หากไม่เกิดโรคระบาดจากไวรัสโคโรน่า สหรัฐอเมริกาคงจะยังฝันถึงอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจและความสำเร็จในด้านนโยบายของชนชั้นนำ ที่อวดอ้างหาความชอบธรรมให้แก่ตนเองในการรณรงค์ในช่วงการเลือกตั้งเพื่อให้มวลชนให้การสนับสนุน
แต่โรคระบาดครั้งใหญ่นี้ นอกจากเป็นศัตรูที่มองไม่เห็นแล้ว ยังเร่งให้เราพบตัวตนทาง ‘เศรษฐกิจการค้าเทียม’ ในระดับโลกเร็วขึ้น และต้องมาสำรวจตัวเองจากผลกระทบที่จะตามมาในไม่ช้า
ปริมาณการค้าถูกผลักดันโดยการขายพันธบัตร
การแพร่ระบาดของไวรัสโคโรน่ากระจายทั่วทุกประเทศ การใช้มาตรการกักกันและห้ามผู้คนออกจากบ้านเป็นภาวะปกติที่รัฐแต่ละรัฐต้องการยับยั้งโรคระบาด แต่สำหรับรัฐศูนย์กลางอย่างสหรัฐ การยับยั้งโรคส่งผลให้เม็ดเงินที่จะไหลเข้าประเทศลดลงมาก เพราะถูกใช้ไปแล้วในอดีต ทั้งการซื้อสินค้าและการซื้อสินค้าแบบใช้สินเชื่อเครดิต
เมื่อไม่มีเงินซื้อสินค้า ก็เลือกใช้การกู้ยืมและจะจ่ายเงินคืนภายหลัง สหรัฐใช้วิธีการนี้แก้ปัญหาเศรษฐกิจของตนเองเรื่อยมา โดยเป็นผู้ค้าร่วมกับหลายประเทศที่ทำกำไรได้มากกว่า จากนั้นสหรัฐจะให้เงินไปยังประเทศต่างๆ ไม่เพียงแต่จะทำให้ผู้คนรับรู้ถึงประสิทธิภาพและความเป็นอยู่ที่ดีของเศรษฐกิจอเมริกันเท่านั้น แต่ยังรวมถึงฐานะทางการเงินด้วย
การสร้างสิ่งที่อยู่ด้านบนของฐานการผลิตแล้วขายออกไปที่ไหนสักแห่ง (โรงงานโลกแต่ละแห่ง) แล้วส่งกลับไปยังสหรัฐ ทำให้เศรษฐกิจโลกค่อยๆ คลี่คลายลง แต่สหรัฐก็มีภาระหนี้สินเป็นเงินดอลลาร์สหรัฐเอง โดยเป็นหนี้ครึ่งหนึ่งของโลกทั้งหมด เนื่องจากเงินดอลลาร์เป็นเงินสำรองของธนาคารกลางในแต่ละรัฐด้วย
นี่คืออภิสิทธิ์ของเงินดอลลาร์ที่มีมากกว่าเงินสกุลอื่นๆ
นี่ยังเป็น “ปาฏิหาริย์ที่ยิ่งใหญ่ของชาวอเมริกัน” ซึ่งจริงๆ แล้วปฏิเสธที่จะให้เงินดอลลาร์ไปแขวนไว้กับทองคำสำรอง เมื่อทำสิ่งนี้แล้ว เฟดก็เริ่มประทับตราดอลลาร์และโยนดอลลาร์เข้าสู่ตลาดโดยไม่เน้นที่ปริมาณทองคำ (ไม่ใช่ขึ้นอยู่กับรายได้ที่แท้จริง) แต่อยู่ที่ปริมาณการขายและการผลิตในประเทศ
แต่อย่างที่รู้กันว่า การขายนั้นส่วนใหญ่จะเป็น “เงินในอนาคต” นั่นคือ พิระมิดการเงินที่ถูกกฎหมายซึ่งประกาศอย่างเป็นทางการ ยิ่งไปกว่านั้นการมีความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจกับประเทศต่างๆ จำเป็นต้องใช้เงินสดในตลาดไม่เช่นนั้นการขาดเงินและไม่สามารถซื้อสินค้าได้ จะนำไปสู่การลดลงของราคาและทุกอย่างจะกลับสู่ภาวะปกติอีกครั้งทำให้การผลิตหยุดนิ่งหรือการปั๊มเงินสดจะลดค่าเงินกลับไปสู่จุดเริ่มต้น
