ปกาเกอะญอ ปริญญาเอก ดร.สุวิชาน พัฒนาไพรวัลย์ จุดประกาย “ข้าวแลกปลา”

อัตราแลกเปลี่ยน “ข้าวแลกปลา” คือ “ปลาแห้ง” จากทะเลอันดามัน “2 กิโลกรัม” สามารถแลก “ข้าวไร่” จากผืนนาปกาเกอะญอ ได้ “15 กิโลกรัม” (1 ถัง)


นี่คือ “อัตราแลกเปลี่ยน” จากโครงการ “แลกเปลี่ยนข้าวและปลา การแบ่งปันเกื้อกูลกันบนฐานความคิดเศรษฐกิจเชิงวัฒนธรรม เพื่อความอยู่รอดของกลุ่มชาติพันธุ์” โดยมีแกนนำคือ “ดร.สุวิชาน พัฒนาไพรวัลย์” หรือ “ชิ สุวิชาน”
“ชิ สุวิชาน” เป็นชาวปกาเกอะญอ จาก “มือเจะคี” ป่าสนวัดจันทร์ อำเภอแม่แจ่ม (อำเภอวัดจันทร์) จังหวัดเชียงใหม่ มีชื่อเสียงในแวดวงเพลงไทย เริ่มต้นจากการเล่น “เตหน่ากู” พิณบรรพบุรุษ ในวงดนตรี “วัชพืชหลังเขา”

ชิ สุวิชาน

“ชิ” นำ “เตหน่ากู” และบทเพลงจากอัลบั้มเดี่ยวของเขา ไม่ว่าจะเป็น “นกเขาป่า” “เมล็ดพันธุ์แห่งขุนเขา” “เตหน่าแลมิตร” “ต่าทีต่าตอ” จากป่าสน ลงภู ข้ามห้วย สู่เมืองใหญ่ ขับขานบทเพลง ส่งทอดให้ผู้คน เข้าใจวิถีชนเผ่า ธรรมชาติ และความสัมพันธ์ของสรรพชีวิต

สุวิชาน พัฒนาไพรวัลย์
ในทางวิชาการ “ชิ สุวิชาน” คือ “ผู้ช่วยศาสตราจารย์” ประจำ “วิทยาลัยโพธิวิชชาลัย” สาขาการจัดการภูมิวัฒนธรรม อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ สถาบันที่เขาจบการศึกษา ศิลปศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาศิลปวัฒนธรรมวิจัย
เป็นนักเขียน คอลัมนิสต์ และเขียนบทความวิชาการทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ อาทิ “เชซู พื้นที่และบทบาทแสดงอัตลักษณ์ชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ” “รูปแบบเขตสังคมและวัฒนธรรมพิเศษชุมชนปกาเกอะญอฤๅษีคนต้นทะเล บ้านมอทะ–หม่องกว๊ะ ตำบลแม่จัน อำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก” “การศึกษาตำนานของข้าว ในวัฒนธรรมปกาเกอะญอ” “Education and Structural Violence in Case Study of: School of Karen Community in the North of Thailand”
“ดร.สุวิชาน พัฒนาไพรวัลย์” มีผลงานหนังสือรวมเล่ม เช่น “เราคือเตหน่ากู คู่มือการเรียนรู้วิธีการเล่นเตหน่ากูเบื้องต้น” “มือเจะคี ต้นน้ำแห่งภูมิปัญญา” “เพลงต้องห้ามในวัฒนธรรมปกาเกอะญอ” “ผ้าทอกะเหรี่ยงจังหวัดตาก เศรษฐกิจสร้างสรรค์บนฐานอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม”

