COVID-19 นอกจากจะเป็นมหันตภัยด้านสุขภาพของมนุษยชาติแล้ว ยังเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เศรษฐกิจทั่วโลกตกต่ำอย่างรุนแรงด้วย แต่ท่ามกลางวิกฤตก็ยังก่อให้เกิดโอกาสใหม่ๆ เช่นในกรณีของอุตสาหกรรมร้านอาหารในประเทศจีน ที่ผู้บริโภคต่างตื่นตัวและปรับพฤติกรรม ด้วยการมองหาอรรถประโยชน์อื่นจากร้านอาหารนอกจากรสชาติที่ถูกปาก อันนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงรูปแบบและคอนเซ็ปต์ของการให้บริการของร้านอาหารในประเทศจีนหลายแห่ง ให้มีความสดใหม่ เย้ายวน ชวนให้ไปใช้บริการ
และนั่นก็ถือเป็นโอกาสทองของนักลงทุนไทยที่มีความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์ในการรังสรรค์ร้านอาหารไทยซึ่งเป็นที่นิยมชมชอบของผู้บริโภคชาวจีนอยู่แล้ว ที่จะช่วงชิงจังหวะนี้ปรับตัว และบุกตลาดจีนอย่างจริงจัง
สมาคมอาหารและภัตตาคารแห่งประเทศจีน เปิดเผยว่าในปี 2562 ที่ผ่านมา ประเทศจีนมีร้านอาหารจํานวนประมาณ 10 ล้านแห่ง แต่หลังจากได้รับผลกระทบจากวิกฤตการแพร่ระบาดของไวรัสโคโรนาสายพันธุ์ใหม่ที่ทำให้เกิดโรค COVID-19 ทําให้ร้านอาหารต้องปิดให้บริการชั่วคราว บ้างก็เปิดให้บริการแบบเดลิเวอรี่และนำกลับไปรับประทานที่บ้าน รายได้ที่มีก็ไม่เท่าเดิม เป็นเหตุให้ต้องเผชิญหน้ากับภาวะขาดทุนอย่างหนักและต่อเนื่องนานหลายเดือน โดยคาดการณ์ว่า ปี 2020 ร้านอาหารในแผ่นดินใหญ่นี้จะต้องปิดตัวมากถึง 30% เลยทีเดียว และนั่นทำให้เหลือร้านอาหารที่ยังคงเปิดบริการในประเทศจีนเพียง 7 ล้านแห่งเท่านั้น
ต้องให้มากกว่าความอร่อย
อย่างไรก็ตาม ขณะนี้สถานการณ์การแพร่ระบาดโดยรวมในประเทศจีนเริ่มกลับสู่ปกติ แม้จะมีการแพร่ระบาดจากตลาดสดในกรุงปักกิ่งเมื่อช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมา สถิติล่าสุด ณ วันที่ 21 มิถุนายน 2020 ประเทศจีนมีผู้ติดเชื้อมากที่สุดอันดับที่ 21 ของโลก มีผู้ติดเชื้อรายใหม่ 26 ราย รวมผู้ติดเชื้อสะสม 83,378 ราย เสียชีวิตทั้งหมด 4,634 ราย และรักษาหายแล้ว 78,413 ราย โดยคาดการณ์ว่าหลังเหตุการณ์วิกฤตการแพร่ระบาดนี้ จะทำให้แนวโน้มการบริโภคของชาวจีนเปลี่ยนแปลงไป โดยให้ความสําคัญมากขึ้นกับอาหารที่ดีต่อสุขภาพและเน้นบรรยากาศในการรับประทานมากขึ้น ทําให้ร้านอาหารมีการตกแต่งที่ใช้ความคิดสร้างสรรค์ใหม่ๆ หรือมีเอกลักษณ์พิเศษ (Innovation Restaurant) ได้รับความนิยมสูงขึ้น

