Jeff Bezos “รวย” เพราะ “รัก” (หนังสือ)

สำหรับคนทั่วไป เมื่อเอ่ยชื่อ Jeff Bezos ขนาดพัดลมยังส่ายหน้า

และหากพูดคำว่า amazon ขึ้นมา “พี่ไทย” ก็อาจจะยังคิดไปถึง “ร้านกาแฟ”
แต่ถ้าเป็นคนทั่วโลก โดยเฉพาะ “คอวรรณกรรม” ต้องนึกถึงเว็บไซต์ amazon.com ของ Jeff Bezos
เพราะผมเชื่อว่า “คนรักหนังสือ” จำนวนมากทั่วโลก รวมทั้ง “หนอนหนังสือไทย” รุ่นใหม่ จะต้องรู้จัก เว็บไซต์ amazon.com อย่างแน่นอนครับ
แม้จะมีหลายท่าน ที่ยังไม่เคยซื้อหนังสือผ่านเว็บไซต์ amazon.com แต่คงต้องเคยเข้าไปค้นข้อมูลเกี่ยวกับหนังสือ หรืออย่างน้อยก็น่าจะเคยคลิกเข้าไปดู “ปกหนังสือ” ที่เว็บ Amazon
amazon.com เป็นเว็บไซต์ขายหนังสือผ่านระบบ Online หรือ e-Commerce ของ Jeff Bezos “มหาเศรษฐีอันดับหนึ่งของโลก” ครับ!
Jeff Bezos

amazon.com ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี ค.ศ. 1994 ในยุคธุรกิจดอทคอมกำลังตั้งไข่
จากวันนั้นถึงวันนี้ มีความเปลี่ยนแปลงมากมายเกิดขึ้นกับทั้ง amazon.com และทั้งกับ “วงการหนังสือโลก”
เคยเขียนไว้หลายวาระ และหลายโอกาส ว่าผม และคน Generation X นั้น โชคดีที่เกิดมาทันเห็นความเปลี่ยนแปลงของหลายสิ่งหลายอย่าง
เชื่อเหลือเกินว่า คนรุ่นเดียวกับผมหลายท่าน ได้ลิ้มรสชาติการสั่งซื้อหนังสือภาษาอังกฤษกับสำนักพิมพ์ต่างประเทศโดยตรง ใช้ช่องทางติดต่อทางไปรษณีย์ เดินไปโอนเงินที่ธนาคาร และรอหนังสือมาส่งทางเรือ
มันเป็นการรอคอยที่ยาวนาน กินเวลานับครึ่งเดือนเลยทีเดียว

แต่แล้ว เมื่ออินเทอร์เน็ตถือกำเนิดขึ้นบนโลก แม้จะมีอินเทอร์เน็ต มี e-Commerce และอาจมีบางเวลา และบางอารมณ์ ที่อยากอ่านหนังสือภาษาอังกฤษ การสั่งซื้อหนังสือผ่านทางระบบออนไลน์ ก็ยังเป็นเรื่องยุ่งยากไม่แพ้การสั่งซื้อทางไปรษณีย์

ดังนั้น การเกิดขึ้นของ amazon.com ในปี 1994 จึงเป็นอะไรที่แจ่มจันทร์มาก
แม้โมเดลขายหนังสือของ amazon จะยังไม่สะดวกใจเทียบเท่าการมาถึงของ e-Book ในทุกวันนี้ เพราะ “รักแท้ย่อมแพ้ระยะทาง” และ “เงื่อนเวลาการส่งของ” ก็ต่างกันลิบลับ
แต่คนรุ่นหลงกลิ่นหมึกรักกลิ่นกระดาษอย่างผมและชาว Generation X อย่างไรเสีย ผมเชื่อว่าหลายคนยังมีต้องการหยิบๆ จับๆ ลูบๆ คลำๆ หนังสือเล่มมากกว่าการอ่านหนังสือหน้าจอกันอยู่
ตามแนวคิดนี้ จึงทำให้ธุรกิจของ amazon.com ทะยานไปไกลอย่างยื้อไม่หยุดฉุดไม่อยู่
amazon เองก็ดูเหมือนจะรู้ตัว ว่าวันหนึ่งข้างหน้า เมื่อคนเปลี่ยนยุค คนรุ่นรักกลิ่นหมึกพิมพ์ค่อยๆ หมดไปจากโลก ถึงวันนั้น ก็จะเป็นช่วงเวลาทองของ e-Book อย่างเต็มตัว

