โลกที่เปลี่ยนไปนั้น เคลื่อนไปข้างหน้าเร็วมาก จนดูเหมือนสภาพความเป็นอยู่ของวันนี้กลายเป็นโลกใบใหม่ไปแล้ว โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ผลกระทบการระบาดของโควิด-19 ที่ทำให้ทุกคนต้องปรับตัวสู่ความปกติใหม่ และเร่งให้ผู้คนปรับสภาพชีวิต การทำงานแบบใหม่ที่ยากจะปฏิเสธ
ย้อนไปก่อนหน้านี้ จะพบว่าสถานการณ์โลกปลายคริสต์ศตวรรษที่ 20 มีการต่อสู้กันระหว่าง ‘คตินิยมอันยิ่งใหญ่’ จากหลายฝักหลายฝ่าย จนดูเหมือนว่าในที่สุดแล้ว การเมืองแบบประชาธิปไตย สิทธิมนุษยชน และทุนนิยมแบบเสรี ได้ครอบครองโลกไปทั้งใบ!
ขณะเดียวกัน โลกก็เผชิญกับการปฏิวัติแฝดจาก การปฏิวัติเทคโนโลยีสารสนเทศ การปฏิวัติชีวภาพ และ การปรับตัวสู่ความก้าวหน้าใหม่ของเทคโนโลยี ที่ทำให้สังคมโลกสามารถก้าวข้ามขีดจำกัดทางกายภาพ กาลเวลา และพรมแดน จนโลกสังคมนิยมอย่างจีน ปรับตัวผงาดขึ้นเป็นผู้นำทางเศรษฐกิจเคียงคู่กับมหาอำนาจอเมริกา และปรับสร้างภูมิรัฐศาสตร์-ภูมิเศรษฐกิจขึ้นใหม่ อย่างที่ไม่มีใครคาดคิดมาก่อน
เศรษฐกิจและการดำเนินชีวิต ตลอดจนความเป็นไปในโลกใบเดิมถูกทำลายล้างจาก เทคโนโลยียุคใหม่ (Disruptive Technology) ซึ่งทำให้เกิดความเปลี่ยนแปลงใหม่ๆ ไม่เว้นแต่ละวัน และส่งผลต่อสังคมเศรษฐกิจไปจนถึงการปรับตัวทางวัฒนธรรม ตลอดจน “การศึกษา” ที่ดำรงบทบาทสำคัญในด้านการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ อันเป็นความท้าทายที่โลกยุคใหม่หยิบยื่นให้ ท่ามกลางกระแสความเปลี่ยนแปลงและคุกคามของโรคระบาดที่ส่งผลต่อการปรับตัวของโลกและผู้คนอย่างไม่อาจหลีกเลี่ยงได้!

ถ้าหันมาพูดถึงการศึกษาไทย นัยความหมายของการสร้าง “ทุนมนุษย์” ในปัจจุบัน จะเห็นช่องว่างที่กว้างใหญ่ไพศาลระหว่าง โลกที่เปลี่ยนแปลงไป กับ ปฏิบัติการด้านระบบการศึกษาของประเทศเรา อย่างยิ่ง!
ซึ่งมันหมายถึงความท้าทายในการบริหารจัดการการศึกษาในปัจจุบัน ที่มีภารกิจในการผลิตสร้างคนให้สอดรับกับสภาพที่เป็นอยู่สู่อนาคตที่เท่าทันความเปลี่ยนแปลงของโลก ซึ่งทฤษฎีและแบบแผนการปฏิบัติงานและบริการจัดการแบบเก่าๆ ทำให้เสียเวลา สิ้นเปลืองงบประมาณ และไม่อาจสร้างความก้าวหน้าได้เลย!
บทเรียนสำคัญจากการทำงานที่ผ่านมาในพื้นที่ EEC คณะทำงานพัฒนาบุคลากร (EEC HDC) ได้ทำงานร่วมกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทางการศึกษากลุ่มต่างๆ ในพื้นที่ พบว่าการศึกษา-การพัฒนาบุคลากรจะต้องตอบโจทย์สำคัญประการแรกให้แก่บุคลากรที่เป็นนักเรียนนักศึกษาได้คือ เรียนจบแล้วมีงานทำ ไม่ใช่เดินออกจากสถาบันการศึกษามาเคว้งคว้าง-ไร้ทิศทางเหมือนที่ผ่านๆ มา!
หมายความว่า เมื่อผู้เรียนเรียนจบแล้วต้องเป็น บุคลากรคุณภาพ-มีงานทำ-มีรายได้สูง เป็นเป้าหมายเบื้องต้นของการศึกษา ก่อนจะยกระดับสู่การสร้างความก้าวหน้าในการงานอาชีพและความรับผิดชอบต่อสังคมต่อไป
โลกและการงานที่เปลี่ยนไปวันนี้ ต้องยอมรับว่า ระบบการศึกษาที่ดำเนินอยู่ยังปรับตัวไม่ค่อยจะทัน การเรียนการสอนและการบริหารจัดการยังเคลื่อนอยู่ในระบบ ระเบียบและวิธีการเดิมๆ ซึ่งแน่นอนว่า มันไม่มีพลังเท่าทันกับความเปลี่ยนแปลงของแพลตฟอร์ม 4.0
สภาพเช่นนี้ชี้บอกว่า การศึกษาต้องปรับตัวเองอย่างหนักหน่วง ในด้านการสร้างความรู้-ความเข้าใจ ปรับ Mindset วิธีคิด-วิสัยทัศน์ ไปจนถึงการสร้างระบบนิเวศใหม่ให้แก่ภาคการศึกษาและการพัฒนาบุคลากรทั้งระบบให้สอดรับกับโลกที่กำลังเปลี่ยนไป
โดยหนทางที่สั้นที่สุด-ประหยัดที่สุดคือ การก้าวออกจากความเคยชินเดิมๆ (Comfort Zone) ปรับสร้างความร่วมมือใหม่กับกลุ่มผู้ประกอบการสาขาต่างๆ ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีงานรองรับผู้คนและขับเคลื่อนเศรษฐกิจให้แก่ประเทศ

