ใครจะไปคิดว่าน้ำอัญชันผสมมะนาวที่เป็นเครื่องดื่มธรรมดาในบ้านเราจะกลายเป็นเครื่องดื่มสีม่วง Blue Magic Water ยอดฮิตในฮ่องกง หรือ ผักชีกำละไม่กี่บาทจะกลายเป็นผักยอดนิยมอันดับ 1 ในญี่ปุ่น

ในช่วง 1-2 ปีที่ผ่านมา ฮ่องกงเริ่มให้ความสำคัญต่อสมุนไพรไทย เช่น ดอกอัญชันที่ได้รับการยอมรับว่าเป็นสมุนไพรที่มีสรรพคุณช่วยบำรุงเส้นผม ทำให้นอนหลับสบาย ได้รับความนิยมในหมู่วัยรุ่น เนื่องจากมีสีน้ำเงินธรรมชาติที่เข้มข้นและเปลี่ยนเป็นสีม่วงเมื่อผสมกับมะนาวเพื่อใช้เป็นเครื่องดื่ม โดยมีชื่อเรียกว่า Blue Magic Water และยังได้รับการยอมรับจากนักโภชนาการว่าเป็นสมุนไพรที่ช่วยในการหมุนเวียนโลหิต บำรุงสายตา ลดความอ้วน ลดการสะสมของไขมัน เพราะมีสาร Anthocyanidin มากกว่าพืชชนิดอื่นๆ ถึง 10 เท่า ซึ่งสารนี้ส่วนใหญ่พบในพืชตระกูล berry จึงทำให้ยิ่งได้รับความนิยม และมีผลทำให้สินค้าที่ทำจากสมุนไพรไทยจำหน่ายในตลาดฮ่องกงเพิ่มขึ้น

เช่นเดียวกับประเทศญี่ปุ่นชอบผักชีไทยมาก เป็นสินค้านำเข้าอันดับ 1 ความนิยมสูงเหมือนคนไทยชอบชาเขียว เนื่องจากมองว่าเป็นผักที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ เอาไปทำเป็นซอสผักชี ผงผักชี น้ำผักชี ฯลฯ โดยได้รับการยกย่องให้เป็นสุดยอดอาหารประจำปี 2016 อีกด้วย
ปัจจุบันตลาดสมุนไพรและผลิตภัณฑ์สมุนไพรของโลกมีมูลค่าประมาณ 1.3 แสนดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 4 ล้านล้านบาท เป็นตลาดที่กำลังเติบโตอย่างน่าสนใจ ซึ่งประเทศไทยมีสมุนไพรดีๆ นับพันชนิด อาทิ กระชายดำ ขมิ้นชัน ไพล และบัวบก แต่ยังไม่ได้นำมาใช้ให้เกิดมูลค่าอย่างแท้จริง ที่ผ่านมาเราเน้นการส่งออกเป็นวัตถุดิบ โดยที่ผู้ซื้อจากต่างประเทศนำไปแปรรูปแล้วส่งกลับมาขายให้เราอีกต่อ หากเราหันมาพัฒนากระบวนการผลิต ด้วยการแปรรูปก่อนส่งออก จะเพิ่มมูลค่าได้อีกมหาศาล
ปัจจุบันสมุนไพรระดับ Product Champion ของไทยมี 4 ชนิดคือ กระชายดำ ขมิ้นชัน ไพล และ บัวบก จากผลการศึกษาพบว่าทั้ง 4 โปรดักส์มีการแปรรูปดังนี้

“ขมิ้นชัน” ส่วนใหญ่ถูกส่งเข้าสู่โรงงานแปรรูป แบ่งเป็นแปรรูปขั้นต้นและในรูปสารสกัด โดยถูกนำไปใช้ในอุตสาหกรรมในประเทศ เช่น อุตสาหกรรมอาหาร 80% อุตสาหกรรมยาและเครื่องสำอาง อย่างละ 10 %

“ไพล” ถูกแปรรูปเป็นไพลแผ่นและน้ำมันไพลสกัด ถูกใช้ในอุตสาหกรรมยา 70% เป็นยาสำหรับใช้ภายนอก อาทิ น้ำมันเหลืองไพล ยาหม่องไพล และ ครีมไพล จำหน่ายในประเทศเป็นหลัก ส่งออกไปต่างประเทศบ้าง เช่น จีน อินโดนีเซีย ยุโรป เป็นต้น เครื่องสำอางและสปา 30% นำไปทำเป็นลูกประคบ ส่งออกไปยังจีน ญี่ปุ่น และ สหรัฐอเมริกา

“บัวบก” ส่วนใหญ่จะทำการอบแห้งก่อนเข้าสู่การแปรรูปเป็นสารสกัดหัวเชื้อและน้ำมัน โดยถูกนำไปใช้ใน 3 อุตสาหกรรม คือ อาหารและเครื่องดื่ม 35% ยาและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร 25% เครื่องสำอางและเครื่องประทินผิว 40% จำหน่ายในประเทศและส่งออกไปยัง จีน อาเซียน และยุโรป

