ในยุคที่ต้องปรับตัวกับเทคโนโลยีและนวัตกรรมที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว หนึ่งตัวอย่างของการปรับเปลี่ยนที่เห็นได้ชัด คือ การที่ทุกคนและทุกองค์กรต้องหันมาให้ความสำคัญกับการจัดเก็บและการใช้ประโยชน์จาก ข้อมูล หรือ Data ยิ่งถ้าใครนำมาวิเคราะห์ ต่อยอดการใช้ประโยชน์จากข้อมูลออนไลน์ได้ คนคนนั้นจะสร้างความได้เปรียบให้ตัวเอง หรือเข้าใกล้เส้นชัยมากขึ้นเท่านั้นข้อมูลเปิดภาครัฐ
Data is the new oil.
เพราะ Data คือขุมทรัพย์ใหม่หากรู้จักใช้ประโยชน์จากข้อมูล
ทั่วโลกรู้ รัฐบาลไทยรู้ สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน) (สพร.) หรือ DGA จึงสร้าง Open Government Data (OGD) หรือ ศูนย์กลางข้อมูลภาครัฐ เพื่อให้ผู้ใช้บริการทั้งภาคประชาชน ผู้ประกอบอาชีพใหม่ด้านการบริหารจัดการข้อมูลออนไลน์ นักวิทยาศาสตร์ข้อมูล (Data Scientist) นักเขียนโปรแกรม องค์กรธุรกิจเอกชน รวมถึงหน่วยงานภาครัฐ สามารถค้นหาและเข้าถึงข้อมูลที่รวบรวมจากหลายหน่วยงานภาครัฐได้สะดวกขึ้น
ค้นหา OGD ได้จากที่ไหน มีเงื่อนไขการใช้งานหรือเปล่า
สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน) หรือ DGA สร้างแพลตฟอร์มให้เข้าถึงข้อมูลเปิดภาครัฐได้ทาง data.go.th ทุกคนสามารถเข้าถึงและนำไปใช้ประโยชน์ได้อย่างอิสระ ทั้งด้านธุรกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม การบริการสาธารณะ และยังสามารถนำไปแจกจ่ายให้ใครก็ได้ เพียงระบุแหล่งที่มาหรือชื่อเจ้าของชิ้นงานกำกับไว้ด้วย
ข้อมูลเบื้องต้นสำหรับเว็บไซต์ data.go.th คือ มีการแบ่ง กลุ่มชุดข้อมูล ไว้ทั้งหมด 15 หมวดหมู่ พร้อม Shortcut หมวดหมู่ที่ได้รับความนิยมในการค้นหา 10 หมวด ให้เข้าถึงได้สะดวก แต่ถ้าใครมีหัวข้อหรือคีย์เวิร์ดอยู่ในใจแล้ว ก็พิมพ์ค้นหาในแถบค้นหาข้อมูลหน้าแรกได้ทันที ซึ่งจะมีข้อมูลอัปเดตและข้อมูลใหม่เข้ามาในระบบมากขึ้นเรื่อยๆ จาก 212 หน่วยงานภาครัฐ รวมแล้วปัจจุบันมีมากกว่า 2,000 ชุดข้อมูล
ข้อดี 4 ด้านหลักจากการใช้ Open Government Data ข้อมูลเปิดภาครัฐ