เศรษฐกิจของสหรัฐจะไม่ปกติจนกว่าหนี้เครดิตทั้งหมดจะได้รับการชำระเป็นปกติ แต่นั่นจะทำลายระบบเครดิตที่กลายเป็น “ความอยู่รอด” ของเศรษฐกิจสหรัฐ
ทำไมนักเศรษฐศาสตร์จากประเทศต่างๆ ไม่คัดค้านวิธีการแบบนี้ ก็เพราะว่ายังไม่พร้อมที่จะรับความเสี่ยง และระบบใหม่ วิธีการทางเศรษฐกิจแบบใหม่ให้ประโยชน์ที่แท้จริงในตอนนี้ได้ แต่ยังไม่สามารถทดแทนได้ และจีนก็ยังไม่เป็นเศรษฐกิจตลาดแบบเต็มตัวยังไม่เป็นที่นิยม นอกจากนี้ ชาวอเมริกันก็พร้อมที่จะให้เงินช่วยเหลือในการพัฒนาประเทศที่ล้าหลังให้หนี้แก่ผู้ที่ต้องการใช้ดอลลาร์
แต่หลังเกิดการระบาดของไวรัสโคโรน่าการปิดกั้นโลจิสติกส์การขนส่ง จีนซื้อพันธบัตรสหรัฐเพื่อรักษารายได้จากการส่งออกไปยังสหรัฐ (440 พันล้านดอลลาร์ต่อปี) ขายสินค้าแบบสินเชื่อเครดิต ตอนนี้จีนเป็นศัตรูของอเมริกาเกิดสงครามการค้ากำแพงภาษี การส่งออกของจีนไปยังสหรัฐลดลงอย่างรวดเร็ว(ในขณะที่สหรัฐไม่สามารถฟื้นอุตสาหกรรมในประเทศได้ทั้งปัจจัยค่าเงินและโรคระบาดกำลังคน) รวมทั้งปัญหาทางการเงินอื่นๆ ที่ซบเซาในการซื้อขายกับน้ำมัน

เนื่องจากน้ำมันราคาถูกทำให้ซาอุดิอาระเบียทำงบประมาณขาดดุลไม่สามารถซื้อพันธบัตรสหรัฐได้อย่างก่อน เช่นเดียวกันกับทุกประเทศผู้ส่งออกน้ำมันอื่นๆ รัสเซียได้ลดส่วนแบ่งเงินดอลล่าร์ลงแทนที่โดยทองคำและทุนสำรองเงินตราต่างประเทศเหลือ 15% เนื่องจากการคว่ำบาตรและแน่นอนว่าจะไม่เพิ่มขึ้น
เห็นได้ชัดว่าไม่จำเป็นต้องใช้พันธบัตรอเมริกัน แม้จะมีรายได้เป็นศูนย์
ทั้งหมดนี้ส่งผลให้พิระมิดดอลลาร์เริ่มแกว่ง
นักเศรษฐศาสตร์ Stephen Roach อดีตคณะกรรมการของเฟด นักวิจัยอาวุโสที่ศูนย์วิเคราะห์ Brookings Institute อดีตหัวหน้าภูมิภาคเอเชียและอดีตหัวหน้านักเศรษฐศาสตร์ของธนาคารอเมริกัน Morgan Stanley และปัจจุบันเป็นนักวิจัยอาวุโสที่ศูนย์วิจัย Jackson Institute of Global Affairs แห่ง Yale University มองว่า สาเหตุปัญหาความผันผวนของค่าเงินดอลลาร์นั้นเป็นผลมาจาก ‘ขาดการออมภายในประเทศ’ ซึ่งเกิดขึ้นก่อนเกิดการระบาดใหญ่
ในไตรมาสแรกของปี 2020 อัตราการออมลดลงเหลือ 1.4% ของรายได้ประชาชาติ ซึ่งต่ำที่สุดนับตั้งแต่สิ้นปี 2011 ส่วนเงินออมส่วนเกินจากต่างประเทศก็ไม่สามารถใช้งานได้เป็นจำนวนมาก
แต่สิ่งนี้คือราคาที่ต้องจ่าย เพื่อดึงดูดเงินทุนต่างประเทศเข้ามา แต่ขณะเดียวกัน สหรัฐก็ขาดดุลบัญชีเดินสะพัดยาวนานที่สุดนับตั้งแต่มีการลงทุนทุกปีตั้งแต่ปี 1982
การระบาดใหญ่ของไวรัสโคโรน่าทำให้เกิดช่องว่างระหว่างการออมและตัวเลขทางบัญชีในปัจจุบัน ซึ่งทำให้เกิดการขาดดุลบัญชีเดินสะพัดอย่างรุนแรง