amazon จึงสร้าง Kindle หรือ “หนังสือไฟฟ้า” ขึ้นมารองรับแนวโน้มใหม่ของคนอ่านหนังสือรุ่นถัดไป

แม้ที่ผ่านมา Kindle จะยังไม่ใช่ธุรกิจหลัก และยังทำยอดขายถล่มทลายสู้หนังสือกระดาษไม่ได้ แต่ amazon ก็เริ่มเล็งเห็นศักยภาพของ “หนังสือไฟฟ้า” มากขึ้นเรื่อยๆ

เพราะแม้ amazon จะตั้งความหวังไว้กับ Kindle ค่อนข้างมาก แต่มันก็ยังเป็นเรื่องของอนาคต
โดยเฉพาะในปัจจุบัน ที่ดูเหมือนว่า amazon จะยังสนุกสนานกับขายหนังสือผ่านระบบออนไลน์มากกว่า
เมื่อทิศทางเป็นเช่นนี้ จึงนำไปสู่การลงหลักปักฐานในธุรกิจ e-Commerce ของ amazon นั่นเองครับ
แน่นอนว่า โมเดลธุรกิจ e-Commerce นั้นมีส่วนทำลายรูปแบบการทำธุรกิจในแนวทางดั้งเดิมที่การค้าการขายสิ่งของใดๆ ก็ตามนั้น จำเป็นจะต้องมี “หน้าร้าน”
ด้วยอุปสรรคด้านการเดินทาง ปัญหาเรื่องที่จอดรถ และค่าน้ำมันที่สูงขึ้น
ทำให้ลักษณะนิสัย และรูปแบบการซื้อหาสิ่งของที่จำเป็นต่อชีวิตประจำวัน หรือไลฟ์สไตล์การช้อปปิ้งของคนรุ่นใหม่ เปลี่ยนจากการนั่งรถ และเดินไปซื้อของ มาเป็นการสั่งสินค้าผ่าน e-Commerce
เมื่อแนวโน้มการค้าการขายเป็นไปในทิศทางนี้ ธุรกิจร้านหนังสือออนไลน์ของ amazon จึงเข้ามามีบทบาทในวงการหนังสือโลกอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
เหตุผลหลักก็คือการยืนระยะมากว่า 25 ปี ทำให้ Brand ของ amazon นั้นแข็งมาก ซึ่งมีที่มาจาก “ความเชื่อถือ”
เป็น “ความเชื่อถือ” ในทุกด้าน

