ตามที่ คณะรัฐมนตรี (ครม.) มีมติอนุมัติโครงการยกระดับเศรษฐกิจและสังคมรายตำบลแบบบูรณาการ (1 ตำบล 1 มหาวิทยาลัย) ตามที่กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เสนอ โดยมีเป้าหมายหลักคือการลดความยากจนแบบมีเป้าหมาย
ต้องเข้าใจว่าโครงการนี้ไม่ได้หมายถึงการเข้าไปตั้งมหาวิทยาลัยประจำตำบล แต่เป็นการนำเทคโนโลยี ความรู้ ความเชี่ยวชาญ แนวทางการพัฒนาชุมชนของมหาวิทยาลัยในเครือข่ายของกระทรวง อว.เข้าไปส่งเสริมพัฒนาชุมชนให้เติบโตต่อยอดรับโลกยุคใหม่ที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว โดยมีเป้าหมายคือการหลุดพ้นจากกับดักความยากจน

เบื้องต้นจะดำเนินการนำร่องในพื้นที่ 3,000 ตำบลทั่วประเทศ มีมหาวิทยาลัย 73 แห่งดำเนินการร่วมกับหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชนและภาคประชาชนในแต่ละพื้นที่ตามบริบท สภาพปัญญา สิ่งแวดล้อม ทรัพยากร ความหลากหลายทางชีวภาพและความหลากหลายทางวัฒนธรรม โดยจะเป็นการนำองค์ความรู้เทคโนโลยี นวัตกรรมของมหาวิทยาลัย หน่วยงานภายใน อว.และหน่วยงานอื่นๆ ทั้งภาครัฐและเอกชนไปช่วยยกระดับเศรษฐกิจและสังคมในตำบล ผ่านการจ้างงานนักศึกษา บัณฑิตจบใหม่ ประชาชนในพื้นที่ 60,000 คน เพื่อเข้ามาทำกิจกรรมครั้งนี้ เฉลี่ย 20 คนต่อตำบล อาทิ
- การสร้างและพัฒนาอาชีพใหม่
- การส่งเสริมสร้างความเข้มแข็งของวิสาหกิจชุมชน
- การพัฒนาการท่องเที่ยวชุมชน
- การส่งเสริมการพัฒนาเศรษฐกิจหมุนเวียนในชุมชน
- การพัฒนาคุณภาพชีวิต เช่น สุขภาพ การศึกษา และความปลอดภัยในชุมชน การฟื้นฟูและรักษาสิ่งแวดล้อม
รูปแบบการทำงานเป็นการบูรณาการร่วมกันในระดับภูมิภาคและระดับประเทศ โดยระดับภูมิภาคเครือข่ายสถาบันอุดมศึกษา 9 ภูมิภาคของ อว. จะทำหน้าที่ในการบูรณาการโครงการต่างๆ ระหว่างชุมชนหรือตำบลในพื้นที่ ทั้งด้านการใช้ทรัพยากรโครงการร่วมกัน การแบ่งปันองค์ความรู้และเทคโนโลยีร่วมกัน รวมถึงการเชื่อมต่อกันในโซ่คุณค่าของสินค้าและบริการ เช่นการผลิตวัตถุดิบ การแปรรูปผลิตภัณฑ์ การจำหน่ายผลิตภัณฑ์ การบริโภคสินค้าและบริการ การท่องเที่ยวที่เชื่อมต่อกันระหว่างพื้นที่ เป็นต้น ส่วนในระดับประเทศ อว.จะร่วมกับ สำนักงานสภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทำหน้าที่บูรณาการโครงการและข้อมูลต่างๆ ในภาพรวม การประเมินผลกระทบ การวิเคราะห์ข้อมูลขนาดใหญ่ของชุมชน เพื่อใช้ในการจัดทำนโยบายและกลยุทธ์ในการลดปัญหาความยากจนแบบมีเป้าหมาย

ศาสตราจารย์(พิเศษ) ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม กล่าวว่า เป้าหมายของโครงการ 1 ตำบล 1 มหาวิทยาลัยคือการยกระดับตำบลที่มีความพร้อมสูงไปสู่ระดับความยั่งยืน ประมาณ 750 ตำบลหรือ 25 เปอร์เซ็นต์ของตำบลในโครงการที่มีความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจและสังคม สามารถพัฒนาชุมชนของตนเองได้อย่างต่อเนื่อง ยกระดับตำบลที่มีความพร้อมปานกลางไปสู่ระดับความพอเพียง ประมาณ 1,500 ตำบลหรือ 50 เปอร์เซ็นต์ของตำบลโครงการที่มีความสามารถในการพึ่งพาตนเองในระดับหนึ่งจากทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพและวัฒนธรรมที่มีอยู่ในพื้นที่และมีความพร้อมที่จะก้าวไปสู่ตำบลที่มีความยั่งยืน อีก 750 ตำบลที่มีความพร้อมค่อนข้างต่ำอยู่ด้วยความยากลำบาก ตั้งเป้าจะพัฒนาให้สามารถอยู่รอดได้
นโยบาย 1 ตำบล 1 มหาวิทยาลัย กลายเป็นโมเดลที่ได้รับการยอมรับและคาดหวังว่าจะได้เห็นความเปลี่ยนแปลงแบบชัดเจน เพราะมองเห็นศักยภาพของโครงการว่านอกจากจะทำเรื่องการพัฒนาแล้วยังสามารถเก็บข้อมูลในรูปแบบ big data ได้ดีพอสมควร จึงมีเสียงสนับสนุนให้มีการขยายจำนวนตำบลเพิ่มขึ้นเป็น 4,900 ตำบล และดำเนินการให้ครบ 7,900 ตำบลโดยเร็ว