สมาคมอาหารและภัตตาคารแห่งประเทศจีนให้ข้อมูลเพิ่มเติมอีกว่า ปัจจุบันในความรู้สึกของผู้บริโภคชาวจีน ร้านอาหารมีอรรถประโยชน์มากมาย เพราะไม่เพียงเป็นสถานที่รับประทานอาหารเท่านั้น หากยังเป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจและพบปะสังสรรกัน รวมทั้งเป็นการเรียนรู้และสัมผัสประสบการณ์ที่แตกต่างทางวัฒนธรรมด้วย ร้านอาหารเหล่านี้จะวางคอนเซ็ปต์ที่มีความสร้างสรรค์ในการตกแต่งร้าน การออกแบบเมนูอาหาร ตลอดจนการบริการพิเศษ เพิ่มเติมไปจากมาตรฐาน ยิ่งแตกต่างและยิ่งโดดเด่นมากเท่าไหร่ ก็ยิ่งเป็นการเพิ่มมูลค่าให้กับร้านอาหารนั้นๆ และสามารถดึงดูดนักชิมให้แวะเวียนมาฝากท้อง พร้อมกับเสพบรรยากาศที่พึงใจ รวมถึงเปิดประสบการณ์อันน่าจดจำได้ครั้งแล้วครั้งเล่า
แตกต่างอย่างโดดเด่น ถึงจะจับใจ
ตัวอย่างเช่น ด้านการตกแต่ง มักมีการเน้นการตกแต่งเป็นธีมหรือมีเรื่องเล่าในรูปแบบ Storytelling ที่ชวนให้ผู้บริโภคดำดิ่งไปกับเรื่องราวที่เป็นตำนานหรือประวัติศสาตร์ต่างๆ เช่น ร้านอาหารหางโจวที่มีโต๊ะทานข้าวเป็นเรือสําเภาในทุ่งทะเลสาบดอกบัว (หางโจวเป็นเมืองสวยงามทะเลสาบดอกบัว) ร้านอาหารหูหนานที่สร้างเป็นเมืองจําลองย้อนยุค (Live Museum Restaurant) ร้านอาหารหม้อไฟในบรรยากาศกังฟู กระทั่งร้านอาหารเกาหลีในลานจอดรถ เป็นต้น ด้านเมนูอาหาร มักมีการคิดค้นเมนูพิเศษ เช่น หม้อไฟไก่มะพร้าว ปลายทางบนแผ่นหิน ด้านการบริการ มักสร้างความแตกต่างเป็นพิเศษ ซึ่งเป็นความแตกต่างที่สามารถชูเป็นจุดขายได้เป็นอย่างดี เช่น การเปิดบริการ 24 ชม. และมีการลดราคาช่วงตี 1-4 การให้ชิมผลไม้และขนมฟรีและไม่จํากัด มีการเตรียมรองเท้าแตะ และผ้าเช็ดแว่นตาไว้บริการ รวมถึงมีบริการนวดมือ และทําเล็บระหว่างรอ เป็นต้น

สมาคมฯ ยังรายงานข้อมูลเพิ่มเติมว่า แม้ยอดการใช้จ่ายในร้านอาหารรูปแบบใหม่ดังกล่าวสูงกว่าการใช้จ่ายในร้านอาหารทั่วไปประมาณ 10-20% แต่ก็ยังเป็นที่นิยมของผู้บริโภคกลุ่มวัยรุ่นและคนทํางาน ที่มีอายุ ระหว่าง 20-35 ปี ซึ่งเป็นกลุ่มผู้บริโภคที่มีไลฟ์สไตล์ชื่นชอบการแบ่งปันข้อมูลการกิน ดื่ม และท่องเที่ยว ผ่านทางโซเชี่ยล มีเดีย ทั้งยังเป็นกลุ่มผู้บริโภคที่มีกําลังการซื้อสูง และมีจํานวนมาก โดยคิดเป็นสัดส่วน 1 ใน 3 ของประชากรจีน หรือมีจํานวนมากถึง 400 ล้านคน
