ชวนทำวิจัย “ความต้องการจำเป็น” ด้วยสถิติ PNI ไม่ยากอย่างที่คิด คุณก็ทำได้! (ตอนจบ)

PNI ย่อมาจาก Priority Needs Index หมายถึง สูตรคำนวณหาดัชนีความต้องการจำเป็น คิดค้นขึ้นโดย ศาสตราจารย์ ดร.นงลักษณ์ วิรัชชัย และศาสตราจารย์ ดร.สุวิมล ว่องวาณิช

ในทางปฏิบัตินอกจากนักวิจัยต้องคำนึงถึงประเด็นที่ส่งผลต่อการกำหนด ขั้นตอนการวิจัยประเมินความต้องการจำเป็น ได้แก่ การกำหนดขอบเขตของการวิจัย ระดับความต้องการจำเป็น ประเภทของความต้องการจำเป็น และการกำหนดแนวคิดที่ใช้ในการแปลความหมายเกี่ยวกับผลการวิจัยประเมินความต้องการจำเป็นที่ได้รับ

ขอบเขตของการวิจัยการประเมินความต้องการจำเป็น

การวิจัยการประเมินความต้องการจำเป็น สามารถกำหนดขอบเขตได้หลายแบบ คือ กำหนดขอบเขตเฉพาะการระบุความต้องการจำเป็น (needs identification) แล้วนำผลการวิจัยไปเผยแพร่ กำหนดขอบเขตเฉพาะการกำหนดสาเหตุที่ทำให้เกิดความต้องการจำเป็น (needs analysis) กำหนดขอบเขตเฉพาะการเลือกวิธีการแก้ ไขปัญหา หรือกำหนดขอบเขตการวิจัยประเมินความต้องการจำเป็นแบบสมบูรณ์ (complete needs assessment) เพื่อให้ได้คำตอบเกี่ยวกับความต้องการจำเป็น สาเหตุของความต้องการจำเป็น และวิธีการแกไขปัญหาที่ทำให้เกิดความต้องการจำเป็น

ระดับของความต้องการจำเป็น

นักวิจัยต้องกำหนดระดับของความต้องการจำเป็น ว่าต้องการให้ได้ความต้องการจำเป็นในระดับจุลภาค (micro level) ระดับมหภาค (macro level) หรือระดับเมกะ (mega level) การกำหนดระดับของความต้องการจำเป็นจะช่วยในการออกแบบการเก็บข้อมูลว่าจะได้ผลการวิจัยเป็นความต้องการจำเป็นเทียม (ปัจจัยและกระบวนการ) ความต้องการ จำเป็นด้านผลผลิต ด้านผลิตผล หรือด้านผลลัพธ์

ประเภทของความต้องการจำเป็น

การจัดประเภทของความต้องการจำเป็น สามารถจำแนกได้หลายแบบ เช่น การจัดตามวิธีการเก็บข้อมูล ทำให้ได้ความต้องการจำเป็นตามการรับรู้ ความต้องการจำเป็นที่แท้จริง หรือการจัดประเภทตามเนื้อหาสาระ เช่น ความต้องการจำเป็นด้านการพัฒนาหลักสูตร ด้านการประเมิน
ด้านการวิจัย เป็นต้น

การแปลความหมายของผลการวิจัยประเมินความต้องการจำเป็น

วิธีการตีความผลการวิจัยประเมินความต้องการจำเป็น มี 2 วิธีหลัก คือ
1. การแปลผลตามแนวคิดปรนัยนิยม (objective approach) และ
2. การแปลผลตามแนวการตีความ (interpretive approach) นักวิจัยต้องกำหนดแนวคิดที่ใช้ในการแปลความหมายของการวิจัยที่ เหมาะสมกับบริบทของสิ่งที่ศึกษา
ซึ่งการแปลผลตามแนวคิดเชิงปรนัยนิยมการตีความตามแนวคิด ดั้งเดิม มีขั้นตอนการวิเคราะห์ความต้องการจำเป็นแบบตรงไปตรงมา เน้นการกำหนดเป้าหมายที่ต้องการบรรลุผล มีการเก็บข้อมูลจากอดีตเพื่อกำหนดความต้องการจำเป็น โดยอิงข้อมูลที่ได้จากการ วัดตายตัว ส่วนการแปลผลตามแนวคิดเชิงการตีความเป็นการใช้ความรู้สึกของผู้เกี่ยวข้องมาช่วยวิเคราะห์ความต้องการจำเป็น ซึ่งอาจมีหลายมุมมอง และมีความเป็นไปได้ที่จะเป็นมุมมองที่แตกต่างกัน ขึ้นอยูกับการตีความภายใต้ความรู้สึกของแต่ละคน