เขาเดินทางไปสอนหนังสือ และบรรยายทางวิชาการ ในงานสัมมนาในทุกภาคทั่วประเทศมาเป็นเวลาหลายสิบปี
โครงการล่าสุดของ “ชิ สุวิชาน” ที่เกิดขึ้นในช่วงวิกฤต COVID-19 ก็คือ “แลกเปลี่ยนข้าวและปลา การแบ่งปันเกื้อกูลกันบนฐานความคิดเศรษฐกิจเชิงวัฒนธรรม” หรือที่รู้จักกันดีในชื่อ “ข้าวแลกปลา”
เขากล่าวว่า เมื่อได้ทราบความเดือดร้อนพี่น้องชาวเลที่ไม่สามารถขายปลาได้จากสถานการณ์แพร่ระบาดของ COVID-19 จึงคิดโครงการ “ข้าวแลกปลา” ขึ้น
“เราได้กินปลา พี่น้องชาวเลก็ได้กินข้าวของเรา”
ช่วงนั้นชาวเขาก็ไม่สามารถไปหาปลาในแม่น้ำได้เลย เพราะต้องช่วยกันไปดับไฟไหม้ป่า บางทีดับแล้วติดขึ้นมาอีก ก็ต้องออกไปดับอีก
“เมื่อเราเห็นปัญหาของพี่น้องชาวเล จึงไม่รีรอที่จะริเริ่ม”

ตั้งเป้ารวบรวมข้าวไว้ 300-400 ถัง หรือ 3,000-4,000 กิโลกรัม โดยจะส่งไปที่ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร เพื่อส่งต่อให้มูลนิธิชุมชนไทนำส่งต่อไปให้ชาวเล

แลกเปลี่ยนข้าวและปลา การแบ่งปันเกื้อกูลกันบนฐานความคิดเศรษฐกิจเชิงวัฒนธรรม
transbordernews.in.th
transbordernews.in.th
transbordernews.in.th
โดยในขณะนี้ “ข้าวไร่” จากผืนนาปกาเกอะญอ ที่ผ่านพิธีทำขวัญข้าว โดย “ชิ สุวิชาน” และผองเพื่อน ได้เดินทางไปถึง “ชาวเลราไวย์” เป็นที่เรียบร้อยแล้ว
ด้วยอัตราแลกเปลี่ยน “ข้าวแลกปลา” คือ “ปลาแห้ง” จากทะเลอันดามัน “2 กิโลกรัม” สามารถแลกข้าวได้ “15 กิโลกรัม” (1 ถัง)
“ชิ” บอกว่า คนปกาเกอะญอ เราเป็นมนุษย์กินข้าว เราต่อสู้เพื่อที่จะมีสิทธิ์ปลูกข้าวในแผ่นดินของเรา ในทุกพิธีกรรมของเราตั้งแต่เกิดจนตาย จะต้องมีข้าวเข้าไปเกี่ยวข้อง
“เราอยู่ดอยเป็นเศรษฐีข้าว ไม่ใช่เศรษฐีเงิน ใครมาบ้านเรา ต้องได้กินข้าวเต็มที่”
“ชิ” ปิดท้ายว่า ต่อจากนี้อยากสานต่อ “ข้าวแลกปลา” เพื่อสร้าง “วัฒนธรรมแลกเปลี่ยนผลผลิต” ปีละครั้ง ระหว่าง “ปกาเกอะญอ” กับ “ชาวเลราไวย์”
“ทำเท่าที่เรากิน กินเท่าที่เรามี แลกเท่าที่เราอยู่ได้ ธรรมชาติอยู่ได้”
“ชิ” วาดหวังว่า หลังจากนี้จะเตรียมจัดตั้งกองทุนสำหรับการบริหารจัดการโครงการให้เกิดความยั่งยืน โดยเฉพาะค่าใช้จ่ายด้านการขนส่ง
“อาจใช้การระดมทุน ระดมสมอง ระดมแรง ระหว่างผู้ผลิตทั้งสองฝั่ง คือ “ปกาเกอะญอ” กับ “ชาวเลราไวย์” และจิตอาสาที่มาร่วมสนับสนุน” “ชิ” ทิ้งท้าย

ขอบคุณภาพประกอบโครงการ “ข้าวแลกปลา” จาก transbordernews.in.th // สำนักข่าวชายขอบ