แม้ว่าล่าสุด สถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อโควิด-19 ใน ประเทศเยอรมนี ยังไม่หยุดนิ่ง ณ วันที่ 9 มิถุนายน 2020 ตัวเลขยอดผู้ติดเชื้อสะสมอยู่ที่ 186,205 ราย เสียชีวิตไปแล้ว 8,783 ราย แต่มีผู้ที่รักษาหายแล้ว 169,600 ราย (ข้อมูลอัปเดตจากเว็บไซต์ worldometers) ทว่า ท่ามกลางบรรยากาศที่รัฐบาลประเทศต่างๆกำลังระดมสมอง คิดค้นมาตรการต่อสู้กับวิกฤตโรคระบาด เพื่อสื่อสารไปยังประชาชนในชาติให้รับรู้และปฏิบัติร่วมกัน รัฐบาลภายใต้การนำของ อังเกลา แมร์เคิล นายกรัฐมนตรีหญิงของประเทศเยอรมนี กลับเลือกวิธีการจำกัดความ เชื้อไวรัสโควิด-19 ที่แตกต่างออกไป
โดยวิธี “การสื่อสารในภาวะวิกฤต” แบบฉบับรัฐบาลเยอรมนีที่ไม่เหมือนใคร ทั้งในแง่ของการเข้าถึงประชาชนและมาตรการตอบโต้ที่ออกมา ทำให้ผลลัพธ์ที่ได้แตกต่างจากชาติยุโรปอื่นอย่างชัดเจน
ส่อง การสื่อสารในภาวะวิกฤต ของนานาชาติ ผ่านรัฐบาลและผู้นำประเทศตะวันตก
จากบทความวิเคราะห์ของ Dagmar Paulus อาจารย์พิเศษ ด้านเยอรมันศึกษา ประจำ University College London ได้กล่าวถึง แนวคิดที่เหล่าผู้นำประเทศ ภาครัฐบาล และนักการเมืองของนานาประเทศ ใช้ในการมองภาพวิกฤตที่มักตั้งต้นด้วยความขัดแย้ง การประกาศสงคราม เพื่อทำลายล้างโรคระบาดร้ายแรงครั้งนี้ให้หมดไปจากโลกโดยเร็วที่สุด
ตั้งแต่เกิดวิกฤตโควิด-19 ขึ้น บรรดาผู้นำทางการเมืองทั่วโลกต่างตอบโต้กับวิกฤตที่เกิดขึ้นด้วยแนวคิดที่แตกต่างกันไปดังที่ผู้เขียนบทความได้เกริ่นไว้ข้างต้น ยกตัวอย่าง ประธานาธิบดีของฝรั่งเศส เอ็มมานูเอล มาครง ได้กล่าวต่อสาธารณชนว่า
“ในตอนนี้ ประเทศฝรั่งเศส กำลังประกาศสงครามกับศัตรูซึ่งเป็นเชื้อโรคร้ายแรงที่เรามองไม่เห็น”

ขณะที่ ชาวโลกมองว่า โดนัล ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา เป็นตัวแทนของผู้นำที่มีภาพลักษณ์คล้ายเด็กเกเรที่กำลังหาเรื่องท้าตีท้าต่อยกับ เชื้อไวรัสโควิด-19 ตามคำที่เขาประกาศกร้าวไว้ตั้งแต่แรกแล้วว่า “นี่คือช่วงเวลาแห่งการทำสงคราม และหลังจากนี้เราต้องใช้มาตรการเด็ดขาด ตอบโต้แบบตาต่อตาฟันต่อฟัน เพื่อปกป้องเศรษฐกิจของประเทศให้ได้รับผลกระทบจากวิกฤตนี้น้อยที่สุด” โดยวางตัวเองไว้ว่าเป็น Wartime President
ทว่า ในบทความเรื่อง “โควิด-19 : ผู้นำประเทศหญิงจัดการกับการระบาดไวรัสโคโรนาได้ดีกว่าผู้นำชายจริงหรือ” โดย พาโบล อูชัว จาก บีบีซี เวิลด์ เซอร์วิส ได้ระบุถึงบทสัมภาษณ์ โรซี แคมป์เบลล์ ผู้อำนวยการสถาบันความเป็นผู้นำของผู้หญิง (Global Institute for Women’s Leadership) ที่คิงส์คอลเลจ มหาวิทยาลัยลอนดอน ที่ให้มุมมองเรื่องการสื่อสารของผู้นำในภาวะวิกฤตว่า ผู้นำแนวประชานิยมมักจะพึ่งพา “สารง่าย ๆ” ในการเรียกเสียงสนับสนุนจากประชาชน