“กระชายดำ” แปรรูปขั้นต้นในรูปแบบอบแห้งและสารสกัด ใช้ในอุตสาหกรรมยา 30% และอาหาร 70%
ข้อมูลของกรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ กระทรวงพาณิชย์ ระบุว่า ปัจจุบันมูลค่าการส่งออกสมุนไพรไทยอยู่ในหลักแสนล้านบาท แบ่งเป็นสมุนไพรไทยในกลุ่มอาหารเสริมมีมูลค่าการใช้และส่งออกรวมกว่า 80,000 ล้านบาท ขณะที่กลุ่มสปาและผลิตภัณฑ์มีมูลค่าประมาณ 10,000 ล้านบาท และกลุ่มยาแผนโบราณตามภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยมีมูลค่าประมาณ 10,000 ล้านบาท

รศ.ดร.อัทธ์ พิศาลวานิช ผู้อำนวยการศูนย์ศึกษาการค้าระหว่างประเทศ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย ซึ่งได้รับมอบหมายจากสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) กระทรวงพาณิชย์ ทำการศึกษาเพื่อจัดทำยุทธศาสตร์สมุนไพรและผลิตภัณฑ์สมุนไพรไทยสู่ตลาดโลก ชี้ว่าโอกาสทางการตลาดของสมุนไพรกำลังเปิดกว้าง เพียงแต่เราต้องหาจุดขายที่มีเอกลักษณ์หรือเรื่องราวเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้มากขึ้น เช่นการขายน้ำมันนวดควบคู่กับการให้ความรู้เรื่องศาสตร์ฤาษีดัดตน การแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ รวมถึงการวิจัยและพัฒนาสมุนไพรใหม่ๆ สู่ตลาด ในขณะเดียวกันหนึ่งกลยุทธ์ที่สมุนไพรไทยจะได้รับความนิยมในตลาดโลกคือคนไทยต้องหันมาใช้สมุนไพรไทย เช่น คนเกาหลีนิยมกินโสม คนจีนนิยมกินถั่งเช่า ซึ่งสามารถสร้างความเชื่อมั่นให้คนต่างชาติหันมากินตามจนโด่งดังไปทั่วโลก ภาครัฐต้องช่วยเปิดตลาดต่างประเทศ เช่นรัฐบาลไทยควรเจรจากับรัฐบาลจีนให้เราสามารถเข้าไปเปิดร้านนวดหรือร้านสปาในจีนได้ ซึ่งจะได้ประโยชน์ทั้งสองฝ่ายคือไทยมีโอกาสเปิดโรงเรียนสอนนวดในจีน ขณะที่คนจีนก็มีโอกาสเปิดธุรกิจนวด-สปาได้

สินค้าสมุนไพรไทยกำลังเป็นที่ต้องการของตลาดโลก จากการที่หลายๆ ประเทศทั่วโลก เริ่มให้ความสำคัญต่อการบำรุงสุขภาพหรือการรักษาสุขภาพผ่านวิถีธรรมชาติเพิ่มมากขึ้น และหลีกเลี่ยงการใช้สารเคมี จึงทำให้เป็นโอกาสในการส่งออกสมุนไพรของไทยได้เพิ่มขึ้น ทั้งในรูปแบบสมุนไพรสดและการนำไปแปรรูปเป็นสินค้าชนิดต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นขิง ข่า ตะไคร้ ไพล มะกรูด กวาวเครือ ว่านหางจระเข้ ส้มแขก กำลังมีความต้องการเพิ่มมากขึ้น ทั้งการใช้บริโภคแบบสด และการนำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่อเนื่องที่สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มได้หลายเท่าตัว หากเกษตรกรหันมาหารายได้เสริมจากการปลูกพืชสมุนไพรแซมในไร่นาก็จะมีรายได้เพิ่มขึ้น และอาจจะเป็นรายได้หลักในอนาคต
ปัจจุบันประเทศไทยมีพืชสมุนไพรอยู่ 11,625 ชนิด ที่ผ่านมาได้มีการตั้งคณะกรรมการนโยบายสมุนไพรแห่งชาติ ซึ่งนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน และจัดทำแผนแม่บทพัฒนาสมุนไพรไทย ฉบับที่ 1 ระยะ 5 ปี 2560-2564 ตั้งอนุกรรมการ 6 ชุดขึ้นมาขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ให้เป็นรูปธรรมต่อเนื่องและบรรลุเป้าหมาย คือ
1. อนุกรรมการด้านวัตถุดิบ
2. อนุกรรมการสร้างมูลค่าเพิ่ม
3. อนุกรรมการวิจัยนวัตกรรมการแพทย์และการแพทย์แผนไทย
4. อนุกรรมการใช้ยาสมุนไพรในประเทศ
5. อนุกรรมการขับเคลื่อนเมืองสมุนไพร
6. อนุกรรมการยุทธศาสตร์สมุนไพรไทย