“ขณะนี้มีอุทยานวิทยาศาสตร์กระจายอยู่ในภูมิภาค ซึ่งกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม ได้พิจารณามหาวิทยาลัยที่มีความพร้อมเป็นแม่ข่ายและเป็นที่ตั้งของอุทยานวิทยาศาสตร์ นอกจากนี้ยังได้รวบรวมมหาวิทยาลัย ภาคธุรกิจ ภาคเอกชน ภาคท้องถิ่น ในพื้นที่ใกล้เคียงเข้ามาทำงานร่วมกัน เพื่อทำให้วิทยาศาสตร์ วิจัย นวัตกรรม กับ การปฏิบัติมาเชื่อมต่อกันได้ ความเก่งของคนไทย ของสถาบันวิจัย ของมหาวิทยาลัย จะครอบคลุมด้าน BCG เศรษฐกิจ เศรษฐศาสตร์ วิทยาการที่เกี่ยวกับชีววิทยาการแพทย์ อาหาร สาธารณสุข วิทยาศาสตร์การแพทย์ เครื่องสำอาง รวมไปถึงการแก้ปัญหาทำอย่างไรให้คนอยู่ดีกินดีขึ้น ฉะนั้นผมคิดว่าตอนนี้วิทยาศาสตร์เทคโนโลยีของประเทศไทยกำลังไล่กวดประเทศอื่นๆ ที่เคยนำหน้าเราไปใกล้ชิดมากขึ้น ก้าวไปสู่ภาคปฏิบัติได้มากขึ้น และรัฐบาลก็สนับสนุนในด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่มากขึ้น” รมว.อว. กล่าว
รมว.อว.ยังได้ยกตัวอย่างภายหลังการนำผู้บริหาร อว.ลงพื้นที่ตรวจเยี่ยมมหาวิทยาลัยราชภัฏ (มรภ.) เลย ตามโครงการจ้างงานประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากโควิดและโครงการ 1 ตำบล 1 มหาวิทยาลัยว่า จ.เลย มีทรัพยากรทางศิลปวัฒนธรรมที่มีค่า เช่น ผ้าฝ้ายทอมือที่งดงาม ใช้สีธรรมชาติที่สวยงาม ซึ่งต่างประเทศไม่มี ดังนั้นจึงต้องมีการคิดต่อยอดและพัฒนาอย่างเป็นระบบมากขึ้น นำองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (วทน) มาประยุกต์สร้างนวัตกรรมใหม่ๆ การนำ วทน มาช่วยพัฒนาพืชพาณิชย์สำคัญ ข้าว อ้อย มัน ยาง และ เทคโนโลยีจัดการขยะ การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน ถนน ไฟฟ้า ประปา เพื่อพัฒนาการท่องเที่ยว ควบคู่ไปกับโครงสร้างพื้นฐานด้านดิจิทัล รวมไปถึงการพัฒนาศักยภาพของคนวัยทำงาน โดยเฉพาะทักษะทางด้านดิจิทัล โดยเป็นนวัตกรรมที่ไม่ซ้ำซ้อน แสดงให้เห็นว่าความรู้และการวิจัยสามารถแก้ปัญหาความยากจนได้

เช่นเดียวกับ ดร.สุวิทย์ เมษินทรีย์ อดีต รมว.อว.ที่กล่าวว่า 1 ตำบล 1 มหาวิทยาลัย เป็นการพัฒนาท้องถิ่นแบบยั่งยืน แก้ไขปัญหาความยากจนแบบตรงจุด เนื่องจากทำให้เกิดการพัฒนาทักษะในการเสริมสร้างอาชีพใหม่ในชุมชน รวมทั้งให้เกิดการจัดทำข้อมูลขนาดใหญ่ของชุมชนและให้ชุมชนสามารถพึ่งพาตนเองได้ตามปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง โดยเน้นด้าน BCG Economy ผ่านโครงการด้านการเกษตรอัจฉริยะ พัฒนายกระดับพืชสมุนไพร พลังงานชุมชน การท่องเที่ยวชุมชน การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและเศรษฐกิจสร้างสรรค์ การยกระดับผลิตภัณฑ์ชุมชน โอทอป รวมถึงการส่งเสริมและสนับสนุนวิสาหกิจชุมชนและเอสเอ็มอี (SMEs) ในพื้นที่ ซึ่งโครงการต่างๆ เหล่านี้จะได้รับการบูรณาการอย่างเป็นระบบตามศักยภาพของตำบลและเพิ่มประสิทธิภาพให้ตำบลด้วยทักษะความรู้และนวัตกรรม เพื่อให้สามารถพึ่งพาตนเองอย่างยั่งยืนและแก้ปัญหาความยากจนได้อย่างมีประสิทธิภาพ
เป็นการนำวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเข้าไปแก้ปัญหาความยากจนนั่นเอง











