เป็นกระท่อมฟาง…ไม่ร้างไม่ไร้ผู้คน
ห่างไกลชุมชน…สับสนแย่งชิง
หลังคาหญ้าแฝก…แตกฝอยหิ่งห้อยอ้อยอิ่ง
ใบไม้ไหวติง…คนนั่งผิงไฟ
ที่แนวไพรช่างเงียบสงบ…ฤดูกาลผ่านมารับใช้
หน้าฝนขุดหาหน่อไม้…หน้าหนาวติดเตาคั่วชา
เสียงไก่ป่าขัน…ตะวันโผล่พ้นภูผา
แหวกกอข้าวกล้า…ถั่วงางอกแซม
ไม่ไถไม่พรวน…ไม่วางยาฆ่าแมลง
คนพืชมดแมง…ร่วมมือทำนา
พอฝนโปรยฟ้าโรยร่วมแรง…ผลผลิตงดงามก็ตามมา
ทำนาโดยไม่ต้องทำนา…เก็บเวลาไว้คุยกับตะวัน
หลายปีผ่านไปหัวใจหลงผิด…ชีวิตพอเพียงกับสิ่งเหล่านั้น
บ้านฟางหลังน้อยนี่คือรางวัล…หนังสือกองนั้นเพิ่มพูนปัญญา
ลุงฟางสร้างโลกนี้ด้วยฟางข้าว…สายตาทอดยาวด้วยความเมตตา
ดำเนินชีวิตตามหลักธรรมะ…ค้นหาตัวตนบนความสันโดษ
เพลง “ลุงฟาง” ประพันธ์โดย “ยืนยง โอภากุล” อัลบั้ม “หากหัวใจยังรักควาย” ผลงานชุดที่ 16 ของวง “คาราบาว”
เนื้อหาพูดถึง “ลุงฟาง” ที่ชื่อ Masanobu Fukuoka เจ้าของหนังสือ The One-Straw Revolution “ปฏิวัติยุคสมัยด้วยฟางเส้นเดียว”
“ปฏิวัติยุคสมัยด้วยฟางเส้นเดียว: ทางออกของเกษตรกรรมและอารยธรรมมนุษย์” (Shizen Nōhō: Wara Ippon no Kakumei: 1975) งานเขียนของ Masanobu Fukuoka ที่ “รสนา โตสิตระกูล” แปลจากต้นฉบับภาษาอังกฤษ The One-Straw Revolution โดย Larry Korn (1978) จัดพิมพ์เป็นภาษาไทย 12 ครั้ง ฉบับล่าสุดคือปี ค.ศ. 2014
“ปฏิวัติยุคสมัยด้วยฟางเส้นเดียว” บทบันทึกของชาวนาญี่ปุ่น Masanobu Fukuoka ผู้ได้รับการยกย่องจากแวดวงกสิกรรมทั่วโลก จนได้รับรางวัล The Ramon Magsaysay Award หรือ “รางวัลแม็กไซไซ” สาขาบริการสาธารณะ ประจำปี ค.ศ. 1988 ซึ่งเทียบได้กับ The Asia’s Nobel Prize หรือ “รางวัลโนเบลแห่งทวีปเอเชีย”
นอกจากนี้ Masanobu Fukuoka ยังได้รับการยกย่องจากที่ประชุมนานาชาติ Earth Summit+5 forum ในปี ค.ศ. 1997 ในฐานะบุคคลแห่งปีด้านการพัฒนาที่ยั่งยืน กับรางวัล Earth Council Award อีกทั้งในปีถัดมาคือ ค.ศ. 1998 The Rockefeller Foundation หรือ “มูลนิธิร็อกกี้เฟลเลอร์” ได้มอบเงินจำนวน 10,000 ดอลลาร์สหรัฐ ให้แก่ Masanobu Fukuoka เพื่อสนับสนุนการทำงานของเขาอีกด้วย
หาพิจารณาอย่างผิวเผินแล้ว แม้ The One-Straw Revolution จะดูเหมือนเรื่องเล่ากรรมวิธีทางการเกษตรธรรมดาสามัญในรูปแบบบทบันทึกหรือความเรียงทั่วๆ ไป ทว่า ด้วยเนื้อหาที่ลุ่มลึกแฝงไว้ด้วยปรัชญาการใช้ชีวิตที่สัมพันธ์กับธรรมชาติ โดยเฉพาะความยอมรับนับถือถึงการเป็นต้นแบบทำเกษตรอินทรีย์
ทำให้ The One-Straw Revolution ได้รับการแปลเป็นภาษาต่างๆ มากถึง 20 ภาษา ด้วยยอดขายกว่า 1 ล้านเล่มทั่วโลก!