ทำให้ในบางครั้ง ผู้นำชาย เช่นผู้นำของ สหรัฐฯ บราซิล อิสราเอล และฮังการี เลือกการโทษ “ปัจจัยภายนอก” เช่นบอกว่าชาวต่างชาติเป็นผู้เอาเชื้อไวรัสเข้ามา แทนที่จะยอมรับว่าเป็นความผิดพลาดตัวเอง
ในทางกลับกัน ผู้นำหญิงหลายคนกลับชนะใจประชาชนได้ด้วยการพูดคุยอย่างเปิดเผยว่าประเทศชาติกำลังเผชิญความท้าทายอะไรอยู่ โดยชื่อของ อังเกลา แมร์เคิล นายกรัฐมนตรีของเยอรมนี เป็นผู้นำหญิงท่านหนึ่งที่ แคมป์เบลล์ หยิบยกมากล่าวถึง
เพราะตั้งแต่วิกฤตนี้เริ่มก่อตัวขึ้น แมร์เคิลได้ออกมายอมรับอย่างรวดเร็วว่าโรคโควิด-19 เป็นภัยที่ร้ายแรงมาก จากนั้น เธอไม่มัวมาเสียเวลาท้าตีกับเจ้าเชื้อร้ายนี้ แต่รีบจัดให้มีการตรวจหาเชื้อ ติดตาม และกักตัวผู้ติดเชื้อ มากกว่าประเทศไหนในยุโรป และผลลัพธ์ที่น่าพึงพอใจก็แสดงออกมาผ่านจำนวนผู้เสียชีวิต ที่ถือว่าอยู่ในระดับปานกลางไม่ได้สูงเหมือนประเทศยุโรปชาติอื่น โดยล่าสุดมีประมาณ 8,783 ราย
เรียนรู้การสื่อสารในภาวะวิกฤตจากผู้นำ ประเทศเยอรมนี ที่ชัดเจน จริงใจ และคิดบวก
ทัศนคติในการมอง โคโรนาไวรัส ว่าไม่ใช่ศัตรูที่ต้องกำจัดให้สิ้นซากไป หรือต้องประกาศสงครามกับเชื้อโรคนี้เพียงสถานเดียวเท่านั้น มีอยู่อย่างชัดเจนในตัวผู้นำ ประเทศเยอรมนี
ทั้งนี้ บางทีอาจเป็นเพราะเหตุผลที่เกิดจากความทรงจำเลวร้ายในประวัติศาสตร์เกี่ยวกับการทำสงคราม ทำให้ผู้นำของประเทศนี้มีแนวคิดที่ส่งผ่านกันมาจากรุ่นสู่รุ่นที่จะเลี่ยงการพูดในทำนองประกาศสงคราม แม้ว่าจะเป็นในเชิงเปรียบเทียบ ไม่ได้ทำสงครามจริงก็ตาม
และนี่อาจเป็นชุดเหตุผลที่มาอธิบายว่าทำไม แมร์เคิล จึงไม่เลือกวาทะกรรมที่ใช้ในการสื่อสารกับประชาชนชาวเยอรมันว่า เราต้องประกาศสงครามกับวิกฤตโควิด-19 ในครั้งนี้
ตั้งแต่การกล่าวต่อสาธารณชนครั้งแรกของ แมร์เคิล เมื่อวิกฤตโควิด-19 ทวีความรุนแรงขึ้น ในวันที่ 18 มีนาคม ที่ผ่านมา เธอเลือกที่จะสื่อสารกับประชาชนในชาติถึงวิกฤตโรคระบาดที่ทุกคนกำลังเผชิญนี้ว่าเป็นเรื่องที่ต้องทำความเข้าใจในสถานการณ์ที่เกิดขึ้น โดยปรับเอาวิธีการรับมือกับวิกฤตโรคระบาดที่เกิดขึ้นในประวัติศาสตร์มาปรับใช้ และแสดงทรรศนะแบบมองข้ามช็อตไปถึงความท้าทายหรือโอกาสที่จะเกิดขึ้นจากวิกฤตและภายหลังจากวิกฤตนี้คลี่คลาย เพื่อให้คนเยอรมันได้วางแผนและเตรียมตัวให้พร้อม