Roach อ้างว่าการขาดดุลงบประมาณของรัฐบาลสหรัฐที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วหลังจากการแพร่ระบาดได้ผลักดันสิ่งต่างๆ ไปสู่ขีดจำกัด แม้จะมีระดับการออมส่วนบุคคลที่สูงขึ้นในเดือนเมษายน ซึ่งเกิดจากความกลัว การขาดดุลงบประมาณก็ยังมากถึง 50% ซึ่งสูงกว่าระดับการออมส่วนบุคคล
นี่เป็นข่าวร้ายสำหรับเงินดอลลาร์ การล่มสลายของการออมหมายถึงการขยายตัวของการขาดดุลบัญชีเดินสะพัด ซึ่งมีแนวโน้มจะนำไปสู่ความจริงที่ว่า มันจะทำลายสถิติก่อนหน้านี้ นั่นคือ -6.3% ของจีดีพี ณ สิ้นปี 2005

คำถามสำคัญคือ อะไรทำให้เกิดภาวะถดถอยทางเศรษฐกิจ?
Roach เชื่อว่า “ความเป็นผู้นำของโลกที่อ่อนแอลงอย่างรวดเร็วของอเมริกา” จะทำให้ค่าเงินดอลลาร์ร่วงลงเมื่อวิกฤตเศรษฐกิจเริ่มทรงตัวในช่วงปลายปีนี้หรือต้นปี 2021 ซึ่งจะส่งผลกระทบให้ค่าเงินดอลลาร์ลดลงอย่างง่ายดาย ตรวจสอบระดับต่ำสุดที่เคยเกิดขึ้นได้ในเดือนกรกฎาคม 2011 ที่ลดลงมากถึง 35% ในแง่การถ่วงน้ำหนักทางการค้าและการปรับอัตราเงินเฟ้อ
ตามที่ Roach พูดเมื่อการช็อคทั่วโลกเริ่มต้นและโลกตระหนักถึงสถานะปัจจุบันของเศรษฐกิจอเมริกันจากนั้นในปี 2021 เงินดอลลาร์จะอ่อนค่าลงถึง 35% เทียบกับตะกร้าสกุลเงินของประเทศที่สหรัฐฯทำการค้าระหว่างประเทศและตัดสินโดยทั้งหมดนี้อยู่ไกลจากขีด จำกัด ของการลดค่าเงินที่เป็นไปได้ นโยบายการกีดกันทางการค้าโดยฝ่ายบริหารของโดนัลด์ ทรัมป์และการเสื่อมสภาพของภาพลักษณ์ระหว่างประเทศของสหรัฐ (ความเป็นผู้นำระดับนานาชาติเป็นองค์ประกอบหนึ่งในการสนับสนุนสถานะของเงินดอลลาร์) จะทำให้สถานการณ์เลวร้ายยิ่งขึ้น
เงินจำนวนมากส่วนใหญ่รัฐบาลสหรัฐมีรายการใช้เป็นจำนวนมาก แต่รัฐบาลลืมวิธีการประหยัดเงินและโดยทั่วไปก็ไม่ต้องการเรียนรู้วิธีการชำระหนี้ ดังนั้นจึงใช้วิธีแบบเดิมอีกครั้ง
วันนี้เงินดอลลาร์ไม่ได้ให้อะไรเลย นอกจากความเชื่อมั่นที่ซ่อนเร้นอยู่ภายใต้อำนาจของสหรัฐ
จนถึงขณะนี้ เฉลี่ยแล้ว 40% ของพันธบัตรถูกซื้อโดยนักลงทุนเอกชนชาวอเมริกัน (ธนาคาร กองทุนเพื่อการลงทุน กองทุนประกัน และกองทุนบำเหน็จบำนาญ) และอีกประมาณ 40% ถูกซื้อโดยนักลงทุนต่างชาติ (ส่วนใหญ่เป็นธนาคารกลางของแต่ละรัฐ)
ทำไมถึงซื้อ เพื่อให้ได้ผลตอบแทนจากการถือครองเป็นดอลลาร์สหรัฐ แต่ตอนนี้เฟดฆ่าอัตราผลตอบแทนจากพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐ โดยลดอัตราดอกเบี้ยมาตรฐานลงเหลือ 0.00-0.25% ต่อปี ความหมายคือการถือเอกสารเหล่านี้มาใกล้ศูนย์ แล้วนักลงทุนจะซื้ออีกเท่าไหร่?