สร้างความโปร่งใสในการบริหารประเทศ (Transparency) ทำให้ประชาชนสามารถตรวจสอบการทำงานของภาครัฐได้
เพิ่มคุณค่าให้สังคมและสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ (Releasing social and commercial value) เช่น เอกชนสามารถนำข้อมูลของภาครัฐไปใช้ในต่อยอดในรูปแบบของแอปพลิเคชัน ซึ่งจะช่วยให้สภาพสังคมและเศรษฐกิจของประเทศโดยรวมเติบโตขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ
สร้างโอกาสการมีส่วนร่วมของประชาชนในการบริหารประเทศ (Participation and engagement) เมื่อประชาชนตรวจสอบการทำงานของภาครัฐโดยใช้ข้อมูลได้ ก็สามารถส่งความคิดเห็นกลับไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ได้
เป็นไอเดียตั้งต้นในการคิดค้นนวัตกรรมที่เป็นประโยชน์ต่อสังคมโดยรวม (Innovation and Economic Value) ข้อมูลเปิดภาครัฐบนแพลตฟอร์มนี้ สามารถนำไปสร้างมูลค่า พัฒนาสินค้าและบริการใหม่ๆ หรือนำไปสร้างนวัตกรรมที่เป็นประโยชน์ต่อสังคมและระบบเศรษฐกิจโดยรวมได้
Let’s get started! แนะการใช้ Open Government Data หา Insight อย่างชาญฉลาด
เริ่มจากทีมสาลิกาสนใจข้อมูลเกี่ยวกับ การคมนาคมขนส่งในประเทศไทย ทั้งการ ‘ขนส่งผู้โดยสาร’ และ ‘ขนส่งสินค้า’ เพื่อดูปริมาณการขนส่งว่ามีเติบโตมากน้อยเพียงใด และขนส่งผ่านช่องทางใดมากที่สุด มีนัยสำคัญต่อการทำให้โลกร้อนหรือไม่
เมื่อเห็นว่าบนแพลตฟอร์ม data.go.th มีหมวด คมนาคมและโลจิสติกส์ จึงคลิกเข้าไปดู เห็นชุดข้อมูลไล่เรียงกันในหมวดนี้มากกว่า 200 ชุด
ลองพิมพ์คีย์เวิร์ด ระบบขนส่ง เพราะอยากเห็นภาพรวมของชุดข้อมูลเกี่ยวกับการคมนาคมขนส่งในประเทศไทย และปรากฏชุดข้อมูล 6 ชุด
โดยชุดข้อมูลที่เลือกมาใช้ประโยชน์คือ ปริมาณผู้โดยสารที่เดินทางด้วยระบบขนส่งสาธารณะภายในประเทศ ซึ่งมีการจำแนก 5 รูปแบบการเดินทาง ทั้ง ทางถนน (Road) ทางราง (Railway) ทางแม่น้ำ (River) ทางทะเล (Sea) และ ทางอากาศ (Air) ซึ่งแสดงรูปไฟล์ .XLSX (แสดงว่ามีไฟล์ Excel ให้ดาวน์โหลดประเภทเดียว)
เลื่อนลงไปด้านล่างจะเห็นข้อมูลเพิ่มเติม เช่น วันที่สร้างข้อมูล หน่วยงานที่ส่งข้อมูล ฯลฯ จากนั้นก็ลองดาวน์โหลดไฟล์ Domestic Passenger