ไล่ตั้งแต่การไม่โกงบัตรเครดิต การส่งสินค้าตามกำหนดเวลา สินค้าอยู่ในสภาพเหมือนการเลือกซื้อจากร้านหนังสือทุกประการ และที่สำคัญก็คือการมีหนังสือให้เลือกทุกปกตามที่ลูกค้าต้องการ
“ความเชื่อถือ” ประการหลังนี้เอง ที่ทำให้ amazon ช่วงชิงความได้เปรียบจากผู้ค้ารายอื่น
ทั้งจากบรรดาร้านหนังสือในรูปแบบดั้งเดิม และทั้งจากธุรกิจขายหนังสือออนไลน์ด้วยกัน เพราะสายป่านของ amazon ยาวกว่าทำให้สามารถรวบรวมหนังสือไปครอบคลุมปกมากกว่า
และที่สำคัญที่สุดก็คือ amazon ใช้ “จุดแข็ง” ของธุรกิจ e-Commerce คือ “ความเร็ว” และ “ความเป็น Digital” ช่วงชิงความได้เปรียบ
โดยเฉพาะ “ความเป็น Digital” ของธุรกิจ e-Commerce ที่สามารถจัดเก็บ “ฐานข้อมูลลูกค้า” หรือ Big Data เอาไว้ได้อยู่หมัด
“ฐานข้อมูลลูกค้า” นอกจากจะหมายถึงชื่อนามสกุลที่อยู่เบอร์โทรศัพท์และอี-เมลของลูกค้าแล้ว ยังหมายถึง “ลักษณะนิสัยของลูกค้า” อีกด้วย
เพราะนอกจากจะ “ขายหนังสือ” แล้ว amazon.com ยัง “ตีความพฤติกรรมของลูกค้า” ผ่าน “ฐานข้อมูล” ที่ amazon ได้สร้างขึ้น
ทันทีที่ลูกค้าคลิกเข้าเว็บไซต์ ไม่ว่าจะซื้อหนังสือหรือแค่แวะมาเยี่ยมชม amazon.com ก็จะทำการ “จัดเก็บข้อมูล” ทันที
ทำไปทำมา เจ้า “ฐานข้อมูลลูกค้า” นี่แหละที่กลายเป็น “มูลค่าเพิ่ม” นอกเหนือไปจากการธุรกิจขายหนังสือผ่านระบบออนไลน์ของ amazon
เพราะ Amazon “ตีความพฤติกรรมของลูกค้า” จึงทำให้ amazon “รู้นิสัยของลูกค้า” เมื่อสังเคราะห์ “ฐานข้อมูลลูกค้า” ทั้งหมดแล้ว amazon จึงไม่รอช้าที่จะแตกไลน์ธุรกิจออกไปอย่างไม่หยุดยั้ง

นอกจากการช่วงชิงความได้เปรียบจากพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปของผู้บริโภคหนังสือทั่วโลกที่มุ่งหน้ามาหา amazon ทำให้ amazon ใช้ความได้เปรียบตรงจุดนี้บีบคอสำนักพิมพ์ Big Six ในวงการหนังสือโลก
อันประกอบไปด้วย Random House, Penguin, HarperCollins, MacMillan, Hachette และ Simon&Schuster ด้วยการขอเพิ่มเปอร์เซ็นต์ฝากขายแล้ว
amazon ยังสามารถนำ “ฐานข้อมูลลูกค้า” ของ Big Six ที่ซื้อหนังสือผ่านระบบ e-Commerce ของ amazon ไปต่อยอดแตกไลน์ธุรกิจของตนเอง
ทุกวันนี้ นอกจากกินรวบธุรกิจหนังสือแล้ว amazon ยังตั้งตัวเป็น Studio ผลิตภาพยนตร์ และละครโทรทัศน์
ด้วยการว่าจ้างผู้กำกับ จ้างมือเขียนบท จ้างทีมงานกองถ่าย จ้างดารา แล้วขายบริการดูหนังออนไลน์ผ่านระบบ Streaming
นอกจากนี้ amazon ยังทำค่ายเพลง ด้วยการจ้างโปรดิวเซอร์ จ้างมือเขียนเพลง จ้างทีมงานห้องอัด จ้างศิลปิน แล้วขาย MP3
ไปจนถึงการแตกไลน์ต่อยอดมาขาย Smart Phone และ Tablet PC ควบคู่ไปกับการขาย “หนังสือไฟฟ้า” ของตัวเอง คือ Kindle อีกด้วย
ทั้งหมดนี้ ชี้ให้เห็นว่า รากฐานของ amazon คือ Jeff Bezos
และรากฐานของ Jeff Bezos ก็คือ หนังสือ ดังนั้น เขาจึง “รวย” ขึ้นมาได้ ก็เพราะเขานั้น “รัก” หนังสือ นั่นเองครับ!