บทความนี้ชวนทำความเข้าใจธุรกิจ ‘ไฮเปอร์มาร์ท’ ก่อน เพื่อนำไปวิเคราะห์ต่อว่า ธุรกิจใดจะเข้าข่ายมีอำนาจเหนือตลาดหรือไม่ เพราะหากเหมาเข่งว่า เทสโก้ โลตัส เป็นธุรกิจค้าปลีก ก็จะครอบคลุมขอบเขตที่กว้างมากจนไม่มีใครสามารถลงทุนได้
ส่องจำนวนสาขาและรายได้ของ Tesco Lotus
เทสโก้ โลตัส ให้บริการลูกค้ากว่า 15 ล้านคนต่อสัปดาห์ ผ่านทั้งช่องทางที่เป็นออฟไลน์ (สาขา) และออนไลน์ โดยมีสาขาประมาณ 2,000 แห่งทั่วประเทศ ภายใต้ 5 รูปแบบร้านค้า ได้แก่ 1) เอ็กซ์ตร้า 2) ไฮเปอร์มาร์เก็ต 3) ดีพาร์ทเมนท์สโตร์ 4) ตลาด และ 5) โลตัส เอ็กซ์เพรส
ร้านค้าที่มีถึง 5 รูปแบบของเทสโก้ ก็เพื่อตอบสนองไลฟ์สไตล์ที่แตกต่างกันของลูกค้า ทำให้เกิดความซับซ้อนต่อการพิจารณาประเด็นเรื่องผูกขาดและอำนาจเหนือตลาด ซึ่งถ้าวิเคราะห์ตลาดตามรูปแบบแล้วนั้น เจ้าสัวทั้ง 3 ราย ยังพอมีช่องทางในการเข้าซื้อกิจการและรอดพ้นจากปัญหาเรื่องการแข่งขันทางการค้า

เผยความต่างของร้านค้าแต่ละรูปแบบ
มาเข้าใจความแตกต่างของ 3 รูปแบบร้านค้า ก่อนอ่านที่ผู้เขียนวิเคราะห์ต่อว่า หากมีการซื้อขายแล้วจะส่งผลให้ตลาดรูปแบบนั้นๆ มีอำนาจเหนือตลาดหรือไม่
- รูปแบบที่ 1 ไฮเปอร์มาร์เก็ต
ใครที่ทำธุรกิจประเภทเดียวกันนี้ จะเสี่ยงเข้าข่ายว่ามีอำนาจเหนือตลาด เช่น ถ้าตกไปอยู่ในกลุ่มไทยเบฟ จะได้ครอบครองตลาดไฮเปอร์มาร์เก็ตอย่างเบ็ดเสร็จ และอาจเสี่ยงต่อการผูกขาด การมีอำนาจเหนือตลาด เพราะเป็นเจ้าของบิ๊กซีอยู่แล้ว ถ้าได้ เทสโก้ โลตัส ไปอีก ตลาดนี้ก็จะถูกผูกขาดโดยกลุ่มนี้อย่างสมบูรณ์
ในด้านมูลค่ายอดขายค้าปลีกของกลุ่มนี้ จะขึ้นไปเป็น 3.3 แสนล้านบาท โดยเมื่อรวมกับ บิ๊กซี ซึ่งมีซูเปอร์สโตร์ 1,379 สาขา ใน 3 รูปแบบคือ ไฮเปอร์มาร์เก็ต บิ๊กซี มาร์เก็ต และ มินิ บิ๊กซี ซึ่งถือได้ว่ามีตลาดเดียวกับเทสโก โลตัส และจะมีส่วนแบ่งตลาดที่เสี่ยงต่อการเข้าข่ายการมีอำนาจเหนือตลาดทันที