เปิดดูก็จะเห็นข้อมูล ปริมาณผู้โดยสารที่เดินทางด้วยระบบขนส่งสาธารณะตั้งแต่ปี 2013-2018 และเพื่อให้ดูง่ายขึ้น เรานำมาแยกทำภาพ (Visualiazation) เบื้องต้นว่า จำนวนผู้โดยสารแต่ละรูปแบบการเดินทาง ทั้ง ทางถนน (Road) ทางราง (Railway) ทางแม่น้ำ (River) ทางทะเล (Sea) และ ทางอากาศ (Air) โดยแปลงตัวเลขเป็นเปอร์เซ็นต์ เพื่อให้ดูง่ายขึ้นว่าปริมาณผู้โดยสารเพิ่มขึ้นหรือลดลงอย่างไร

เมื่อได้ชุดข้อมูลที่บอกถึง ‘การขนส่งคน’ คราวนี้เสิร์ชหา ‘การขนส่งสินค้า’ พบชุดข้อมูล ปริมาณขนส่งสินค้าในประเทศจำแนกตามรูปแบบการเดินทาง ซึ่งมีการจำแนก 5 รูปแบบการเดินทาง ทั้ง ทางถนน (Road) ทางราง (Railway) ทางแม่น้ำ (River) ทางทะเล (Sea) และ ทางอากาศ (Air) หากนำมาวิเคราะห์ร่วมกับ ชุดข้อมูลแรก ปริมาณผู้โดยสารที่เดินทางด้วยระบบขนส่งสาธารณะภายในประเทศ คาดว่าจะเห็นความแตกต่างชัดเจนยิ่งขึ้น
หลังจากดาวน์โหลดไฟล์ .XSLX ออกมา พบว่ามีข้อมูลมากกว่าชุดข้อมูลแรก คือ แสดงข้อมูลตั้งแต่ปี 2004-2018 แต่คัดเฉพาะ ปี 2013-2018 มาเปรียบเทียบอัตราการเติบโตในช่วงเวลาเดียวกัน เพื่อให้มองเห็นภาพปริมาณทั้ง การขนส่งคน และ การขนส่งสินค้า แบบคู่ขนาน และนำมาแยกพิจารณา 5 รูปแบบการเดินทาง ได้แก่ ทางถนน (Road) ทางราง (Railway) ทางแม่น้ำ (River) ทางทะเล (Sea) และ ทางอากาศ (Air) เพื่อให้เห็นความเปลี่ยนแปลงด้านปริมาณการขนส่ง

และชุดข้อมูลสุดท้าย ทีมลองใช้คีย์เวิร์ด ก๊าซ ค้นหาในหมวดเดิม ได้ชุดข้อมูล ปริมาณการปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกในภาคการขนส่งจำแนกรูปแบบการเดินทาง ซึ่งแยกได้เป็น 4 รูปแบบการขนส่ง ได้แก่ ทางถนน ทางราง ทางน้ำ และทางอากาศ

เมื่อดาวน์โหลดไฟล์ .XLSX ออกมา พบว่าตัวเลขปริมาณการปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจก (หน่วย : ตันต่อหัวประชากร) ที่ปรากฏในตาราง Excel มีข้อมูลตั้งแต่ปี 2004-2013 เมื่อนำมาคำนวณหาค่าเฉลี่ยของแต่ละรูปแบบการเดินทางตลอด 10 ปี จะได้ตัวเลขดังนี้
- ทางถนน 0.87393 ตันต่อหัวประชากร
- ทางราง 0.00430 ตันต่อหัวประชากร
- ทางน้ำ 0.00440 ตันต่อหัวประชากร
- ทางอากาศ 0.01518 ตันต่อหัวประชากร
ถึงเวลาวิเคราะห์ข้อมูล Insight ที่เราได้มา
โจทย์ที่เราอยากรู้ปริมาณการเปลี่ยนแปลงของการขนส่งผู้โดยสารและขนส่งสินค้าภายในประเทศ ว่าในแต่ละช่องทางมีปริมาณเพิ่มขึ้นหรือลดลงเท่าไร รวมทั้งการขนส่งทางไหนที่เราช่วยลดปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก เพื่อช่วยรักษาสิ่งแวดล้อมและลดมลภาวะได้มากที่สุด
จาก 3 ชุดข้อมูลที่ค้นหามาประกอบการวิเคราะห์
- ปริมาณผู้โดยสารที่เดินทางด้วยระบบขนส่งสาธารณะภายในประเทศ

- ปริมาณขนส่งสินค้าในประเทศจำแนกตามรูปแบบการเดินทาง

- ปริมาณการปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกในภาคการขนส่งจำแนกรูปแบบการเดินทาง