เรื่องนี้จึงไม่น่าจะเป็นไปได้ นอกจากได้รับการขอร้องหรือขู่กรรโชกทางการค้าระหว่างประเทศ
จึงไม่แปลกใจที่ธนาคารกลางสหรัฐไม่เห็นการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจอย่างรวดเร็วหลังจากโรคระบาดไวรัสโคโรน่า และยังคาดว่าอัตราดอกเบี้ยดอลล่าร์จะอยู่ที่ประมาณศูนย์เป็นเวลาประมาณสองปี
ดอลลาร์ คุกคามความมั่นคงอย่างไร
ตัวเลขล่าสุดของปีนี้จากการรายงานประจำเดือนพฤษภาคม ไทยถือพันธบัตรของสหรัฐจำนวน 81.8 พันล้านดอลลาร์สหรัฐในปัจจุบัน ซึ่งแนวโน้มของเงินดอลลาร์จะอ่อนค่าลงไปเรื่อยๆ แน่นอนว่ามูลค่าของพันธบัตรนั้นก็มีแนวโน้มที่จะลดลงด้วย รวมถึงเงินทุนสำรองที่ธนาคารชาติสำรองไว้ 2 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐก็มีแนวโน้มที่จะลดลงเช่นเดียวกัน
หากพิจารณารัฐที่มีปริมาณจำหน่ายสินค้าในตลาดสหรัฐ ซึ่งมีแนวโน้มที่จะจำหน่ายสินค้าแบบสินเชื่อโดยการซื้อพันธบัตรของธนาคารกลาง ย่อมไม่เป็นผลดีในสถานการณ์ที่ระบุมาก่อนหน้านี้ เนื่องจากเศรษฐกิจที่มุ่งเน้นไปที่การค้าขายทรัพยากร การรับจ้างการผลิต และการนำเข้าสินค้าที่เหลือส่วนใหญ่ผูกติดค่าเงินดอลลาร์ไว้ เนื่องจากเป็นการคำนวณขั้นพื้นฐาน ดังนั้น การลดลงอย่างมากของมูลค่าเงินดอลลาร์จะกระทบกับ “เงินสำรองดอลลาร์” ที่ใช้เป็นทุนสำรองเพื่อการค้าและกระทบกับเศรษฐกิจของเราเป็นลูกโซ่
ด้วยวิธีการกระตุ้นเศรษฐกิจของสหรัฐ (และโดยทั่วไปของแอตแลนติส) นั้นหมดพลังไปแล้ว และยังมีหนี้สินจำนวนมากหากไม่มีการลดค่าเงิน ซึ่งก็เป็นไปไม่ได้ที่จะแก้ปัญหาหนี้สิน เนื่องจากนโยบายการผ่อนคลายคือ อัตราดอกเบี้ยที่ลดลงและ QE (การซื้อโดยธนาคารกลางของรัฐบาลและจำนองพันธบัตร) หยุดทำงาน ส่วนหนี้สินไม่หมุนเวียน (เช่น หนี้สินเพื่อการเกษียณอายุและการแพทย์) นอกจากนี้ การผ่อนคลายในรูปแบบอื่นๆ (เช่น ลดค่าเงิน การสร้างรายได้จากการขาดดุลทางการเงินโดยรัฐ) จะมีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้น
ดังนั้น การเร่งการขยายตัวทางการค้าและการเปิดเขตการค้าเสรีกับกลุ่มแอตแลนติสจึงอันตรายอย่างมาก เพราะการขยายตัวทางการค้าในอนาคตนั้นจะเป็นการเติบโตทางเศรษฐกิจแบบเทียม ไม่สามารถสร้างฐานะความเป็นอยู่ที่ดีให้แก่ผู้ผลิตได้และมีความเสี่ยงสูงที่จะเป็นอย่างสหรัฐและญี่ปุ่น