ตัวอย่าง Priority Needs Index (PNI) แบบปรับปรุง

Priority Needs Index Modified (PNI Modified) เป็นสูตรที่ปรับปรุงจากสูตร PNI ดั้งเดิม โดย นงลักษณ์ วิรัชชัย และสุวิมล ว่องวาณิช เป็นวิธีการที่หาค่าผลต่างของ (I-D) แล้วหาร ด้วยค่า D เพื่อควบคุมขนาดของความต้องการจำเป็นให้อยูในพิสัยที่ไม่มีช่วงกว้างมากเกินไปและให้ ความหมายเชิงเปรียบเทียบ เมื่อใช้ระดับของสภาพที่เป็นอยู่ เป็นรากฐานในการคำนวณค่าอัตราการพัฒนาเข้าสู่สภาพที่คาดหวังของกลุ่ม
โดยความต้องการจำเป็น (Priority Need Index: PNI) ใช้สูตรคำนวณด้วยเทคนิค Modified Priority Need Index (PNI modified) ในการจัดลำดับความสำคัญขององค์ประกอบที่จำเป็นต่อการสร้างแบรนด์มหาวิทยาลัย โดยใช้สูตร PNI modified ของ นงลักษณ์ วิรัชชัย และ สุวิมล ว่องวาณิช (สุวิมล ว่องวาณิช, 2550: 279) ดังนี้
PNI modified = (I – D) /D
I (Important) หมายถึง สภาพจริงที่เป็นอยู่
D (Degree of success) หมายถึง สภาพที่ควรจะเป็น

เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย

เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ เป็นแบบสอบถามชนิดมาตรประมาณค่า 5 ระดับ ตามแบบของลิเคิร์ท เพื่อศึกษาสภาพที่เป็นอยู่ และสภาพที่ควรจะเป็น (Realistic Condition & Expectation Condition) โดยแบ่งออกเป็น 3 ตอน ดังต่อไปนี้
ตอนที่ 1 เป็นแบบสอบถามเกี่ยวกับสถานภาพทั่วไปของผู้ตอบแบบสอบถาม ได้แก่ เพศ อายุ  วุฒิทางศึกษา ตำแหน่งทางวิชาการ ตำแหน่งงาน คณะ หลักสูตร สาขาวิชา และประสบการณ์ทำงาน มีลักษณะเป็นแบบตรวจสอบรายการ (Check list)
ตอนที่ 2 เป็นแบบสอบถามเกี่ยวกับสภาพจริงที่เป็นอยู่และสภาพที่ควรจะเป็นในการสร้าง
แบรนด์ และการสร้างยุทธศาสตร์การสื่อสารทางการตลาดของมหาวิทยาลัยเอกชน ตามแนวคิดกลยุทธ์การสร้างแบรนด์มหาวิทยาลัยเอกชนของวิทวัส สัตยารักษ์ (2552) ประกอบด้วย 1) การรับรู้ชื่อเสียงของแบรนด์ 2) อัตลักษณ์ของแบรนด์ 3) วัฒนธรรมองค์กร 4) ความสัมพันธ์ของแบรนด์
5) องค์การแห่งการเปลี่ยนแปลง 6) ความเป็นนานาชาติ และแนวคิดเกี่ยวกับการสร้างยุทธศาสตร์การสื่อสารทางการตลาดของ Kotler และ Keller (2006) ประกอบด้วย 1) การโฆษณา 2) การประชาสัมพันธ์ 3) การส่งเสริมการขาย 4) การสื่อสารผ่านตัวบุคคล 5) การตลาดทางตรง ซึ่งเป็นแบบสอบถามแบบมาตรประมาณค่า โดยใช้เกณฑ์กำหนดน้ำหนักคะแนนและมาตรประมาณค่า
5 ระดับ ตามวิธีของลิเคิร์ทดังนี้
  • 5 คะแนน หมายถึง สภาพจริงที่เป็นอยู่และสภาพที่ควรจะเป็นอยู่ในระดับมากที่สุด
  • 4 คะแนน หมายถึง สภาพจริงที่เป็นอยู่และสภาพที่ควรจะเป็นอยู่ในระดับมาก
  • 3 คะแนน หมายถึง สภาพจริงที่เป็นอยู่และสภาพที่ควรจะเป็นอยู่ในระดับปานกลาง
  • 2 คะแนน หมายถึง สภาพจริงที่เป็นอยู่และสภาพที่ควรจะเป็นอยู่ในระดับน้อย
  • 1 คะแนน หมายถึง สภาพจริงที่เป็นอยู่และสภาพที่ควรจะเป็นอยู่ในระดับน้อยที่สุด
กำหนดเกณฑ์การแปลความหมายของค่าคะแนนตามวิธีของเบสท์ (Best, 1984: 179-184) มี 5 ระดับ คือ
  • ค่าเฉลี่ย 4.51 – 5.00 หมายถึง สภาพจริงที่เป็นอยู่และสภาพที่ควรจะเป็นอยู่ในระดับมากที่สุด
  • ค่าเฉลี่ย 3.51 – 4.50 หมายถึง สภาพจริงที่เป็นอยู่และสภาพที่ควรจะเป็นอยู่ในระดับมาก
  • ค่าเฉลี่ย 2.51 – 3.50 หมายถึง สภาพจริงที่เป็นอยู่และสภาพที่ควรจะเป็นอยู่ในระดับปานกลาง
  • ค่าเฉลี่ย 1.51 – 2.50 หมายถึง สภาพจริงที่เป็นอยู่และสภาพที่ควรจะเป็นอยู่ในระดับน้อย
  • ค่าเฉลี่ย 1.00 – 1.50 หมายถึง สภาพจริงที่เป็นอยู่และสภาพที่ควรจะเป็นอยู่ในระดับน้อยที่สุด
ตอนที่ 3 เป็นข้อเสนอแนะอื่นๆ เกี่ยวกับในการสร้างแบรนด์และการสร้างยุทธศาสตร์สื่อสารทางการตลาดของมหาวิทยาลัยเอกชน ซึ่งเป็นแบบปลายเปิด (Opened questionnaire)

การสร้างและตรวจสอบคุณภาพเครื่องมือ

เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยในครั้งนี้เป็นแบบสอบถามชนิดมาตรประมาณค่า 5 ระดับ มีขั้นตอนการสร้างและหาคุณภาพดังต่อไปนี้
1. ศึกษาเอกสาร หลักการ แนวคิด ทฤษฎี จากเอกสาร และงานวิจัยต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง
2. สร้างแบบสอบถาม ให้ครอบคลุมเนื้อหาตามวัตถุประสงค์ของการวิจัย
3. นำแบบสอบถามที่สร้างขึ้นเสนอต่อที่ปรึกษางานวิจัยเพื่อตรวจสอบโครงสร้าง เนื้อหา และสำนวนภาษาที่ใช้ในแบบสอบถาม และนำข้อเสนอแนะมาปรับปรุง
4. การตรวจสอบคุณภาพของเครื่องมือ
  • 4.1  ผู้วิจัยนำแบบสอบถามที่ได้ปรับปรุงแล้วไปเสนอต่อผู้เชี่ยวชาญจำนวน 5 คน เพื่อตรวจสอบความตรงของคำถามกับนิยามศัพท์เฉพาะ
  • 4.2  ผู้วิจัยนำแบบสอบถามที่ได้จากผู้เชี่ยวชาญจำนวน 5 คน มาวิเคราะห์หาค่าความสอดคล้องของข้อคำถามกับวัตถุประสงค์การวิจัย โดยเทียบกับเกณฑ์ IOC กำหนดไว้ที่ 0.5 ขึ้นไปการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหา (Content Validity) ผู้ศึกษานำความคิดเห็นของผู้เชี่ยวชาญมาหาค่าดัชนีความสอดคล้อง (Index of Item Objective Congruence: IOC) เป็นรายข้อ โดยในแบบประเมินผู้ศึกษาจะกำหนดระดับความคิดเห็นของผู้เชี่ยวชาญ ดังนี้
    • + 1 หมายถึง แน่ใจว่ามีความสอดคล้องกัน
    • 0 หมายถึง ไม่แน่ใจว่ามีความสอดคล้องกัน
    • – 1 หมายถึง แน่ใจว่าไม่มีความสอดคล้องกัน 
และในแต่ละข้อคำถามจะมีคำถามปลายเปิดสำหรับผู้เชี่ยวชาญให้ข้อเสนอแนะเพิ่มเติมแล้วนำคะแนนที่ได้มาหาค่าดัชนีความสอดคล้องตามวิธีการของโรวิเนลลีและแฮมเบิลตัน (Rowinelli and Hambleton, 1977 อ้างถึงใน บุญเรียง ขจรศิลป์, 2536) โดยแทนค่าสูตรดังนี้

