ฮาวทูทิ้ง…ทิ้งอย่างไรไม่ให้เหลือขยะ

ประเทศไทยมีปริมาณขยะมูลฝอยชุมชนเกิดขึ้นประมาณ 75,000 ตัน/วัน 

หรือประมาณปีละ 27 ล้านตัน

จากรายงานสถานการณ์มลพิษของประเทศไทยปี 2561 ของกรมควบคุมมลพิษ พบว่า ในปี 2561 การจัดการขยะมูลฝอยมีแนวโน้มดีขึ้น เนื่องจากแต่ละชุมชนมีการคัดแยกขยะ ณ ต้นทาง ทำให้มีการนำขยะกลับไปใช้ประโยชน์ 9.58 ล้านตัน หรือ ร้อยละ 34 เพิ่มขึ้นจากปี 2560 ร้อยละ 13 ส่วนใหญ่นำไปทำเป็นปุ๋ยอินทรีย์
อีกจำนวน 10.88 ล้านตัน หรือ ร้อยละ 39 ถูกกำจัดอย่างถูกต้อง
ส่วนที่เหลือเป็นขยะที่ถูกกำจัดอย่างไม่ถูกต้องประมาณ 7.36 ล้านตัน หรือ ร้อยละ 27
ในฐานะที่เรากำลังก้าวสู่ระบบเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ซึ่งเน้นความสำคัญการใช้ทรัพยากรหมุนเวียนอย่างคุ้มค่าและเกิดประสิทธิภาพสูงสุด นั่นคือโจทย์ท้าทายในการบริหารจัดการขยะ

สร้างทางเลือกอย่างเหมาะสม

รศ.เกียรติไกร อายุวัฒน์
รศ.เกียรติไกร อายุวัฒน์ หัวหน้าศูนย์วิศวกรรมพลังงานและสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กล่าวในงานเสวนา ”From Waste To Energy…โรงไฟฟ้าจากขยะ” จัดโดย วิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ (วสท.) ว่าประเทศไทยควรต้องมีวิธีจัดการปัญหาขยะหลายทางเลือกและให้เหมาะสมกับแต่ละพื้นที่โดยต้องได้มาตรฐานและมีความปลอดภัยด้วย
การจัดการขยะด้วยวิธีการฝังกลบ (Landfill) เป็นอีกหนึ่งหนทางในการจัดการขยะแบบหมุนเวียน ตามแนวพระราชดำริในหลวงรัชกาลที่ 9 ที่ใช้จุลินทรีย์ช่วยย่อยสลายขยะให้กลายสภาพเป็นก๊าซมีเทน สามารถนำมาผลิตกระแสไฟฟ้าได้ เมื่อก๊าซหมดก็สามารถขุดขยะขึ้นมาคัดแยกก็จะได้เศษไปเป็นเชื้อเพลิงได้อีก และยังเป็นการหมุนเวียนใช้ที่ดินเดิมสร้างบ่อฝังกลบใหม่ได้อีกครั้ง ก่อให้เกิดประโยชน์ทั้งด้านสิ่งแวดล้อมและประเทศไทย

บ่อฝังกลบ ‘กำแพงแสน’ ต้นแบบโรงไฟฟ้าขยะ

รศ.เกียรติไกรยังกล่าวถึงการศึกษาวิจัยต่อยอดโครงการบ่อขยะฝังกลบที่ อ.กำแพงแสน จ.นครปฐม ที่รองรับขยะจากกรุงเทพฯ ประมาณวันละ 3,000 ตัน พบว่าปัญหาขยะส่วนใหญ่ในประเทศไทยเป็นขยะมูลฝอยที่มีความชื้นสูง ส่งผลให้ก๊าซมีเทนที่ได้ไม่มีความเสถียร จึงคิดค้นและพัฒนาระบบการวางท่อแบบใหม่ใช้เวลา 6 ปีในการศึกษาบนพื้นที่บ่อฝังกลบขยะ 70 ไร่ จนประสบความสำเร็จ สามารถผลิตกระแสไฟฟ้าได้เป็นครั้งแรกของประเทศไทย จำนวน 200 กิโลวัตต์/ชั่วโมง ซึ่งเป็นการวางท่อรวบรวมก๊าซจากหลุมฝังกลบขยะเก่า โดยก๊าซที่ได้ต้องมีปริมาณมีเทนมากกว่า 45% เพื่อนำก๊าซมีเทนที่ได้เข้าสู่ระบบทำความสะอาดกำจัดก๊าซออกซิเจนและลดความชื้น ก่อนนำเข้าสู่ขั้นตอนการผลิตเป็นกระแสไฟฟ้าต่อไป