การขนส่งผู้โดยสารผ่านระบบรางมาแรง แถมยังช่วยลดโลกร้อน
จากข้อมูลที่ได้จะพบว่า การขนส่งผู้โดยสาร (ปริมาณผู้โดยสารที่เดินทางด้วยระบบขนส่งสาธารณะภายในประเทศ) ทางทะเล ทางราง ทางอากาศ มีอัตราการขนส่งเพิ่มขึ้นเรื่อยมา แสดงว่าคนนิยมเดินทางโดยรถสาธารณะผ่าน 3 รูปแบบนี้มากขึ้นเรื่อยๆ ขณะที่การขนส่งผู้โดยสาร ทางแม่น้ำ ก็มีจุดเปลี่ยนแต่ก็ไม่ได้โดดเด่นนัก ในทางกลับกัน การขนส่งผู้โดยสาร ทางถนน กลับมีอัตราที่ลดลงเฉลี่ยร้อยละ 3.2% ต่อปี
แต่ที่น่าสนใจกว่านั้นคือ การเดินทางด้วยระบบขนส่งสาธารณะ ทางราง มีผู้โดยสารเพิ่มขึ้นมากที่สุด โดยมีปริมาณเพิ่มขึ้นเฉลี่ยมากกว่า 6% ต่อปี และในปี 2018 มีผู้โดยสารเดินทางด้วยระบบขนส่งสาธารณะทางรางมากถึง 191,973.8 พันคน
สิ่งนี้น่าจะมาจากการที่ระบบขนส่งทางรางของประเทศไทยกำลังพัฒนาอย่างต่อเนื่อง จากโครงข่ายรถไฟฟ้าและรถไฟใต้ดินสายต่างๆ ที่กำลังขยายตัว โดยจุดเด่นของระบบรางคือ รองรับผู้โดยสารได้คราวละมากๆ และถึงที่หมายตามกำหนดเวลาได้อย่างแม่นยำกว่าการใช้รถโดยสารสาธารณะ
และหากมองไปในอนาคต ยังมีเมกะโปรเจกต์ โครงการ ‘รถไฟฟ้าความเร็วสูง’ ที่จะวิ่งจากกรุงเทพฯ ไปยังพื้นที่ 3 จังหวัด EEC และ ‘รถไฟฟ้ารางคู่’ ที่กำลังจะเปิดเส้นทางไปยังทั่วประเทศ ด้วยข้อมูลและปัจจัยแวดล้อม จึงมีแนวโน้มสูงที่จะมีผู้โดยสารภายในประเทศมาใช้บริการระบบขนส่งสาธารณะทางรางมากยิ่งขึ้นในอนาคต
การขนส่งสินค้าทางถนนยังครองแชมป์ ทั้งในเรื่องจำนวนและการปล่อยก๊าซเรือนกระจก
ในด้านการขนส่งสินค้าในประเทศไทย การขนส่งทางถนน (โดยรถที่วิ่งบนท้องถนนทุกประเภท) มีปริมาณการขนส่งมากที่สุด คือมีปริมาณสูงเกือบจะ 80% ของการขนส่งสินค้าภายในประเทศ อีกทั้งยังมีปริมาณการปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่สูงกว่าการขนส่งรูปแบบอื่นๆ
เนื่องจากการขนส่งทางถนนมักจะใช้รถขนาดใหญ่ขนสินค้าคราวละมากๆ เพื่อความคุ้มค่า ประหยัดน้ำมัน (เช่น รถสิบล้อ รถสิบแปดล้อ รถกระบะ) และยิ่งมีปริมาณการขนส่งสินค้ามากกว่า 484 ล้านตัน นั่นหมายความว่า ต้องใช้รถขนส่งจำนวนมาก ทั้งวิ่งระยะใกล้ ระยะไกล และยังต้องมีรถวิ่งหลายเที่ยว
หากย้อนกลับไปสัก 10 ปี คนไทยส่วนใหญ่ยังคงใช้รถรุ่นเก่า ซึ่งปล่อยไอเสีย ควันดำมาตลอด จึงเป็นปัจจัยสะสมสำคัญที่สอดคล้องกับ ปริมาณการปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการขนส่งทางถนน โดยเฉลี่ยอยู่ที่ 0.87393 ตันต่อหัวประชากร ซึ่งมากกว่าการขนส่งสินค้าทางอื่นๆ อย่างเห็นได้ชัด