ภก.รศ.ดร.สุรพจน์ วงศ์ใหญ่ ผู้เชี่ยวชาญสมุนไพรของสหประชาชาติ และ อาจารย์ประจำวิทยาลัยการแพทย์แผนตะวันออก มหาวิทยาลัยรังสิต เคยสะท้อนเส้นทางสมุนไพรไทยว่า ประเทศไทยมีสมุนไพรที่มีคุณภาพ สามารถแปรรูปเป็นยาสมุนไพรที่มีมูลค่าสูง แต่ปัญหาคือการขาด Know-How เทคโนโลยีสมุนไพรขั้นสูง ทําให้ไม่สามารถสร้างนวัตกรรมยาสมุนไพรได้ ตั้งแต่ต้นน้ำคือการควบคุมการปลูกพืชสมุนไพรให้ได้คุณภาพ ตัวยาสม่ำเสมอ การขาดเทคโนโลยีการสกัดและการผลิตที่ทันสมัยเพื่อรักษาคุณภาพของผลิตภัณฑ์ให้ได้ตามมาตรฐานสากล อันจะทําให้สามารถส่งไปจําหน่ายได้ทั่วโลก หากต้องการแข่งขันในตลาดโลกจะต้องเร่งพัฒนานวัตกรรมทั้งการปลูกให้ได้คุณภาพสม่ำเสมอ ปลอดสารพิษ และต้องมีกระบวนการผลิตที่ได้คุณภาพเป็นที่ยอมรับ มีการวิจัยเพื่อยืนยันว่าเป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ดีจริงๆ หากทําได้ก็จะสร้างรายได้ให้แก่ประเทศอย่างมหาศาล
เวลานี้ยาเคมีกําลังประสบปัญหาหลายประการ กล่าวคือการวิจัยและพัฒนายาใหม่แต่ละตัวนั้นต้องลงทุนสูงมาก และต้องใช้เวลานาน ยาเคมีบางชนิดก็จะมีอาการข้างเคียงที่เป็นพิษ ไม่สามารถนําวัตถุดิบเคมีในกระบวนการสังเคราะห์ที่ใช้แล้วกลับมาใช้ใหม่ได้ โรงงานที่สังเคราะห์ตัวยาเคมีอาจก่อมลพิษต่อสิ่งแวดล้อม และยาเคมีมีราคาแพงทําให้ประชาชนเข้าถึงยาก โดยเฉพาะในกลุ่มประเทศกําลังพัฒนา นอกจากนั้นยังมีข้อจํากัดในประสิทธิภาพการรักษา โดยเฉพาะการรักษากลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรังบางชนิดที่ไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ เช่น โรคหลอดเลือดหัวใจ ความดันโลหิตสูง เบาหวาน มะเร็ง เป็นต้น
อย่างไรก็ตาม ขณะนี้รัฐบาลได้บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ปีพุทธศักราช 2560 มาตรา 69 ว่าด้วยเรื่อง การส่งเสริมการสร้างนวัตกรรมเพื่อสร้างเศรษฐกิจให้กับประเทศ และการสร้างนวัตกรรมยาสมุนไพรก็นับเป็นโอกาสทองของคนไทย

ภก.รศ.ดร.สุรพจน์ กล่าวอีกว่าการที่รัฐบาลได้ให้การสนับสนุนการพัฒนาสมุนไพรไทยนั้นนับเป็นเรื่องที่ดี ทําให้เปิดโอกาสให้มีการศึกษาวิจัย ค้นคว้าสมุนไพรมากขึ้น แต่อย่างไรก็ตาม การพัฒนาจะต้องได้รับความร่วมมือจากหลายๆ ภาคส่วนมาทำงานร่วมกัน และปฏิบัติให้เกิดผลเป็นรูปธรรม ต้องเรียนรู้ว่าตลาดโลกต้องการอะไร แล้วดําเนินการกําหนดกฎเกณฑ์เพื่อผลิตสินค้าให้ได้มาตรฐาน มีการขึ้นทะเบียนตํารับยาสมุนไพรไทยเพื่อการส่งออก หากทําสําเร็จและได้ผลจริงก็จะก่อให้เกิดประโยชน์ต่อประเทศชาติอย่างแท้จริง เพราะประชาชนทุกภาคส่วนได้ประโยชน์ เป็นการต่อยอดสร้างเศรษฐกิจของประเทศ บนพื้นฐานที่เป็นจุดแข็งของประเทศเรา จะช่วยขับเคลื่อนประเทศไทยสู่การเป็นผู้นําของโลกด้านยาสมุนไพรต่อไป