และในการหยิบยกเอาวิกฤตโรคระบาดที่เคยเกิดขึ้น แมร์เคิล ก็เพื่อต้องการจะสื่อว่าในเมื่อเราก็เคยผ่านวิกฤตกันมาได้หลายครั้ง ครั้งนี้เราก็จะผ่านมันไปได้เช่นกัน
มาในวันที่ 23 เมษายน ที่ผ่านมา แมร์เคิล เริ่มใช้รูปแบบของการกล่าวเปรียบเทียบขึ้นมาบ้างว่า สถานการณ์ในตอนนี้ เป็น บททดสอบที่แท้จริง (real test) เป็น ช่วงเวลาที่ตึงเครียด (serious times) เป็น วิกฤตที่เร้าอารมณ์ความรู้สึก (dramatic crisis)
รวมถึงการเปรียบเทียบให้เห็นภาพว่า วิกฤตนี้เป็นเหมือน ผนังน้ำแข็งบางๆ (thin ice) ที่ต้องทลายข้ามไป หรือเมื่อสถานการณ์เลวร้ายลง เธอเปรียบว่านี่เป็น การวิ่งมาราธอน (long-distance run) พร้อมย้ำให้ประชาาชนของงเธอทำใจไว้เลยว่า “Things Will Remain Very Hard For A Long Time.” หรือ “สถานการณ์นี้จะยังคงเป็นสถานการณ์ที่ยากลำบากต่อไปอีกเป็นเวลานาน”
โดยสาส์นที่แฝงอยู่ในคำพูดเปรียบเทียบเหล่านี้ ก็เพื่อจะสื่อให้ชาวเยอรมันเห็นในเป้าหมายเดียวกัน นั่นคือ ความท้าทาย ที่จะผ่านวิกฤตไปด้วยกัน ไม่ใช่การต่อสู้หรือประกาศสงคราม
อย่างไรก็ดี จุดยืนของแมร์เคิลที่ทั้งชาวเยอรมันและชาวโลกเห็นมาตลอด คือ การเป็นผู้นำหญิงที่เลือกจะไม่ใช้ถ้อยคำรุนแรงในการตอบโต้กับทุกสถานการณ์และทุกวิกฤต
ภาวะผู้นำของแมร์เคิล ยังได้แสดงออกมาผ่านการออกมาอธิบายข้อเท็จจริงเกี่ยวกับไวรัสโคโรนา 2019 ได้อย่างคล่องแคล่ว แถมยังนำเสนออยู่บนพื้นฐานความจริง ไม่ให้ความหวังประชาชนแบบลมๆแล้งๆ
เธอพยายามสร้างความเข้าใจให้กับประชนได้รับทราบทั่วกันว่ายังไม่มีทางกำจัดเชื้อไวรัสร้ายนี้ไปได้ในเร็ววัน แต่ที่ทำได้ตอนนี้มีเพียงชะลอการแพร่ระบาดเพื่อยื้อเวลาให้กับผู้เชี่ยวชาญได้คิดค้นวิธีการรักษาที่ได้ผลจริง อย่าง วัคซีนป้องกันโรคโควิด-19 เป็นต้น
ดังนั้น ทางเลือกทางรอดที่เหลืออยู่ในตอนนี้ คือ ประชาชนชาวเยอรมันต้องให้ความร่วมมือปฏิบัติตามกฎระเบียบต่างๆ ที่ภาครัฐแนะนำ อาทิ การเว้นระยะห่างทางสังคม งดกิจกรรมที่รวมตัวของฝูงชน ควบคู่ไปกับมาตรการด้านสาธารณสุขที่ทางรัฐบาลประกาศมาตรการเชิงรุกเปิดโอกาสให้ประชาชนสามารถเข้ารับการตรวจเชื้อได้ฟรี

และเจตนารมณ์ของแมร์เคิล ยังถูกส่งต่อมายังนักการเมืองในรัฐบาลและในภาคการปกครองท้องถิ่นในประเทศด้วยเช่นกัน
ยกตัวอย่าง Markus Söder ผู้นำราชอาณาจักรบาวาเรีย ที่ตั้งอยู่ในบริเวณตะวันออกเฉียงใต้ของเยอรมนี ได้เลือกใช้ถ้อยคำในการสื่อสารกับชาวบาวาเรียนเกี่ยวกับวิกฤตโรคระบาดในครั้งนี้ ว่า วิกฤตนี้นำมาซึ่งการพัฒนาที่ทรงพลัง เป็นวิกฤตและสถานการณ์ที่ทุกคนต้องก้าวผ่านไปด้วยกัน
