ขับเคลื่อน KM 5.0 ด้วยแนวคิด Knowledge Mobility

นอกจากจะสนใจในประเด็น “การจัดการความรู้” หรือ Knowledge Management (KM) ที่เป็นบูรณาการศาสตร์อย่างน้อย 2 สาขาวิชาคือ “ศึกษาศาสตร์” และ “เทคโนโลยีสารสนเทศ”

บทความนี้อาจมีความเป็นส่วนตัวตรงที่ผู้เขียนเรียนจบจากทั้ง 2 สาขาวิชาดังกล่าว คือ “การจัดการเทคโนโลยีสารสนเทศ” หรือ Information Technology Management และ “การบริหารการศึกษา” หรือ Educational Administration
อีกทั้งยังเคยดำรงตำแหน่ง “นักจัดการความรู้อาวุโส” ประจำ “สำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (องค์การมหาชน)” สำนักนายกรัฐมนตรี หรือ OKMD
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ผู้เขียนมีบทความจำนวนมากเกี่ยวกับ “การจัดการความรู้” หรือ Knowledge Management (KM)
ทั้งใน SALIKA ของเราแห่งนี้ ไม่ว่าจะเป็นบทความ “OKMD YouTuber Academy ต้นแบบที่ดี การศึกษายุค 5.0” หรือ “ผู้เชี่ยวชาญ KM “เวลาของคุณหมดแล้ว” ขอเชิญพบกับ DKM “การจัดการความรู้” ยุค 5.0”
รวมถึง “แนวคิดใหม่ KM “การจัดการความรู้เชิงอรรถศาสตร์” Semantic-Based Knowledge Management” และ “เหนือกว่า KM คือ DIKW กรณีศึกษา Operation Avalanche”

Knowledge Mobility

มาในครั้งนี้ ผมขออนุญาตนำเสนอการ “ขับเคลื่อน KM 5.0” หรือ “การจัดการความรู้ยุคใหม่” (Knowledge Management 5.0) ด้วยแนวคิด Knowledge Mobility”
“การจัดการความรู้” หรือ Knowledge Management (KM) หมายถึง การรวบรวม การสร้าง การจัดระเบียบ การแลกเปลี่ยน และการประยุกต์ใช้ความรู้
โดยพัฒนาระบบจาก “ข้อมูล” ไปสู่ “สารสนเทศ” เพื่อให้เกิด “ความรู้” และ “ปัญญา” ในที่สุด
KM ประกอบไปด้วยชุดปฏิบัติการเพื่อที่จะระบุ สร้าง แสดง และกระจาย “ความรู้” เพื่อการนำไปใช้ประโยชน์ และใช้เพื่อการเรียนรู้ อันนำไปสู่ “การจัดการสารสนเทศ” ที่มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น
สิ่งต่างๆ เหล่านี้เป็นเรื่องจำเป็นสำหรับทุกองค์กร โดยเฉพาะองค์กรขนาดใหญ่หรือองค์กรระดับประเทศ ที่โดยส่วนมากจะมีการจัดสรรทรัพยากรสำหรับ KM
ซึ่งปัจจุบัน ถือเป็นส่วนหนึ่งของหน่วยงานด้าน ICT หรือแผนกเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร
โดยแต่เดิมนั้น “งานจัดการความรู้” เป็นภารกิจหนึ่งของการจัดการและบริหารทรัพยากรมนุษย์ ทว่า ในปัจจุบัน หลายหน่วยงานได้มีการแยก “ฝ่ายจัดการความรู้” ออกมาต่างหากครับ
ครับ, การจะนำเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับการ “ขับเคลื่อน KM 5.0 ด้วยแนวคิด Knowledge Mobility” ให้รอบด้านในตอนนี้นั้น จำเป็นต้องปูพื้นในประเด็น Knowledge Exchange กันก่อน
โดยทั่วไปแล้ว Knowledge Exchange หรือ “การแลกเปลี่ยนองค์ความรู้” สามารถแบ่งออกได้เป็น 4 ประเภทด้วยกัน กล่าวคือ
1. Intersectoral Mobility หรือ การเคลื่อนย้ายบุคลากรผู้มี “องค์ความรู้” ระหว่างต่างภาคองค์กร
2. International Mobility หรือ การเคลื่อนย้ายบุคลากรผู้มี “องค์ความรู้” ระหว่างประเทศ
3. Interdisciplinary Mobility หรือ การเคลื่อนย้ายบุคลากรผู้มี “องค์ความรู้” ข้ามประเภทสาขาความรู้ความชำนาญ
4. Virtual Mobility หรือ การเคลื่อนย้ายบุคลากรผู้มี “องค์ความรู้” แบบเสมือนจริงด้วยเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในยุค Social Media

“การแลกเปลี่ยนองค์ความรู้” หรือ Knowledge Exchange จึงเป็นการช่วยลดระดับการขาดแคลนบุคลากรผู้มีความสามารถในสาขาที่จำเป็น
รวมถึงเป็นการส่งเสริมและสนับสนุนการสร้างเครือข่ายผู้มีความรู้ความสามารถระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคการศึกษาในที่สุด

Etzkowitz และ Leydesdorff (1995) กล่าวว่า Knowledge Exchange นอกจากจะเป็นการส่งเสริมและสนับสนุนการสร้างเครือข่ายผู้มีความรู้ความสามารถระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคการศึกษาแล้ว