โดยผู้บริโภคกลุ่มนี้ เป็นกลุ่มที่มีการศึกษาสูง จบการศึกษาตั้งแต่ระดับปรีญญาตรีขึ้นไป 55.3% ระดับอาชีวศึกษา 26.4% และมียอดใช้จ่ายในการรับประทานอาหารนอกบ้านประมาณ 1,000 – 3,000 หยวน/เดือน (ราว 4,387-13,163 บาท/เดือน) เลยทีเดียว
‘อาหารไทย’ โอกาสสดใสในแดนมังกร
การเดินทางท่องเที่ยวต่างประเทศ โดยเฉพาะในหมุดหมายยอดนิยมของชาวจีนอย่างประเทศไทย ทําให้ชาวจีนรู้จักและชื่นชอบอาหารไทยมากขึ้น ซึ่งในช่วง10 ปีที่ผ่านมา ธุรกิจร้านอาหารไทยมีการขยายตัวเป็นอย่างมากในประเทศจีน แต่ร้านอาหารไทยในประเทศจีนส่วนใหญ่เน้นรสชาติอาหารเป็นหลัก และให้ความสําคัญกับการตกแต่งหรือการสร้างบรรยากาศพิเศษน้อยกว่า ซึ่งทําให้ร้านอาหารประสบปัญหาในการขยายฐานลูกค้าใหม่ๆ โดยเฉพาะกลุ่มลูกค้าที่มีศักยภาพดังกล่าว เพราะจะมีแต่กลุ่มลูกค้าเดิมให้การอุดหนุน โอกาสในการเติบโตของธุรกิจก็น้อยลง และยิ่งภายใต้สถานการณ์เช่นนี้ ธุรกิจร้านอาหารที่มีการแข่งขันสูงของจีนอยู่แล้ว การปรับรูปแบบร้านอาหารที่ใช้ความคิดสร้างสรรค์ และตกแต่งตามธีมต่างๆ ให้มีความโดดเด่น จะเป็นอีกแนวทางสำคัญสําหรับธุรกิจร้านอาหารไทย ที่จะใช้ดึงดูดลูกค้ากลุ่มใหม่ๆ ให้เข้ามาใช้บริการมากขึ้น เพิ่มรายได้ให้กับร้านอาหาร รวมถึงเป็นการยกระดับการดําเนินธุรกิจร้านอาหารไทยให้เป็นอาหารระดับพรีเมี่ยมมากขึ้นด้วย
ทั้งนี้ ข้อมูลจาก China Statistical Yearbook 2019 ระบุว่า รายได้ของอุตสาหกรรมบริการ (Hospitality Industry) ของประเทศจีนในปี 2018 แบ่งตามประเภทต่างๆ มีสัดส่วนดังนี้
- 1. ร้านอาหาร 377.49 พันล้านหยวน (ราว 1,656.32 พันล้านบาท)
- 2. ร้านอาหารจานด่วน (ฟาสต์ฟู้ด) 127.62 พันล้านหยวน (ราว 559.96 พันล้านบาท)
- 3. บาร์ 27.5 พันล้านหยวน (ราว120.66 พันล้านบาท) และอื่นๆ 17.4 พันล้านหยวน (76.35 พันล้านบาท)
โดยร้านอาหารประเภทที่มีจำนวนมากที่สุดในจีน คือ Full-service restaurant ที่เมื่อปี 2017 มีจำนวน 3,752,010 และคาดว่าจะเพิ่มขึ้นเป็น 4,212,820 ร้าน ในปี 2020 รองลงมาคือ Quick-service restaurant (QSR) อันดับ 3 คือ ผับ คลับ บาร์ และอันดับ 4 คือ ร้านกาแฟและชา
ที่มา :
- Forecast of market scale and development trend of China’s catering industry in 2020 (with chart)
- ร้านอาหารที่มี Concept แปลกใหม่กำลังเป็นที่นิยมในจีน
- China Statistical Yearbook 2019
- สถานกงสุลใหญ่ ณ นครหนานหนิง สาธารณรัฐประชาชนจีน














