โลกที่ไม่มีใครเขียนจดหมาย

แม้จะมีเพียงจดหมาย 2 ฉบับ คือของ Rudolph Valentino ที่นางเอกมอบให้เป็นของขวัญชู้รักเนื่องในวันครบรอบหนึ่งปีที่พบกัน และจดหมายโต้ตอบระหว่างพระเอกกับพี่สาว

แต่หนังเรื่อง Café Society ของ Woody Allen ก็ให้บรรยากาศความโรแมนติกของการเขียนจดหมายได้อย่างลึกซึ้ง

ความโรแมนติกของการเขียนจดหมายที่ภาพยนตร์ได้นำเสนอไว้ เป็นบรรยากาศในทศวรรษ 1930 ยุคที่ประเทศมหาอำนาจสหรัฐอเมริกาเพิ่งฟื้นตัวจากวิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจครั้งใหญ่

ภายใต้รหัส The Great Depression ดังที่ผมเคยเขียนเอาไว้ในบทความ “สำรวจ GLORYLAND ในวันที่อำนาจสั่นคลอน (ตอนที่ 12) : “เศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่” (The Great Depression)” และหลายท่านก็ทราบกันดี

เป็นยุคที่การติดต่อสื่อสารทั่วทั้งโลกที่แม้จะมีโทรศัพท์บ้าน หรือ Landline ใช้ ทว่า สนนราคาค่าติดตั้งและค่าโทร.ไม่ใช่ถูกๆ ชนิดที่เรียกว่า คนเดินดินกินข้าวแกงไม่มีสิทธิ์แม้กระทั่งฝันถึง

และแม้จะเป็นชาติมหาอำนาจอย่างสหรัฐอเมริกาเองซึ่งเป็นประเทศที่พัฒนาแล้วก็ไม่มีข้อยกเว้น

Café society

แม้ฉากการเขียนจดหมายโต้ตอบระหว่างพระเอกกับพี่สาวในหนังเรื่อง Café Society จะเป็นแค่การส่งจดหมายจาก New York มา Hollywood ที่เมือง Los Angeles ในรัฐ California

แต่ก็เป็นที่รู้กันว่า ในยุคนั้น การส่งจดหมายข้ามประเทศที่ต้องอาศัยเครื่องบินเป็นพาหนะขนส่งไม่ใช่ของถูก

ค่าบริการส่งจดหมายข้ามประเทศด้วยเครื่องบิน หรือที่เรียกกันว่า Air mail จะคิดตามน้ำหนักของจดหมายเนื่องจากจดหมายทั่วไปมีลักษณะซอง 2 มิติ

ซึ่งต่างจากค่าบริการส่งพัสดุที่จะมีการคำนวณค่าระวาง หรือ Freight ซึ่งมีทางเลือกในการคิด 2 ทางด้วยคือ น้ำหนักรวม และน้ำหนักปริมาตร

โดยน้ำหนักรวม หรือ Gross Weight มีหน่วยเป็นกิโลกรัม ส่วนน้ำหนักปริมาตร หรือ Volume Weight มีหน่วยเป็นลูกบาศก์เซนติเมตร

เมื่อบวกลบคูณหารแล้วให้นำผลการคำนวณน้ำหนักทั้งสองมาเปรียบเทียบกันแล้วนำน้ำหนักที่ได้จากการเปรียบเทียบสูงสุดมาคูณกับอัตราค่าระวาง

การส่งจดหมายทางอากาศซึ่งใช้ระบบ Gross Weight เป็นหลัก ในยุคโรแมนติกของการเขียนจดหมายนั้น อัตราค่าบริการหาโรแมนติกเหมือนกระบวนการเขียนจดหมายไม่ เพราะจดหมายทุกฉบับต้องชั่งน้ำหนักเพื่อคิดค่าบริการ

และสายการบินก็ไม่สนใจว่าจดหมายของใครโรแมนติกกว่ากัน ฮิๆ

Café society Woody Allen

ดังนั้น การส่งจดหมายไปทางอากาศจึงต้องคิดหาหนทางให้เกิดความประหยัดและคุ้มค่ามากที่สุด หมายถึงการส่งจดหมายไปชั่งน้ำหนักให้เบาที่สุด เพื่อที่ค่าบริการส่งจดหมายจะได้น้อยที่สุด