แต่ถ้าตกไปอยู่ใน กลุ่มเซ็นทรัล กลุ่มเซ็นทรัลจะได้ครอบครองตลาดค้าปลีกทั้งในห้างสรรพสินค้า (เซ็นทรัล) ซูเปอร์มาร์เก็ต (ท็อปส์) และ ไฮเปอร์มาร์เก็ต (เทสโก้ โลตัส) มูลค่ายอดขายค้าปลีกของกลุ่มเซ็นทรัลจะขึ้นไปเป็น 4 แสนล้านบาท แต่ถ้าเซ็นทรัลเลือกบริษัท CPN ซึ่งเป็นบริษัทที่ไม่เข้าข่ายไฮเปอร์มาร์ท ก็อาจเข้าซื้อกิจการได้โดยไม่มีปัญหา
และกลุ่มสุดท้ายคือ กลุ่มซีพี ซึ่งก่อนหน้าวิกฤตต้มยำกุ้ง ก็เป็นเจ้าของโลตัสอยู่แล้ว ก่อนขายกิจการให้กับเทสโก้ ทำให้ตลาดของไฮเปอร์มาร์ทไม่ซ้ำกับธุรกิจที่มีอยู่ และหากพิจารณา แมคโคร ที่เป็นธุรกิจ Cash and Carry คือ เน้นค้าส่ง ก็จะไม่เข้าข่ายว่าอยู่ในกลุ่มของไฮเปอร์มาร์ท จึงยังพอมีโอกาสที่จะเข้ามาลงทุน
- รูปแบบที่ 2 ดีพาร์ทเมนท์สโตร์
รูปแบบนี้ กลุ่มเซ็นทรัลมีส่วนของ Central Retail ที่ประกอบด้วย Robinson และ Tops ที่ดูจะทับซ้อนหรือเป็นตลาดเดียวกันกับเทสโก้ โลตัส ในส่วนดีพาร์ทเมนสโตร์ ถึงแม้ว่าเซ็นทรัลจะมีกลุ่มที่พัฒนาตัวห้างสรรพสินค้าเซ็นทรัลในรูปแบบต่างๆ แต่ถือว่าไม่ตรงกับเทสโก้ซะทีเดียว ในขณะที่บิ๊กซี มีส่วนที่ดำเนินการด้านดีพาร์ทเมนสโตร์ชัดเจน ทำให้ตลาดบางส่วนซ้ำซ้อนกัน
- รูปแบบที่ 3 ร้านสะดวกซื้อ
กลุ่มนี้มีความซ้ำซ้อนกันระหว่างกลุ่ม ร้านสะดวกซื้อ (Convenient Store) โดยทับซ้อนกันระหว่าง โลตัส เอ็กซ์เพรส กับ มินิ บิ๊กซี ของเจ้าสัวเจริญ และ 7-eleven ของเจ้าสัวซีพี ดังนั้น หากควบรวมกิจการจะทำให้ส่วนแบ่งตลาดเสี่ยงต่อการเข้าข่ายซ้ำซ้อน

การขายกิจการในครั้งนี้ ผู้ขายจึงต้องแสดงความชัดเจนเพื่อให้ผู้ซื้อสบายใจ และการบังคับใช้กฏหมายต้องชัดเจนแต่แรก เพราะการแบ่งประเภทกิจการ ส่งผลต่อตลาดคนละกลุ่มกัน ดังนั้น เมื่อต้องพิจารณาถึงเรื่องอำนาจเหนือตลาด ต้องระบุชัดเจนว่า ตลาดกลุ่มใด จะมองภาพรวมเป็นธุรกิจค้าปลีกทั้งหมดไม่ได้
มิเช่นนั้น คงไม่มีผู้ประกอบการรายใดที่สามารถเข้าซื้อกิจการเทสโก้ โลตัสได้ และหากมองเป็นรายบริษัทหรือรายธุรกิจแล้ว ทั้ง 3 กลุ่มก็ยังมีโอกาสในการลงทุน อยู่ที่จะให้บริษัทใดมาลงทุนโดยไม่เข้าข่ายการมีอำนาจเหนือตลาด
แนวปฏิบัติในการควบรวมกิจการ กำหนดไว้ 2 แนวทางด้วยกัน ได้แก่
1) เมื่อมีการรวมธุรกิจแล้วอาจก่อให้เกิดการผูกขาดหรือเป็นผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอํานาจเหนือตลาด ในประเด็นนี้หมายถึง มีส่วนแบ่งตลาดเกินร้อยละ 50 และมียอดขายตั้งแต่ 1,000 ล้านบาทขึ้นไป หรือเป็นผู้ประกอบธุรกิจ 3 รายแรก ที่มีส่วนแบ่งตลาดรวมกันเกินร้อยละ 75 ก็ต้องขออนุญาตจาก คณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า หรือ กขค. ก่อน และต้องได้รับอนุญาตจึงจะควบรวมธุรกิจได้
2) เมื่อมีการรวมธุรกิจแล้วอาจก่อให้เกิดการแข่งขันลดลงอย่างมีนัยสําคัญ ต้องแจ้งให้ กขค.ทราบภายใน 7 วัน นับแต่วันที่รวมธุรกิจ โดย กขค.ได้กําหนดหลักเกณฑ์ไว้ว่า เป็นการรวมธุรกิจที่มียอดเงินขายในตลาดตั้งแต่ 1,000 ล้านบาทขึ้นไป และไม่ก่อให้เกิดการผูกขาดหรือเป็นผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอํานาจเหนือตลาด
เรื่อง : Green Tea