ผ่าแนวทาง ‘สมุทรปราการโมเดล’

นายคณพศ นิจสิริภัช
นายคณพศ นิจสิริภัช ประธานกรรมการ บริษัทไบร์ทบลูวอเตอร์คอร์ปอร์เรชั่น จำกัด (Bright Blue Water Corporation Limited) และ ประธานบริหารบริษัท Advance Power Conversion กล่าวว่า เทคโนโลยีนวัตกรรมเข้ามามีส่วนช่วยผลักดันการบริหารจัดการปัญหาขยะอย่างมีประสิทธิภาพ และหมุนเวียนนำมาใช้เป็นเชื้อเพลิงในการผลิตพลังงานไฟฟ้าได้ประโยชน์รอบด้าน สมุทรปราการเป็นจังหวัดที่มีโรงงานอุตสาหกรรมกว่า 8,000 โรงงาน สร้างขยะมากเป็นอันดับ 2 ของประเทศ ซึ่งเกิดจากผู้อยู่อาศัยและผู้ที่เดินทางเข้ามาทำงานในพื้นที่เฉลี่ยปริมาณขยะวันละกว่า 4,000 ตัน โรงไฟฟ้าแพรกษามีพื้นที่ทั้งหมด 320 ไร่ สามารถรองรับขยะได้วันละ 500 ตัน ส่วนที่เหลือ 3,500 ตัน ใช้วิธีการฝังกลบ ซึ่งหากได้สัญญาซื้อขายพลังงาน (PPA) คาดว่าจะสามารถจัดการกับขยะทั้งหมดและผลิตไฟฟ้าได้ถึง 100 เมกะวัตต์
ดังนั้นการที่ภาครัฐให้การสนับสนุนโรงไฟฟ้าขยะในรูปแบบของ Feed-in Tariff (FIT) หรือ Adder เพื่อเป็นการส่งเสริมให้เกิดการจัดการปัญหาขยะและปัญหาสิ่งแวดล้อม โดยออกเป็นสัญญาซื้อขายพลังงาน (PPA) ซึ่งจะกระตุ้นให้เอกชนเข้ามาลงทุนมากขึ้น
ทั้งนี้มาตรฐานของโรงไฟฟ้าขยะจะต้องไม่น้อยกว่าโรงผลิตแก๊สธรรมชาติ เนื่องจากโรงไฟฟ้าขยะนั้นตั้งอยู่ในพื้นที่ชุมชนเมือง ซึ่งการนำขยะมาเป็นเชื้อเพลิงในการผลิตไฟฟ้าจะเป็นทางออกการจัดการกับปัญหาขยะในระยะยาวได้เป็นอย่างดี