“ปฏิวัติยุคสมัยด้วยฟางเส้นเดียว” คือเรื่องราวที่เสมือนการ “ปฏิวัติทัศนคติ” ที่ลงลึกแก่น และรากฐานทางความคิด
เป็นการ “ปฏิวัติทัศนคติ” ด้วย “ฟางข้าว” ครับ
Masanobu Fukuoka ชี้ให้พวกเราได้ประจักษ์ชัดว่า “ธรรมชาติ” นั้น “ยิ่งใหญ่เพียงไร” อีกทั้ง “นวัตกรรม” “วิทยาศาสตร์” และ “เทคโนโลยี” สร้างผลกระทบกับสิ่งแวดล้อมอย่างไร และเราจะฉวยใช้ทั้งหมดนี้เป็นเครื่องมือสร้างประโยชน์ให้กับมวลมนุษยชาติในด้านใดได้บ้าง
ดังที่กล่าวไป “ปฏิวัติยุคสมัยด้วยฟางเส้นเดียว” นำเสนอในรูปแบบบทบันทึกที่ผ่านเรื่องราวความจริงแห่งการปฏิบัติ “ปฏิวัติทัศนคติ” นำไปสู่ “การค้นพบ” รูปแบบการทำการเกษตรด้วยหลัก 4 ประการ ดังที่เพลง “ลุงฟาง” ได้กล่าวไว้ นั่นคือ
“ไม่ไถไม่พรวน…ไม่วางยาฆ่าแมลง
คนพืชมดแมง…ร่วมมือทำนา”
Masanobu Fukuoka ได้วางแนวทาง “ปฏิวัติยุคสมัยด้วยฟางเส้นเดียว” ดังนี้
1. ไม่ไถพรวนดิน
“เป็นเวลาหลายร้อยปีมาแล้วที่เกษตรกรเชื่อว่าการไถเป็นสิ่งจำเป็นต่อการปลูกพืช อย่างไรก็ตาม การไม่ไถพรวนดินคือพื้นฐานของเกษตรกรรมธรรมชาติ พื้นดินมีการไถพรวนตามธรรมชาติด้วยตัวมันเองอยู่แล้ว โดยการแทรกซอนของรากพืช และการกระทำของพวกจุลินทรีย์ทั้งหลาย สัตว์เล็กๆ และไส้เดือน”
2. ไม่ใช้ปุ๋ยวิทยาศาสตร์ (ปุ๋ยเคมี) หรือปุ๋ยหมัก
“คนเรามักจะเข้าไปวุ่นวายกับธรรมชาติ และเขาก็ไม่สามารถแก้ไขผลเสียที่เกิดขึ้นได้ไม่ว่าจะพยายามอย่างไร วิธีการเพาะปลูกที่เลินเล่อสะเพร่าทำให้สูญเสียหน้าดินอันอุดมสมบูรณ์ไป และดินก็จะจืดลงทุกปี แต่ถ้าปล่อยดินอยู่ในสภาพของมันเองดินจะสามารถรักษาความอุดมสมบูรณ์ตามธรรมชาติเอาไว้ได้ ซึ่งเป็นไปตามวงจรชีวิตของพืชและสัตว์อย่างมีระเบียบ”
3. ไม่กำจัดวัชพืช ไม่ว่าโดยการถางหรือใช้ยาปราบ
“วัชพืชมีบทบาทสำคัญในการสร้างความอุดมสมบูรณ์ให้แก่ดินและช่วยให้เกิดความสมดุลในสิ่งแวดล้อมทางชีววิทยา ตามหลักการพื้นฐาน วัชพืชเป็นสิ่งที่ต้องควบคุม แต่ไม่ต้องกำจัด การใช้ฟางคลุม และปลูกพืชคลุมดินจำพวกถั่วปนไปกับพืชผล ตลอดจนการปล่อยน้ำเข้านาเป็นครั้งคราว เป็นวิธีควบคุมวัชพืชได้อย่างดีในนาของผม”
4. ไม่ใช้สารเคมีและยาฆ่าแมลงทุกชนิด
“เมื่อพืชอ่อนแอลงเพราะผลจากการปฏิบัติที่ไม่เป็นไปตามธรรมชาติ อันได้แก่การไถพลิกดิน การใช้ปุ๋ยเป็นต้น ความไร้สมดุลของโรคพืช และแมลงก็จะกลายเป็นปัญหาใหญ่ ในการเกษตรธรรมชาตินั้นหากปล่อยไว้ตามลำพังจะอยู่ในสภาพสมดุล แมลงที่เป็นอันตรายและโรคพืชมักมีอยู่เสมอ แต่ไม่เคยเกิดขึ้นในธรรมชาติจนถึงระดับที่ต้องใช้สารเคมีที่มีพิษเหล่านั้นเลย วิธีการควบคุมโรคและแมลงที่เหมาะสม ก็คือการปลูกพืชที่แข็งแรงในสภาพแวดล้อมที่สมบูรณ์”
แน่นอนว่า การ “ปฏิวัติทัศนคติ” ด้วย “ฟางข้าว” ไม่เพียงถ่ายทอดผ่านตัวอักษรเป็นหนังสือมาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1975 เท่านั้น แต่ยังนำไปสู่กระแสและก่อรูปแนวคิด “ปฏิวัติเขียว” หรือ The Green Revolution ในเวลาต่อมาอีกด้วย
โดยเฉพาะในยุคสมัยที่โลกกำลังเข้าสู่ยุค “สูงสุดคืนสู่สามัญ” มนุษยชาติ และ “โลกาภิวัตน์” หรือ Globalization ได้เดินมาถึง “ขอบหน้าผา”
ปัญหามลพิษในชั้นบรรยากาศ ส่งผลให้โอโซนเกิดรูรั่ว อุณหภูมิสูงขึ้นทุกปี ก่อให้เกิด Greenhouse Effect นำสู่ “สภาวะโลกร้อน” น้ำแข็งขั้วโลกเหนือละลาย น้ำทะเลสูงขึ้น และมีแนวโน้มท่วมทวีป
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “มหาไฟป่า” ที่เผาผลาญ “อเมซอน” และ “ออสเตรเลีย” ยังไม่นับป่าไทยที่กำลังจะราบเป็นหน้ากลอง จากการตัดไม้ทำลายป่า การใช้ที่ดิน และการแย่ชิงทรัพยากรน้ำ โดยเฉพาะน้ำจืด
หนทางเดียวที่จะช่วยเยียวยาวิกฤตการณ์ทางสิ่งแวดล้อมนี้ได้ เห็นจะมีก็หนทาง “ปฏิวัติเขียว” เท่านั้นที่จะเป็นคำตอบสุดท้ายครับ!