เช่นกันกับ Armin Laschet ผู้นำรัฐนอร์ทไรน์-เว็สท์ฟาเลิน ดินแดนฝั่งตะวันตกทางตอนเหนือของแม่น้ำไรน์ ซึ่งเป็นรัฐที่ใหญ่ที่สุดในประเทศ เลือกที่จะกล่าวต่อสาธารณชนโดยสนิยามว่าโคโรนาไวรัสนี้เป็น คู่ต่อสู้ ที่อยู่ฝ่ายตรงข้ามกับเรา แต่ไม่ใช่ศัตรูที่เราต้องทำสงครามทำลายล้าง พร้อมเน้นย้ำว่าทุกคนต้องร่วมมือกันปฏิบัติตามมาตรการป้องกันการแพร่เชื้อไปด้วยกัน
การสื่อสารถูกทาง ปัจจัยส่งให้ เยอรมนี ครองตำแหน่ง ประเทศที่มีจำนวนผู้เสียชีวิต น้อยกว่าชาติอื่นในยุโรป (Low death rate) ได้
เมื่อเทียบตัวเลขของผู้ติดเชื้อสะสมและผู้เสียชีวิตจากโรคโควิด-19 ของเยอรมนี กับประเทศในยุโรป จะเห็นได้ชัดว่าอยู่ในสัดส่วนนี้ยังน้อยกว่าชาติอื่นในทวีปเดียวกัน

ที่เป็นเช่นนี้ ผู้เขียนบทความได้วิเคราะห์ว่ามีส่วนมาจากการสื่อสารของรัฐบาลแมร์เคิล ที่โดนใจชาวเยอรมัน จนยอมปฏิบัติตัวตามมาตรการป้องกันการแพร่เชื้อโควิด-19 ที่ทางภาครัฐนำเสนอ
พิสูจน์ได้จากระดับคะแนนความนิยมในตัวแมร์เคิลและพรรคที่เธอสังกัด ที่ค่อยๆ เพิ่มมากขึ้นอย่างต่อเนื่องในช่วงไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมานี้
อย่างไรก็ตาม ก็มีแรงต่อต้านจากฝ่ายที่ไม่เห็นด้วยกับมาตรการล็อคดาวน์ ที่ส่งผลกระทบต่อภาคธุรกิจ แม้ว่าในตอนนี้ ทางภาครัฐจะค่อยๆผ่อนคลายมาตรการล็อคดาวน์ลงมาแล้วก็ตาม ซึ่งจะว่าไปแล้วมาตรการล็อคดาวน์ของประเทศเยอรมนี ดูจะไม่เคร่งครัดมากเท่ากับประเทศอื่นอย่างง สเปน อิตาลี และฝรั่งเศส ด้วยซ้ำ
ที่มา :
- บทความเรื่อง “German politicians don’t talk about the virus like other nations. Here’s what it means” จากเว็บไซต์ weforum.org
- บทความเรื่อง “Women in Power ถอดบทเรียนภาวะผู้นำหญิง “แข็งได้ อ่อนเป็น” นำพาประเทศรอดพ้นวิกฤต” เรื่อง : วรรณเพ็ญ บุญเพ็ญ เผยแพร่ในเว็บไซต์ tcdc.or.th
- บทความ เรื่อง “โควิด-19 : ผู้นำประเทศหญิงจัดการกับการระบาดไวรัสโคโรนาได้ดีกว่าผู้นำชายจริงหรือ” โดย พาโบล อูชัว บีบีซี เวิลด์ เซอร์วิส เผยแพร่ในเว็บไซต์ bbc.com/thai
เปิดหน้าต่างมองนานาชาติ และเรียนรู้มาตรการตอบโต้วิกฤตโรคระบาดได้อย่างมีประสิทธิภาพ
‘ลี เซียนลุง’ สถานการณ์สร้างผู้นำที่โลกต้องการ นำชาวสิงคโปร์ต่อกร ไวรัสโควิด-19 ด้วยความกล้าหาญ
4 โซลูชัน ไขข้อข้องใจ ทำไม เวียดนาม ควบคุมโรคโควิด-19 ได้อย่างน่าทึ่ง