    • เมื่อ IOC หมายถึง ดัชนีความสอดคล้องระหว่างข้อคำถามกับจุดประสงค์
    • ER หมายถึง ผลรวมของคะแนนความคิดเห็นของผู้เชี่ยวชาญ
    • N หมายถึง จำนวนผู้เชี่ยวชาญ
การวิจัยครั้งนี้แบบสอบถามมีค่าดัชนีความสอดคล้องรายข้ออยู่ระหว่าง 0.6-1.0 ทั้งฉบับมีค่าเท่ากับ .98
5. การหาค่าความเชื่อมั่นของแบบสอบถาม โดยนำแบบสอบถามไปทดลองใช้ (Try-out) กับคณาจารย์มหาวิทยาลัยเอกชนที่มีคุณสมบัติใกล้เคียงกับกลุ่มตัวอย่าง จำนวน 30 คน จากนั้น นำผลที่ได้มาวิเคราะห์หาค่าความเชื่อมั่นของแบบสอบถาม โดยใช้สูตรสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค (Cronbach’s alpha coefficient) ตามวิธีการของครอนบาค (Cronbach, 1970 อ้างถึงใน บุญชม ศรีสะอาด, 2554) โดยแบบสอบถามมีค่าความเชื่อมั่นของแบบประเมินทั้งฉบับมีค่าเท่ากับ .97

สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล

1. ข้อมูลจากแบบสอบถามตอนที่ 1 เป็นแบบตรวจสอบรายการ (Check List) นำมาวิเคราะห์ค่าความถี่ (Frequency) และค่าร้อยละ (Percentage) ซึ่งเป็นข้อมูลทั่วไปของผู้ตอบแบบสอบถาม ได้แก่ เพศ อายุ ระดับการศึกษา ตำแหน่งทางวิชาการ ตำแหน่งหน้าที่ คณะ หลักสูตร สาขาวิชา และประสบการณ์ทำงาน
2. ข้อมูลจากแบบสอบถามตอนที่ 2 และตอนที่ 3 นำมาวิเคราะห์สภาพจริงที่เป็นอยู่และสภาพที่ควรจะเป็นในการสร้างแบรนด์ และยุทธศาสตร์การสื่อสารทางการตลาดของมหาวิทยาลัยเอกชน โดยคำนวณหา (μ) หรือค่าเฉลี่ย (Mean) และคำนวณหา (σ) หรือส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (Standard Deviation) รวมถึงการคำนวณหาดัชนีลำดับความสำคัญของความต้องการจำเป็น (Priority Need Index: PNI) โดยใช้สูตรคำนวณด้วยเทคนิค Modified Priority Need Index (PNI modified) ของ นงลักษณ์ วิรัชชัย และ สุวิมล ว่องวาณิช (สุวิมล ว่องวาณิช, 2550: 279) ดังนี้
PNI modified = (I – D) / D
I (Important) หมายถึง สภาพจริงที่เป็นอยู่
D (Degree of success) หมายถึง สภาพที่ควรจะเป็น