เปิดคัมภีร์ Digital Law รู้ไว้ได้ใช้แน่นอนรวมกฎหมายทุกฉบับ เกี่ยวกับการขับเคลื่อนดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม

ทุกวันนี้เราใช้ชีวิตในโลกดิจิทัลจนแทบจะแยกไม่ออกจากชีวิตในโลกจริง กิจกรรมหลายอย่างในชีวิตประจำวันต่างพึ่งพาการเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตด้วยกันทั้งสิ้น ไม่ว่าจะเป็นธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (e-Transactions) หรือธุรกรรมออนไลน์ต่างๆ เช่น ยืมเงิน จ่ายหนี้ ยื่นภาษี ยื่นขออนุญาตนำเข้า ส่งออก ตลอดจนธุรกรรมทางการเงิน พาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ หรืออีคอมเมิร์ซ และการติดต่อแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารต่างๆ การใช้โซเชียลมีเดียที่อาจนำไปสู่การทะเลาะเบาะแว้งด้วยวาจาหมิ่นประมาท

แน่นอนว่ากิจกรรมต่างๆ เหล่านี้ ปัจจุบันประเทศไทยมีกฎหมายควบคุมในทุกกิจกรรม รวมๆ แล้วเรียกง่ายๆ สั้นๆ ว่า ‘กฎหมายดิจิทัล’ ที่ทุกคนพึงรู้ ทั้งผู้ใช้งานที่เป็นผู้บริโภค ผู้ประกอบการ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต่างๆ ซึ่งผู้ใช้งานพึงศึกษาเพื่อทำความเข้าใจสิทธิ และข้อจำกัดที่ควบคุมการใช้สื่อดิจิทัลในรูปแบบต่างๆ ซึ่งถูกกำหนดโดยภาครัฐ เพื่อที่จะได้สามารถปฏิบัติงาน และดำเนินชีวิตได้อย่างถูกต้องตามกฎระเบียบของสังคม ซึ่งจะเป็นการเคารพสิทธิหรือไม่ละเมิดสิทธิของผู้อื่นอีกด้วย

สำหรับ Digital Law หรือ กฎหมายดิจิทัล มีอยู่หลายฉบับ เพื่อให้ง่ายต่อการทำความเข้าใจ จึงขอแนะนำคู่มือกฎหมายดิจิทัลที่เกี่ยวกับการขับเคลื่อนดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (อัปเดตถึงปี 2562) โดยเฉพาะที่กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม และสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (สพธอ.) หรือ Electronic Transactions Development Agency ( ETDA) ได้ผลักดันให้เกิดขึ้นในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมานี้ โดยจัดเรียงตาม พ.ร.บ. แต่ละฉบับ เพื่อเป็นอีกหนึ่งคู่มือสำคัญในการสร้างความรู้ความเข้าใจ รวมถึงสร้างความเชื่อมั่นและความน่าเชื่อถือในการทำธุรกรรมออนไลน์ให้แก่ทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ทั้งยังเป็นส่วนสำคัญที่ช่วยในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจและยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนในยุคดิจิทัลให้มีคุณภาพ

ตัวอย่างกฎหมายดิจิทัลที่ควรรู้ เช่น พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 (ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม) หมวด 1 ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ รองรับการทำธุรกรรมในรูปแบบข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ในเรื่องต่างๆ หมวด 2 ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ รองรับลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่เชื่อถือได้ หมวด 3 ธุรกิจบริการเกี่ยวกับธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ รองรับการกำกับดูแลธุรกิจบริการที่เกี่ยวข้องกับการทำธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ที่สำคัญและมีผลกระทบวงกว้าง และหมวด 3/1 ระบบการพิสูจน์และยืนยันตัวตนทางดิจิทัล รองรับให้บุคคลสามารถพิสูจน์และยืนยันตัวตนผ่านระบบการพิสูจน์และยืนยันตัวตนทางดิจิทัลได้ โดยมีกลไกการควบคุมดูแลผู้ประกอบธุรกิจบริการที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้ระบบดังกล่าวมีความน่าเชื่อถือและมั่นคงปลอดภัย เป็นต้น

ด้านรายละเอียดที่ซุกซ่อนอยู่ที่พึงทราบ ก็เช่น e-Document (หมวด 1 มาตรา 8) รองรับในเรื่องข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ที่สามารถเข้าถึง และนำกลับมาใช้ได้โดยความหมายไม่เปลี่ยนแปลง e-Signature (หมวด 1 มาตรา 9) รองรับในเรื่อง ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์แบบทั่วไป ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดย พ.ร.บ.ธุรกรรมฯ ฉบับที่ 3 พ.ศ. 2562 สำหรับวิธีการในการลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ จากเดิมที่ใช้วิธีการที่เชื่อถือได้ในการลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ ให้สามารถใช้วิธีการอื่นใดหรือพยานหลักฐานอื่นประกอบ ในการระบุตัวเจ้าของลายมือชื่อและการแสดงเจตนาของเจ้าของลายมือชื่อได้ และ e-Original (หมวด 1 มาตรา 10) รองรับในเรื่องเอกสารต้นฉบับซึ่งใช้วิธีการที่เชื่อถือได้ในการรักษาความถูกต้องของข้อความ ตั้งแต่ข้อความเสร็จสมบูรณ์และสามารถแสดงข้อความนั้นภายหลังได้ โดยความถูกต้องให้พิจารณาถึงความครบถ้วน และไม่มีการเปลี่ยนแปลงใดของข้อความ เว้นแต่การรับรองหรือบันทึกเพิ่มเติม หรือการเปลี่ยนแปลงใดๆ ที่อาจจะเกิดขึ้นได้ตามปกติในการติดต่อสื่อสาร การเก็บรักษา หรือการแสดงข้อความซึ่งไม่มีผลต่อความถูกต้องของข้อความนั้น เป็นต้น