การกู้ยืมภายในประเทศมูลค่ามหาศาล การเพิ่มขึ้นอย่างมากของหนี้สาธารณะ (หนี้ในวันนี้ต่อจีดีพีของญี่ปุ่น 221% สหรัฐ 107%), การอัดฉีดของเงินสาธารณะในธุรกิจเอกชนเพื่อช่วยบริษัทญี่ปุ่น และการพิมพ์เงินไม่หยุด ทำให้เกิดผลลัพธ์อย่างที่เห็นในวันนี้
หน้าตาภายนอกที่ค่อนข้างสวยงามหรูหรา แต่จริงๆ แล้ว บริษัทที่ซ่อนตัวอยู่เบื้องหลังจำนวนมากกลายเป็น ‘ซอมบี้’ (ล้มละลายทางเทคนิค อาศัยอยู่ด้วยค่าใช้จ่ายที่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐ) การเติบโตของจีดีพีเป็นศูนย์ในช่วง 30 ปีที่ผ่านมา ค่าครองชีพที่สูงมาก อสังหาริมทรัพย์มีราคาแพง การลดลงของประชากรและประชากรก้าวเข้าสู่วัยชรา จนประชาชนต้องให้รัฐยืมเงินเก็บไว้ใช้ในวัยชรา – นี่คือสิ่งที่เรียกว่าภาวะเศรษฐกิจซบเซาทั่วโลก
คนอเมริกันลังเลที่จะซื้อหุ้นญี่ปุ่นและบริษัทญี่ปุ่นทั้งหมดเพราะกำไรต่ำและขาดโอกาสในการเติบโต ซึ่งสถานการณ์คล้ายกับสหรัฐในเวลานี้ และหากในปี 2021 เงินดอลลาร์ยังคงมีอยู่แม้จะมีการคาดการณ์ว่าจะยุบในปี 2022 หรือ 2023 ประเทศต่างๆ ก็จะเข้าใจถึงความผิดพลาดของ “ปาฏิหาริย์ที่ยิ่งใหญ่ของอเมริกา” และเริ่มสร้างระบบเศรษฐกิจที่เป็นอิสระ มั่นคง สร้างกองกำลังของประเทศตนเอง นำไปสู่โอกาสที่จะเป็นผู้นำระดับโลกด้านเศรษฐกิจในอีกไม่กี่ปีข้างหน้าได้

ท่ามกลางวิกฤตไวรัสโคโรน่า ไทยควรมีกลยุทธ์ที่ชัดเจนดังต่อไปนี้
ตอนนี้เรื่องสำคัญที่จะต้องพิจารณาจึงเกี่ยวกับการเสริมสร้างความเข้มแข็งของโครงการทดแทนการนำเข้าด้านเทคโนโลยี และการสร้างรัฐวิสาหกิจให้สามารถอยู่ในระบบที่ปิดได้เมื่อการค้าต่างประเทศถูกจำกัด และการมีปฏิสัมพันธ์กับรัฐอื่นๆ เจ้าหน้าที่รัฐจึงกำลังเผชิญกับภารกิจเพิ่มในด้านการพัฒนาวิธีการบางอย่างที่จะช่วยให้เศรษฐกิจมีเสถียรภาพและมีการเติบโต นี่คือจุดเจ็บปวดทั้งหมดที่ถูกค้นพบในช่วงวิกฤตไวรัสโคโรน่า
ข้อตกลงทางการค้าระหว่างประเทศนั้นมีความจำเป็น แต่ควรหาเงินสกุลอื่นๆ มาแทนเงินดอลลาร์ที่จะเสื่อมค่าลงในอนาคต และควรหลีกเลี่ยงการขยายตลาดการค้าแบบสินเชื่อ แทนที่ด้วยการค้ากับกลุ่มประเทศที่มีความสามารถในการแข่งขันซึ่งอยู่ในโซนการผลิตและมีความสามารถในการปรับตัวได้จากสงครามราคาสินค้าโดยปราศจากการกรรโชคขู่เข็ญที่ลดอธิปไตยทางเศรษฐกิจการเมืองการทหารเพราะหากการเติบโตเศรษฐกิจดำเนินไประยะหนึ่งและกลับมาสู่ความถดถอยที่เริ่มเติบโตเท่ากับการเติบโตนั้นไม่ได้เกิดขึ้นซึ่งไม่ส่งผลต่อการพัฒนาชีวิตความเป็นอยู่และอยู่ด้วยความกลัวในการลงทุนทำให้ไม่สามารถที่จะใช้สินทรัพย์ได้อย่างเต็มที่ตามความสามารถ
