป็นองค์กรที่เกี่ยวพันกับเทคโนโลยีมานาน ใครบอกว่าส่วนอื่นของประเทศไทยอยู่ที่ 1.0 แต่ในเรื่องเทคโนโลยีของ ปตท. เราคิดว่าอยู่ใน 3 หรือ 3.5 แล้ว และพื้นฐานคนของเราเป็นช่าง เป็นวิศวกรโดยส่วนใหญ่ เราเพียงทำให้เขาเข้าใจและทำงานร่วมกันได้ แล้วเขาจะไปได้เลย ยุค Energy Disruption
สำหรับการทำงานใน ปตท. ปีที่ 38 ของซีอีโอ ชาญศิลป์ ตรีนุชกร เป็นการบริหารงานแบบ paperless คือ ไม่มีการใช้กระดาษ แต่ทำงานผ่านเทคโนโลยีดิจิทัล เช่น LINE, ประชุมผ่าน Djoin, แชร์ไฟล์งานออนไลน์ผ่านคลาวด์, ให้พนักงานเช็คอินเข้าทำงานแบบยืดหยุ่น เพียงแต่อยู่ให้ครบ 8 ชั่วโมง, เปิดโอกาสให้พนักงานบางส่วนทดลอง Work at Home ฯลฯ
เรียบเรียงจาก THE ALPHA : ‘ไม่รอเดินตามใคร’ ชาญศิลป์ ปตท. แกนนำแห่งความเปลี่ยนแปลงในยุค Digital Disruption
บทความอื่นๆ ที่คุณอาจสนใจ
‘วังจันทร์วัลเลย์’ เมืองนวัตกรรมระดับโลก กับการพลิกโฉมอุตสาหกรรมไทย
อีอีซี เดินหน้าเต็มสูบ ตั้ง ‘4 เขตส่งเสริมพิเศษ อีอีซี’ ดึงการลงทุนเข้าพื้นที่ 1.4 แสนล้านบาท
ต้องเป็นเจ้าของเทคโนโลยีเท่านั้น EECi กับ ภารกิจเพิ่มมูลค่าสินค้าเกษตร 100 เท่า