วิธีการเดียวที่จะทำได้คือ  เขียนจดหมายลงบนซองจดหมายเต็มพรืดไปหมด โดยต้องไม่มีการใส่อะไรลงไปในซอง

แม้จะไม่พูดถึงเนื้อความในจดหมายแน่นอนว่าการเขียนจดหมายด้วยลายมือย่อมต่างจากการเขียนจดหมายด้วยวิธีอื่น เช่น ใช้เครื่องพิมพ์ดีดหรือใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์ประเภท Word Processor

แต่การเขียนจดหมายด้วยลายมือย่อมคลาสสิกและโรแมนติกกว่าการเขียนจดหมายด้วยวิธีอื่น

และแม้จะมีภาพยนตร์ ดนตรี วรรณกรรม ทัศนศิลป์ นับไม่ถ้วนที่พูดถึงการเขียนจดหมายด้วยวิธีอื่น

ทว่า ก็มีภาพยนตร์ ดนตรี วรรณกรรม ทัศนศิลป์ อีกนับไม่ถ้วนเช่นกันที่พูดถึงการเขียนจดหมายด้วยลายมือ รวมไปถึงกระบวนการต่างๆ ทั้งหมด ในการรับและส่งจดหมายจากต้นทางถึงปลายทาง

ลงทุนห้าบาทตัดขาดความรักสองเราจดหมายในซองเก่าๆ ที่เจ้าส่งมาตัดรักซองติดแสตมป์กระดาษปากกาค่าคงไม่มาก

แสตมป์สองบาท กระดาษ และซองจดหมาย ปากกาที่เขียนบรรยาย รวมแล้วใช้เงินเหรียญห้า

ส่วนหนึ่งของเนื้อเพลงสัญญา 5 บาท ผลงานการประพันธ์ของ สลา คุณวุฒิ

เพลงสัญญา 5 บาท ฝีมือการขับร้องของ เอกราช สุวรรณภูมิ คือตัวอย่างหนึ่งของความคลาสสิกและความโรแมนติกของการเขียนจดหมายด้วยลายมือ

ที่แม้จะเป็นความโรแมนติกแบบเศร้าๆ ก็ตามที แต่ก็เป็นบรรยากาศใกล้ตัวแบบไทยไทยที่สามารถสัมผัสได้หากจะพูดถึงการเขียนจดหมาย

โลกที่ไม่มีใครเขียนจดหมาย ได้ถือกำเนิดขึ้นมาก่อนหน้าเนื้อความในหนังเรื่อง Café Society ของ Woody Allen ที่ถ่ายทอดบรรยากาศความโรแมนติกของการเขียนจดหมายในยุคทศวรรษที่ 1930

Café society เครื่องพิมพ์ดีด

แม้เครื่องพิมพ์ดีดได้ปรากฏตัวขึ้นตั้งแต่ทศวรรษที่ 1910 ทว่า อุปสรรคเดิมก็คือสนนราคาที่แพงแสนแพง

คนเดินดินกินข้าวแกงไม่มีสิทธิ์แม้กระทั่งฝันถึง และแม้จะเป็นประเทศมหาอำนาจอย่างสหรัฐ อเมริกาเองซึ่งเป็นประเทศที่พัฒนาแล้วก็ไม่มีข้อยกเว้นสำหรับการจับจองเป็นเจ้าข้าวเจ้าของเครื่องพิมพ์ดีด

ปัจจัยดังกล่าวจึงเป็นตัวขับเคลื่อนให้ยุคทองของการเขียนจดหมายยังคงดำรงอยู่ในอีก 20 ปีถัดมา

ที่แม้จะมีเพียงจดหมาย 2 ฉบับ คือของ Rudolph Valentino ที่นางเอกมอบให้เป็นของขวัญชู้รักเนื่องในวันครบรอบหนึ่งปีที่พบกัน และจดหมายโต้ตอบระหว่างพระเอกกับพี่สาว