การผลิตสินค้าในปัจจุบันเพื่อการค้านั้น ควรกำหนดโดยเลือกกลุ่มประเทศทางการค้าที่สามารถสนับสนุนด้านโลจิสติกส์ การขนส่ง และโซ่อุปทานได้ในช่วงวิกฤต โดยเงื่อนไขหลักเพื่อให้เกิดความสำเร็จคือ ควรเพิ่มการประสานงานระหว่างตลาดการค้าขนาดใหญ่ การค้าต่างประเทศ การลงทุนและการรักษาเสถียรภาพทางการเงิน เพื่อการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจ และควรจะครอบคลุมถึงหน่วยงานกำกับดูแลบางแห่งที่ขึ้นอยู่กับการกระทำของรัฐซึ่งเป็นหุ้นส่วนทางการค้า และหากเกิดวิกฤต ยังสามารถระบุเส้นทางโลจิสติกส์และการขนส่งที่เป็นรูปธรรมได้
ธนาคารกลางของรัฐมีเงินสำรองจำนวนมากอยู่ในรูปแบบพันธบัตรหนี้สินของต่างชาติ จึงควรหันมาเล่นบทบาทของการอัดฉีดเม็ดเงินไปกับแผนงานหรือโครงการระดับชาติ หรือเปลี่ยนแปลงไปสู่แพลตฟอร์มทางเศรษฐกิจตัวใหม่ที่จะสามารถกำหนดระยะเวลา โรดแมปที่ชัดเจน และความรับผิดชอบของหน่วยงานเจ้าหน้าที่รัฐ บนฐานการบริหารจัดการแบบบรรจบกันระหว่างการวางแผนสั่งการโดยใช้ตัวชี้นำและเดินหน้าเศรษฐกิจแบบตลาด มากกว่าบทบาทการค้ำประกันหนี้สิน ซึ่งจะทำให้การจัดการกลไกองค์กรของภาคการผลิตทำงานได้บรรลุผลมากกว่าที่เป็นอยู่
คาดว่าเศรษฐกิจของเราจะอยู่ในรูปของเงินดอลลาร์ปลอม น่าเสียดายที่ไทยยังพยายามยึดค่าเงินดอลลาร์ที่สูงเกินจริงและวางไว้สูงกว่าเงินบาทของเรา ขณะที่ยุโรปพยายามแสดงความคิดเห็นและเริ่มที่จะไม่เห็นด้วยกับชาวอเมริกันในเรื่องของตลาดน้ำมันและเรื่องอื่นๆ แนวโน้มที่เกิดขึ้นต่อเนื่องนี้เริ่มคุกคาม “ดอลลาร์” จนอาจเป็นบอลลูนที่แตกออกหากประเทศในยุโรปปฏิเสธที่จะสนับสนุน หรือแม้กระทั่งตัดสินใจที่จะเรียกร้องให้สหรัฐคืนหนี้ เมื่อเทียบกับภูมิหลังนี้ สหรัฐแตกต่างจากจีนที่ประสบความสำเร็จในการต่อสู้กับโรคระบาด และยิ่งทำให้สหรัฐด้อยค่าลงในสายตาชาวโลก

เรื่อง : รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย












