The Great Reset : มหาวิกฤตเศรษฐกิจแห่งการล็อคดาวน์ อาจนำมาซึ่ง ‘การเริ่มต้นใหม่ครั้งยิ่งใหญ่’

“มหาวิกฤตเศรษฐกิจแห่งการล็อคดาวน์ (The Great Lockdown) ครั้งนี้อาจนำมาซึ่งการเริ่มต้นใหม่ครั้งยิ่งใหญ่ (The Great Reset)”

นี่คือข้อความแรกของการประชุมของกลุ่ม Chief Economist (ประธานทีมเศรษฐกิจ) โลกที่ World Economic Forum คัดเลือกมาไม่กี่คนจากองค์กรนานาชาติ เช่น IMF OECD ADB และบริษัทเอกชนชั้นนำทั่วโลก เพื่อวาดภาพโลกอนาคตหลังโควิดและช่วยคิดว่า เราจะฟื้นฟูเศรษฐกิจขึ้นมาใหม่ให้ดียิ่งกว่าเดิมได้อย่างไร
สำหรับผม The Great Reset ไม่ได้แปลว่าเราจะเริ่มต้นทุกอย่างใหม่จากศูนย์ แต่มันแปลว่าวิกฤตนี้เปิดโอกาสให้เราหันมาตั้งคำถามสำคัญว่า เรากำลังทำสิ่งที่เราทำอยู่ทุกวันนี้เพื่ออะไร
พูดอีกอย่างก็คือ โควิดจะเป็น “ตัวทดสอบความจำเป็น” ครั้งยิ่งใหญ่

เราเริ่มเห็นการตั้งคำถามลักษณะนี้แล้วในกลุ่มผู้บริโภคทั่วโลก ตั้งแต่เริ่มวิกฤต ด้วยข้อจำกัดที่มีมากขึ้นจากสภาพเศรษฐกิจที่ต้องรัดเข็มขัด และวิถีชีวิตเดิมถูกป่วนด้วยมาตรการเว้นระยะห่าง ผู้บริโภคคิดมากขึ้นว่า สิ่งที่เขาซื้อ-ใช้ มันจำเป็นแค่ไหน ซื้อ/ทำสิ่งนี้เพื่ออะไร ต้องหาวิธีใหม่ในการจับจ่ายซื้อของ และมองหาคุณค่าแบบใหม่จากการบริโภค

ทั้งหมดนี้ไม่ได้แปลว่าเราจะเลิกทำสิ่งที่เคย แต่อาจค้นพบวิธีใหม่ในการได้จุดประสงค์เดิม
เมื่อโจทย์จากผู้บริโภคเปลี่ยน โควิดจึงเป็นบททดสอบความจำเป็นครั้งยิ่งใหญ่ให้กับทุกคนที่เกี่ยวข้อง ตั้งแต่ธุรกิจ ไปจนถึงประเทศ ซึ่งต้องมาคิดโจทย์ใหม่ และตั้งคำถามถึงจุดมุ่งหมายของธุรกิจเราคืออะไร
The Great reset
ฝั่งธุรกิจต้องถาม – จุดมุ่งหมายของธุรกิจเราคืออะไร
เมื่อฝั่งผู้บริโภคเริ่มตั้งคำถามเหล่านี้ ธุรกิจก็ถูกบังคับให้ต้องถามตัวเองเช่นกันว่าธุรกิจเราจะไปต่อได้ไหม ต้องนั่งคิดใหม่ว่าเราอยากเป็นอะไรให้ลูกค้า พวกเขาคาดหวังอะไรจากเรา
เหตุผลหนึ่งที่ Satya Nadella ทำให้บริษัท Microsoft ซึ่งเคยตกต่ำตามคู่แข่งไม่ทันกลับกลายมายิ่งใหญ่ใหม่ได้ ก็เพราะในตอนที่เข้ามาเป็น CEO เขาเริ่มต้นใหม่จากการค้นหา “Soul” ซึ่งแปลได้คร่าวๆ ว่า จิตวิญญาณและจุดมุ่งหมายของบริษัทอีกครั้ง โดยไม่ยึดติดอยู่กับผลิตภัณฑ์เก่าๆ ที่เคยทำมาเท่านั้น
ยกตัวอย่าง ร้านกาแฟเหมือนกันอาจมีจุดมุ่งหมายที่ต่างกัน บางเจ้าอาจต้องการ ขายกาแฟให้ถึงมือทุกคน บางร้านอาจเป็นสร้าง สถานที่ให้คนได้มาพักผ่อนเอาบรรยากาศ บางที่อาจเป็นการ เสริมสร้างแฟนกาแฟพันธ์ุแท้ ที่ชอบดื่มด่ำกับการชิมกาแฟหลากชนิดจากท้องถิ่น
การตอบข้อนี้มันจะเป็นตัวนำให้เราคิดได้ว่าเราจะตอบสนองจากความคาดหวังจากลูกค้าผ่านรูปแบบใหม่ๆ ได้อย่างไร
หากจุดมุ่งหมายคือ ให้กาแฟถึงมือทุกคนที่ต้องการอย่างง่ายและสะดวก การใช้เดลิเวรีหรืออีคอมเมิร์ซอาจเป็นคำตอบ แต่หากต้องการเสริมสร้างคอกาแฟอาจต้องทำรายการไลฟ์สตรีมสอนวิธีเลือกเมล็ดกาแฟแต่ละประเภทเสริม แต่หากขายประสบการณ์ความเป็นโลคอล อาจต้องมีการพาเที่ยวให้ถึงที่ปลูกกาแฟเพื่อเข้าใจวัฒนธรรมท้องถิ่น
การหาจุดมุ่งหมายของตนเองเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญที่สุดก่อนจะไปคิดต่อว่าเรามีสิ่งใดขาดสิ่งไหน ถึงจะตอบได้ว่าควรปรับธุรกิจ โครงสร้าง และ Reskill ให้คนในองค์กรเราอย่างไร

COVID-19

ประเทศกำลังเผชิญทั้งโจทย์เชิงรับและเชิงรุก

ในระดับประเทศ วิกฤตโควิดตั้งคำถามเรื่องความจำเป็นครั้งใหญ่ในหลายมิติทั้งในเชิงรับและเชิงรุก
  • ในเชิงรับ วิกฤตนี้ตอกย้ำให้ตระหนักถึงความจำเป็นของ 2 ระบบรองรับอนาคตที่ไม่แน่นอนอย่างเร่งด่วนมากยิ่งกว่าแต่ก่อน
    • หนึ่ง : การส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต (Life Long Learning) เพื่อให้คนสามารถปรับและสร้างทักษะใหม่ๆ ได้เสมอเมื่อสภาพเศรษฐกิจและงานเปลี่ยน
    • สอง : ตาข่ายรองรับคนล้ม (Social Safety Net) ที่คอยช่วยให้คนที่ตามขบวนรถไฟแห่งการเปลี่ยนแปลงไม่ทันพออยู่ได้โดยไม่ลำบากเกินไป
ทั้งนี้ก็เพื่อรับมือกับการเลิกจ้างงานครั้งใหญ่ที่ไม่ได้มาจากแค่บริษัทต้องปิดกิจการหรือรัดเข็มขัดเท่านั้น แต่เป็นเพราะเกิด Skill Mismatch เมื่อธุรกิจต่างๆ ต้องหาบทบาทใหม่เบนเข็มธุรกิจใหม่เพื่ออยู่รอด
5C : พลังพิเศษของประเทศไทยอยู่ที่ไหน?
  • ในเชิงรุก มันเป็นโอกาสสำคัญของประเทศที่จะถามตนเองว่าจุดแข็งของประเทศไทยอยู่ที่ไหน ท่องเที่ยว? สาธารณสุข? อาหาร? หรือเกษตร?
ทั้งหมดนี้ไม่ใช่คำตอบที่ผิด เพียงแต่อาจไม่ใช่คำถามที่ถูก

พวกนี้คือผลิตภัณฑ์และบริการที่เรากำลัง “ส่งออก” อยู่ แต่เวลาแห่ง Great Reset นี้เราอาจต้องถอยมาอีกหนึ่งก้าวออกจากกรอบเดิมๆ แล้วช่วยกัน “กลั่น” ออกมาว่า “พลังพิเศษ” ของไทยคืออะไรในเวทีโลก เริ่มจาก “ลูกค้า” ว่าโลกต้องการอะไรจากเรา

แม้ยังไม่มีคำตอบสมบูรณ์แต่ในฐานะที่เป็นคนไทยที่อยู่ต่างประเทศมานานและได้พูดคุยกับคนที่ชอบประเทศไทย ทั้งในมุมนักลงทุน นักธุรกิจ นักท่องเที่ยว ผมขอชวนมองว่า “พลังพิเศษ” ซึ่งอาจเรียกได้ว่าเป็น Soft Power แบบหนึ่งของประเทศไทยมีอย่างน้อย 5 คำที่ขึ้นต้นด้วย “C” และเกือบทุกข้อถูกกระตุ้นด้วยโควิดให้ยิ่งเด่นชัด

สาธารณสุขไทย

1. Care

การบริการดูแลทั้งทางด้านสุขภาพกายและใจที่มีทั้งด้าน Health และ Wellness ที่สำคัญ ล่าสุดยังสร้างชื่อในการควบคุมโควิด-19 ได้ดีกว่าที่อื่น เพราะการสาธารณสุขที่เข้มแข็งและความมีเมตตาช่วยเหลือกันและกันในสังคม (หากไม่มีระลอกสองที่เอาไม่อยู่)

2. Culinary

ครัวไทยที่มีทั้งรสชาติและ “ศิลปะ” เป็นที่รู้จักทั่วโลก ที่มีรากฐานอุตสาหกรรมอาหารและภาคการเกษตรด้วย ทั้งส่วนใหญ่ยังเป็นอาหารปรุงสุกที่มาปรับให้เป็นอาหารสุขภาพอร่อยได้ง่าย เหมาะกับช่วงที่คนยังกังวลเรื่องสุขภาพ

ครัวไทย ต้มยำกุ้ง

3. Creativity

ความสร้างสรรค์ ทั้งในการคิดแก้ปัญหานอกกรอบ ในด้านศิลปะการดีไซน์ (เช่น ลองเอาทั้งเฟซชีลด์และหน้ากากผ้าไทยเทียบกับประเทศอื่นดูจะเห็นชัด!) และในด้านการเล่าเรื่อง (Story telling) ซึ่งมีความสำคัญมากขึ้นในกลุ่มผู้บริโภครุ่นใหม่

4. Culture

ศิลปวัฒนธรรมหลากหลายที่สืบทอดกันมาแตกต่างกันในแต่ละภูมิภาคและเป็นที่สนใจของชาวต่างชาติอยู่แล้ว รวมไปถึงกีฬา เช่น มวยไทยที่สามารถถ่ายทอดผ่านดิจิทัลคอนเทนต์ได้เป็นอย่างดี (ยกตัวอย่างใกล้ตัวที่เพื่อนผมติดอยู่บ้านที่สิงคโปร์ นั่งดูบุพเพสันนิวาสแล้วก็ฝันหวานอยากไปเที่ยวเชียงใหม่ จนต้องสอนเขาว่า มันคนละภาคกัน!)

มวยไทย muaythai

5. Corridor

ความได้เปรียบทางภูมิศาสตร์และจุดยืนในด้านการต่างประเทศที่เป็น “สะพานเชื่อม” เศรษฐกิจสำคัญโดยเฉพาะในยุคที่เอเชียกำลังผงาดและน่าจะฟื้นตัวได้เร็วกว่าทางตะวันตกจากวิกฤตโควิด
ผมเชื่อว่าทั้ง 5C เป็นพลังพิเศษของไทยที่สอดแทรกเข้าไปได้ในทุกสิ่งที่เราส่งออก ทั้งผลิตภัณฑ์และการบริการที่เราทำอยู่แล้ว แต่สิ่งสำคัญคือ การลากเส้นต่อแต่ละจุดเชื่อมโยงกันเพื่อสร้าง “ธีม” หรือ “สตอรี่” เพื่อให้มีพลังและเพิ่มมูลค่า

อย่างเราพูดถึง Culinary อาจไม่ได้แปลว่าต้องส่งออกอาหารหรือสินค้าเกษตรเท่านั้น แต่สามารถโยงไปเรื่อง Heath & Wellness ในเชิงอาหารสุขภาพ ท่องเที่ยวแบบโลคอลตามหาอาหารและวัตถุดิบจากท้องถิ่น การส่งออกคอนเทนต์หนัง/สารคดีฟีเจอร์อาหารไทย เป็นต้น

การท่องเที่ยวเมืองไทย
นอกจากนี้ เราอาจนำพลังพิเศษบางข้อมาร้อยเรียงประสานกันสร้างธีมใหม่ๆ ให้ “แบรนด์ประเทศไทย” ได้
ยกตัวอย่าง หากเรานำเอาจุดแข็งของการเป็นประเทศที่น่ามาเที่ยว การได้รับความน่าเชื่อถือด้านสาธารณสุขสูง (Care) และการที่อยู่ในจุดยุทธศาสตร์ล้อมด้วยเศรษฐกิจสำคัญ (Corridor) มารวมกัน บวกกับการที่คนอาจไม่ต้องทำงานในออฟฟิศตลอดเวลาอีกต่อไป มาร่วมสร้างธีม “Work from Thailand” ดึงให้คนเก่งทั่วภูมิภาคมาใช้เวลากึ่งเที่ยวกึ่งทำงานในประเทศไทย มาอยู่ทีละนานๆ ทำให้รายจ่ายต่อหัวสูง แถมต่อไปคุ้นเคย ไม่แน่อาจย้ายมาอยู่ถาวร เป็นมันสมองช่วยถ่ายทอดความรู้เปิดมุมมองใหม่ให้คนไทยไปด้วย
หากทำสำเร็จจะเปลี่ยนลูกค้าและนักท่องเที่ยวกลายเป็น “แฟนคลับ” ของประเทศไทยที่เหนียวแน่น ช่วยกระจายแบรนด์ประเทศไทยให้เป็นที่รู้จักยิ่งขึ้น
ทั้งหมดนี้ยังไม่ใช่คำตอบสุดท้ายแต่เป็นเพียงการชวนคิดโดยใช้ “โอกาส” จากการเริ่มต้นใหม่ครั้งยิ่งใหญ่นี้ค้นหาตัวเอง ปิดจุดอ่อน เสริมจุดแข็ง โดยไม่ยึดกรอบเก่าๆ
อย่าให้วิกฤตนี้ผ่านไปอย่างไร้ความหมายเลยครับ

สันติธาร เสถียรไทย

 

 

เรื่อง : ดร.สันติธาร เสถียรไทย