การศึกษาต้องตอบโจทย์การพัฒนาบุคลากรและการพัฒนาทุนมนุษย์ที่แม่นตรง รับการเปลี่ยนแปลงและการงานยุคใหม่จากโลกอนาล็อกใบเดิมสู่โลกดิจิทัล ซึ่งแน่นอนว่า การบริหารจัดการการศึกษาทั้งระบบต้องเปลี่ยนไป ไม่ใช่แค่เรื่องวิธีการเรียนการสอนเท่านั้น แต่หมายถึงวิธีคิดในการจัดการศึกษาไปจนถึงเป้าหมายปลายทางของการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ในแต่ละสาขาอาชีพ
ซึ่งต้องมีความเชื่อมโยง-มีปฏิสัมพันธ์อย่างลุ่มลึกในด้านความรู้-ทักษะ จากการศึกษาสู่การทำงานในแบบการศึกษาตลอดชีพ ที่มีกระบวนการจัดการใหม่เพื่อสร้างความเจริญก้าวหน้าใหม่ในการพัฒนาเศรษฐกิจยุคใหม่ ให้ก้าวทันความเปลี่ยนแปลงของโลกทั้งกระบวนระบบ
จำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องปรับสร้างกฎระเบียบกติกา-การประเมินผล-การบริหารจัดการในระบบการศึกษา ให้เท่าทันโลกแวดล้อมศตวรรษที่ 21 ด้วยการทำงาน-การสื่อสารบนแพลตฟอร์มดิจิทัล และเปิดพื้นที่ให้ผู้คนพัฒนาตัวเอง เสริมสร้างศักยภาพการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง เพื่อตอบโจทย์ความต้องการในทุกสาขาอาชีพได้ตามมาตรฐาน และสามารถปรับตัวให้ตรงตามความต้องการในแต่ละสาขาอาชีพได้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นตลอดเวลา
นี่คือเรื่องที่การศึกษาต้องเร่งปรับสร้างระบบใหม่ ทั้งหลักสูตร การศึกษาวิจัย การบริหารจัดการ การประเมินผล และปฏิสัมพันธ์ระหว่างการศึกษากับความก้าวหน้าของประเทศ จนถึงการเรียนการสอนในห้องเรียน และปรับสถาบันการศึกษาให้เป็น องค์การจัดการความรู้ ที่สร้างการเรียนรู้ตลอดชีวิต ให้กลุ่มคนที่เรียนอยู่และกลุ่มที่ทำงานแล้ว ซึ่งต้องมีปฏิสัมพันธ์กับผู้ประกอบการทั้งภาคการผลิตและบริการที่ต่อเนื่องและชัดเจน
นี่คือความท้าทายของ ‘ระบบการศึกษา’ ที่ต้องปรับเปลี่ยนให้เข้ากับโลกปัจจุบัน เพื่อที่ผู้เรียนรุ่นต่อๆ ไปพร้อมออกมาเผชิญชีวิตและอยู่เป็นในโลกการทำงานที่เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง!

เรื่อง : Apichartology
บทความเกี่ยวกับการถูกดิสรัปต์และแนวทางการปรับตัวในอุตสาหกรรมอื่นๆ
‘Digital technology เพื่อการเกษตร’ คำตอบสุดท้าย พาเกษตรกรรมไทย ฝ่าคลื่นดิสรัปชันเทคโนโลยี