ปรับเงื่อนไขปลดล็อคโรงไฟฟ้าขยะชุมชน

นายทองคำ ปิยธีรวงศ์
นายทองคำ ปิยธีรวงศ์ ผู้เชี่ยวชาญพิเศษ สำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.) อนุกรรมการกลั่นกรองการออกใบอนุญาตการประกอบกิจการพลังงาน กล่าวว่า สำนักงาน กกพ. มีหน้าที่ออกใบอนุญาตโรงไฟฟ้าและดูแลความมั่นคงด้านไฟฟ้าให้ผู้ใช้ทุกราย รวมถึงสนับสนุนนโยบายส่งเสริมเศรษฐกิจพลังงานของภาครัฐอย่างมั่นคง ตลอดจนเป็นการเพิ่มรายได้ให้กับหน่วยงานท้องถิ่น โดยโรงไฟฟ้าขยะจะได้รับการยกเว้นไม่ต้องจัดทำรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) แต่ให้ปฏิบัติตามประมวลหลักการปฏิบัติของสำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (Code of Practice : CoP) ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นในการปลดล็อคให้โรงไฟฟ้าขยะชุมชนและโรงไฟฟ้าขยะอุตสาหกรรมมีมาตรฐานมากขึ้น
ในส่วนของขยะชุมชน กฎหมายได้ระบุให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) มีหน้าที่ในการจัดเก็บขยะและการออกใบอนุญาตให้ผู้ประกอบการที่เข้ามาร่วมทุน ทั้งการจัดเก็บขยะ การขนย้ายขยะ การทำโรงไฟฟ้า หรือการแปรรูปขยะสดให้เป็นเชื้อเพลิงแห้ง RDF เพื่อส่งต่อให้คลัสเตอร์อื่นๆ เป็นต้น
รวมถึงดูแลในส่วนของค่าใช้จ่ายในการจัดเก็บขยะในพื้นที่ตนเอง โดย กกพ.จะให้ความช่วยเหลือสนับสนุนตามขั้นตอนและความเหมาะสม โดยเฉพาะการกำหนดอัตราคงที่การรับซื้อไฟฟ้าซึ่งจะช่วยให้ผู้ประกอบการสามารถวางแผนลงทุนได้
ดังนั้นกฎหมาย CoP จึงเป็นขั้นตอนการดำเนินงานของโรงไฟฟ้า ซึ่งแบ่งการจัดการออกเป็น 4 ระยะ คือ
  • 1. ระยะเตรียมการก่อสร้าง
  • 2. ระยะก่อสร้าง
  • 3. ระยะดำเนินการ
  • 4. ขั้นตอนการรื้อถอนอาคาร
ซึ่งแตกต่างจาก EIA ในเรื่องของการคัดแยกขยะเชื้อเพลิงก่อนเผาในโรงไฟฟ้า ทั้งนี้ กกพ. จะควบคุมกำกับดูแลการดำเนินงานโรงไฟฟ้าให้เป็นไปตามมาตรฐานประมวลหลักการปฏิบัติ CoP ให้เกิดผลกระทบต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อม ทรัพยากรธรรมชาติ และชุมชนน้อยที่สุด

ดัน ‘อีอีซี’ ต้นแบบกำจัดขยะสมบูรณ์

ทั้งนี้ทางกระทรวงพลังงานมีแนวทางส่งเสริมการรับซื้อไฟฟ้าขยะถือเป็นนโยบายเร่งด่วนที่จะต้องดำเนินการและตามแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศปี 2561 – 2580 (PDP 2018) ที่ขยายกำลังผลิตไฟฟ้าจากขยะอีก 400 เมกะวัตต์ จากแผนเดิม 500 เมกะวัตต์
ส่วนในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (อีอีซี) มีเป้าหมายที่จะส่งเสริมให้ภาคเอกชนเข้ามาตั้งโรงงานผลิตไฟฟ้าจากขยะเพิ่ม 5 – 6 แห่งใน 3 จังหวัด คือ ฉะเชิงเทรา ชลบุรี และระยอง

ทิ้งอย่างไรไม่ให้เหลือขยะ

อย่างไรก็ตาม การแปรรูปขยะเป็นพลังงานไฟฟ้าคงสัมฤทธิผลไม่เต็มที่ถ้าปราศจากการคัดแยกขยะจากต้นทาง ซึ่งควรคัดแยกขยะก่อนทิ้งตามประเภทของขยะซึ่งมี 4 ประเภทใหญ่ๆ คือ
  • 1. ขยะอินทรีย์ เช่น เศษอาหาร ใบไม้
  • 2. ขยะรีไซเคิล เช่น กระดาษ กระป๋อง ขวดพลาสติก ขวดแก้ว กล่องนม
  • 3. ขยะอันตราย เช่น แบตเตอรี หลอดไฟ ตลับหมึก กระป๋องบรรจุสารเคมี
  • 4. ขยะทั่วไป เช่น ถุงพลาสติก หลอด กล่องโฟม ฟอยล์ 
ทิ้งแบบนี้ นอกจากจะไม่มีขยะเหลือล้นแล้ว ยังช่วยเพิ่มประโยชน์อีกด้วย

อ่านตอนต่อเรื่อง ‘การจัดการขยะ’ ประเภทถุงร้อน

ฮาวทูทิ้ง ภาค 2 ถึงเวลากำจัด “ถุงร้อน”