ดังที่ผมเคยเขียนถึงประเด็นดังกล่าวมาแล้วหนหนึ่งใน SALIKA ของเราแห่งนี้ ชื่อตอนว่า “ภาวะชะงักงันทางเศรษฐกิจ” จาก Slowbalisation ถึง Stagflation จากพิษ COVID-19 โลกจะก้าวเดินอย่างไรต่อ?”
การ “ปฏิวัติทัศนคติ” ด้วย “ฟางข้าว” ของ Masanobu Fukuoka ไม่เพียงมีความหมายต่อแวดวงกสิกรรม หากยังมีความหมายต่อ “อารยธรรม” ของ “มนุษยชาติ”
โดยเฉพาะในห้วงเวลา ณ ขณะนี้ ที่พวกเรากำลังประสบกับความอับจนครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ ไม่ว่าจะเป็น การสูญเสียความหลากลายทางชีวภาพ ซึ่งเกิดจากการสูญพันธุ์ของพืชพรรณธัญญาหาร และชีวิตสรรพสัตว์ทั่วโลก
ปัญหาจากสารฟอสฟอรัสและสารไนโตรเจน ที่เกิดจากปุ๋ยเคมีในการทำงานเกษตรที่ปนเปื้อนลงสู่ดินและน้ำ มหาสมุทรเป็นกรด อันเกิดจากการดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์มากเกินความสามารถที่จะรองรับได้
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง COVID-19 ที่กำลังเกิดขึ้น!
และอาจทำลายเผ่าพันธุ์มนุษย์ให้สูญสิ้นไปเพียงพริบตา!
“ความคิดพื้นฐานปรากฏแก่เขาในวันหนึ่ง ขณะที่เขาเดินผ่านทุ่งนารกร้างแห่งหนึ่งที่ดินไม่เคยถูกไถพรวนมาเป็นเวลาหลายปี ที่นั่นเขาแลเห็นต้นข้าวที่แข็งแรงแทงยอดออกมาท่ามกลางกอหญ้าของวัชพืช”
“จากนั้นเป็นต้นมา เขาเลิกกักน้ำไว้ในนาเพื่อที่จะปลูกข้าว เขาเลิกหว่านเมล็ดข้าวในฤดูใบไม้ผลิ แต่เปลี่ยนมาหว่านเมล็ดในฤดูใบไม้ร่วงแทน และหว่านเมล็ดลงไปบนท้องนาโดยตรง”
“ซึ่งเมล็ดเหล่านั้นจะตกลงไปบนผืนดินโดยธรรมชาติ แทนที่จะไถพรวนดินเพื่อกำจัดวัชพืช เขาเรียนรู้ที่จะควบคุมมันโดยการใช้พืชคลุมดินจำพวกถั่ว เช่น ไวท์โคลเวอร์ ฟางข้าว”
“เมื่อเขาแลเห็นว่าสภาพเช่นนั้นมีแนวโน้มที่เป็นประโยชน์ต่อพืชผลของเขา ฟูกูโอกะจะเข้าไปแทรกแซงพืชผลรวมทั้งชุมชนของสัตว์ในไร่นาของเขาน้อยที่สุดเท่าที่จะน้อยได้” Larry Korn
อ่านบทความเกี่ยวกับไอเดียและการวิเคราะห์ ลงมือทำเพื่อความยั่งยืน
เศรษฐกิจโลกหลัง COVID-19 เปลี่ยนทุกอย่างรวมถึง ห่วงโซ่อุปทาน
รีวิว 3 ต้นแบบ ‘ภาชนะจากวัสดุธรรมชาติ’ จากมันสมองคนไทย สร้างชื่อดังไกลทั่วโลก
‘SynBio ชีวนวัตกรรม’ ศาสตร์เปลี่ยนโลก เพื่อการพัฒนาอุตสาหกรรมที่ยั่งยืน
เทคโนโลยี…ช่วยให้อุตสาหกรรมอาหารและเครื่องดื่มเติบโตอย่างยั่งยืนได้อย่างไร