ยังถือเป็นสร้างกลไกการที่เหมาะสมเพื่อส่งเสริมและสนับสนุนให้เกิดการแลกเปลี่ยนนักวิจัย นักวิทยาศาสตร์ และนักเทคโนโลยี
ช่วยสนับสนุนการนำผลงานวิจัยของจากภาคการศึกษาและภาครัฐ ต่อยอดไปเป็นผลงานนวัตกรรมต่อไปในที่สุด
เรามาลงรายละเอียดกันครับ
1. Intersectoral Mobility หรือ การเคลื่อนย้ายบุคลากรผู้มี “องค์ความรู้” ระหว่างต่างภาคองค์กร เช่น จากองค์กรในภาคการศึกษา ไปยังภาคอุตสาหกรรมและภาครัฐ
อาทิ โปรแกรมการเรียนระดับปริญญาโทและปริญญาเอกที่มีการทำงานในภาคเอกชน หรือ Industrial Placement การสนับสนุนให้นักวิจัยจากภาคการศึกษาและภาครัฐได้ไปทำงานในบริษัทเอกชนระยะหนึ่ง
รวมถึงการส่งเสริมและสนับสนุนให้นักวิจัยในภาคเอกชนได้มีผลงานตีพิมพ์ที่เป็นที่ยอมรับในระดับสากลร่วมกับนักวิจัยจากภาครัฐ
ทั้งหมดนี้คือรูปแบบความร่วมมือระหว่างภาครัฐและภาคเอกชน (Public-Private Partnership) หรือ PPP นั่นเองครับ
2. International Mobility หรือ การเคลื่อนย้ายบุคลากรผู้มี “องค์ความรู้” ระหว่างประเทศ เป็นการเคลื่อนย้ายตัวบุคลากรข้ามชาติ ที่ต้องเกี่ยวข้องกับความร่วมมือและข้อตกลงระหว่างประเทศ
โดยเฉพาะ “นโยบายตรวจคนเข้าเมือง” (Immigration) การขอและออกในอนุญาตให้คนต่างชาติเข้าทำงานในประเทศ (Work Permit) การเข้าถึงสวัสดิการต่างๆ (Social Benefits) มาตรการภาษี (Tax Payment) สิทธิการได้รับบำนาญ (Pension Rights) รวมถึงการส่งเสริมให้มี VISA สำหรับนักวิทยาศาสตร์ (Scientist VISA) ระหว่างประเทศ
ซึ่งต้องอำนวยความสะดวกให้กับครอบครัวของบุคลากรผู้มี “องค์ความรู้” ให้สามารถเดินทางติดตามมาได้
สิ่งเหล่านี้คือการสร้าง “แรงจูงใจ” ให้บุคลากรผู้มี “องค์ความรู้” ให้ย้ายกลับมาทำงานในประเทศบ้านเกิดของตน เป็นการกระตุ้นสมองไหลกลับ หรือ Brain Gain นั่นเองครับ

Knowledge Mobility

3. Interdisciplinary Mobility หรือ การเคลื่อนย้ายบุคลากรผู้มี “องค์ความรู้” ข้ามประเภทสาขาความรู้ความชำนาญ การสร้างสรรค์นวัตกรรมเกี่ยวข้องกับหลากหลายสาขาวิชา
โดยเฉพาะ STEM Education หรือ Science (วิทยาศาสตร์) Technology (เทคโนโลยี) Engineering (วิศวกรรม) และ Mathematics (คณิตศาสตร์)
เพราะการพัฒนาประเทศให้เป็น “สังคมแห่งการเรียนรู้” และการสร้าง “เศรษฐกิจจากผลผลิตนวัตกรรม” นั้น จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องส่งเสริมและสนับสนุนให้เกิดการเคลื่อนย้ายแลกเปลี่ยนบุคลากรผู้มี “องค์ความรู้” ต่างสาขาความรู้ความชำนาญ
ระหว่างหน่วยงานในภาคส่วนต่างๆ เพื่อทำให้เกิดการสร้าง “องค์ความรู้ใหม่” จากความรู้เดิมในหลากหลายสาขานั่นเองครับ
4. Virtual Mobility หรือ การเคลื่อนย้ายบุคลากรผู้มี “องค์ความรู้” แบบเสมือนจริงด้วยเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในยุค Social Media
เป็นการหลอมรวมข้อ 1. 2. 3. ข้างต้นเข้าด้วยกัน
โดยเฉพาะ การใช้ Social Media ในการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นระหว่างผู้เชี่ยวชาญด้านต่างๆ จากหลายประเทศ
การเคลื่อนย้ายบุคลากรผู้มี “องค์ความรู้” แบบเสมือนจริงนี้ มีบทบาทสำคัญในการเชื่อมต่อ “องค์ความรู้” ข้ามพรมแดน
เพื่อสร้างเครือข่ายติดต่อถึงกันได้ทั่วโลก ทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนและพัฒนาความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรมใหม่ให้เกิดขึ้นนั่นเองครับ

การจัดการความรู้ ยังมีอีกหลายรูปแบบให้ศึกษา

ผู้เชี่ยวชาญ KM “เวลาของคุณหมดแล้ว” ขอเชิญพบกับ DKM “การจัดการความรู้” ยุค 5.0 (ตอนแรก)

e-Education ทางออกการศึกษาไทย สู้ภัย COVID-19

Non-Cognitive Skills แนวคิดใหม่ในการบริหารการศึกษา (ตอนแรก)