แต่หนังเรื่อง Café Society ของ Woody Allen ก็ให้บรรยากาศความโรแมนติกของการเขียนจดหมายได้อย่างลึกซึ้ง

กระนั้นก็ดี โลกได้ถือว่าเครื่องพิมพ์ดีดกำลังเป็นอุปกรณ์สำคัญซึ่งมาแทนที่การเขียนจดหมายด้วยลายมือนับตั้งแต่ต้นทศวรรษที่ 1910

โดยในเวลาต่อมา สนนราคาของเครื่องพิมพ์ดีดได้ถูกลงเรื่อยๆ ตามความนิยมของตลาดโดยเฉพาะหน่วยงานภาครัฐและภาคธุรกิจที่นำเครื่องพิมพ์ดีดมาใช้ในการทำงาน

ผ่านมาอีกเกือบ 70 ปี ที่โลกของเราได้ทำความรู้จักกับ Word Processor คือในต้นทศวรรษที่ 1980 ที่โลกได้รู้จักกับ WordStar โปรแกรมคอมพิวเตอร์ประเภท Word Processor ที่ใช้กับเครื่องคอมพิวเตอร์ PC เป็นครั้งแรก

และหลังจากนั้น โลกที่ไม่มีใครเขียนจดหมาย ได้กลายเป็นโลกที่ความโรแมนติกของการเขียนจดหมายค่อยๆ ลดความหมายลงเรื่อยๆ

โดยเฉพาะการต่อยอดระบบการทำงานแบบ Word Processor ไปสู่เครื่องไม้เครื่องมือหรืออุปกรณ์อื่นๆ ที่อาศัยการเขียนเป็นการสื่อสาร แต่ไม่ใช่การเขียนด้วยลายมือ

แม้จะไม่พูดถึงเนื้อความในจดหมาย แน่นอนว่าการเขียนจดหมายด้วยลายมือย่อมต่างจากการเขียนจดหมายด้วยวิธีอื่น เช่น ใช้เครื่องพิมพ์ดีด หรือใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์ประเภท Word Processor

แต่การเขียนจดหมายด้วยลายมือย่อมคลาสสิกและโรแมนติกกว่าการเขียนจดหมายด้วยวิธีอื่น

ทว่า ในยุคที่ผู้คนแทบไม่สนใจทั้งความคลาสสิกหรือความโรแมนติก ที่ไม่ใช่เพียงแค่เรื่องราวของการเขียนจดหมายด้วยลายมือ แต่ไม่สนใจในแทบทุกเรื่องที่ไม่เกี่ยวข้องกับการทำมาหากินก็ว่าได้

โลกที่ไม่มีใครเขียนจดหมาย จึงเกิดขึ้นและค่อยๆ แพร่กระจายวิถีทางนี้อย่างเต็มรูปแบบไปทั่วทุกมุมโลก

โทรเลขนั้นตายไปแล้วเมื่อต้นสหัสวรรษใหม่ และการเขียนจดหมายด้วยลายมือ ใส่ซอง ปิดแสตมป์ หยอดตู้ แล้วรอคอยบุรุษไปรษณีย์มาส่งจดหมายที่ตอบกลับมาจากผู้รับนั้น

ได้กลายเป็นสิ่งล้นเกินความจำเป็นในชีวิตผู้คนยุคปัจจุบันในโลกที่ไม่มีใครเขียนจดหมายมากขึ้นเรื่อยๆ อย่างไม่หยุดยั้ง

ในอนาคตอันใกล้ ธุรกิจรับจ้างเขียนจดหมายที่เคยรุ่งเรืองในยุคหนึ่ง อาจจะหวนกลับมาในโลกที่ไม่มีใครเขียนจดหมาย

อาชีพรับจ้างเขียนจดหมาย อาจจะกลายเป็นศิลปะแขนงใหม่ในยุคที่คนเขียนหนังสือด้วยลายมือลดน้อยถอยลงจนแทบไม่เหลือ

และพล็อตเรื่องนี้ อาจเป็นหนังเรื่องต่อไปของ Woody Allen ก็ได้ครับ