นอกจากนี้ที่สำคัญและเกี่ยวข้องกับเราทุกคนก็คือ พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (หมวด 2การคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล ส่วนที่ 1 บททั่วไป มาตรา 19) ที่ระบุข้อกฎหมายไว้ เช่่น
  • ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลจะกระทำการเก็บรวบรวม ใช้ หรือเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลไม่ได้ หากเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลไม่ได้ให้ความยินยอมไว้ก่อนหรือในขณะนั้น เว้นแต่บทบัญญัติแห่งพระราชบัญญัตินี้หรือกฎหมายอื่นบัญญัติให้กระทำได้
  • การขอความยินยอมต้องทำโดยชัดแจ้งเป็นหนังสือหรือทำโดยผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ เว้นแต่โดยสภาพไม่อาจขอความยินยอมด้วยวิธีการดังกล่าวได้
  • ในการขอความยินยอมจากเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคล ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลต้องแจ้งวัตถุประสงค์ของการเก็บรวบรวม ใช้ หรือเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลไปด้วย
  • การขอความยินยอมนั้น ต้องแยกส่วนออกจากข้อความอื่นอย่างชัดเจน
  • มีแบบหรือข้อความที่เข้าถึงได้ง่ายและเข้าใจได้ รวมทั้ง ใช้ภาษาที่อ่านง่าย และไม่เป็นการหลอกลวงหรือท าให้เจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลเข้าใจผิดในวัตถุประสงค์ดังกล่าว
  • ในการขอความยินยอมจากเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคล ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลต้องคำนึงอย่างถึงที่สุดในความเป็นอิสระของเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลในการให้ความยินยอม
  • ในการเข้าทำสัญญา ซึ่งรวมถึงการให้บริการใดๆ ต้องไม่มีเงื่อนไขในการให้ความยินยอมเพื่อเก็บรวบรวม ใช้ หรือเปิดเผย ข้อมูลส่วนบุคคลที่ไม่มีความจำเป็นหรือเกี่ยวข้องสำหรับการเข้าทำสัญญาซึ่งรวมถึงการให้บริการนั้นๆ
  • เจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลจะถอนความยินยอมเสียเมื่อใดก็ได้โดยจะต้องถอนความยินยอมได้ง่าย เช่นเดียวกับการให้ความยินยอม เว้นแต่มีข้อจำกัดสิทธิในการถอนความยินยอมโดยกฎหมายหรือสัญญาที่ให้ประโยชน์แก่เจ้าของข้อมูลส่วนบุคคล

ทั้งนี้ ข้อมูลส่วนบุคคล (Personal Data) ได้แก่ ชื่อ – นามสกุล, เลขประจำตัวประชาชน, เพศ, อาชีพ,ที่อยู่, หมายเลขโทรศัพท์, วันเดือนปีเกิด, อีเมล, การศึกษา, รูปถ่าย, ข้อมูลทางการเงิน นอกจากนี้ยังรวมถึง ข้อมูลส่วนบุคคลที่มีความละเอียดอ่อน (Sensitive Personal Data) ด้วย อาทิ เชื้อชาติ, ความเชื่อทางศาสนาหรือปรัชญา, พฤติกรรมทางเพศ,ข้อมูลทางการแพทย์หรือสุขภาพ, ข้อมูลทางพันธุกรรมและไบโอเมทริกซ์, ความคิดเห็นทางการเมือง, ประวัติอาชญากรรม และข้อมูลสหภาพแรงงาน เป็นต้น
หากไม่ปฏิบัติตามจะมีบทลงโทษ คือ ความรับผิดทางแพ่ง ตามความเสียหายที่เกิดขึ้นจริง และอาจต้องชดใช้ค่าสินไหมทดแทนเพิ่มขึ้นอีก โดยสูงสุดไม่เกิน 2 เท่าของค่าเสียหายที่แท้จริง ส่วนโทษทางอาญา จำคุกสูงสุดไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 1 ล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และโทษทางปกครอง ปรับสูงสุดไม่เกิน 5 ล้านบาท

สำหรับ Digital Law หรือ กฎหมายดิจิทัล ที่จัดทำโดย ETDA เล่มนี้ ประกอบกฎหมายดิจิทัลทั้งหมดที่ใช้ในประเทศไทย ได้แก่
  •  พระราชบัญญัติสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2562
  • พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 (ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม) พร้อมประกาศ คธอ. และกฎหมายฉบับต่าง ๆ
  • พระราชบัญญัติการพัฒนาดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม พ.ศ. 2560
  • พระราชบัญญัติสภาดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2562
  • พระราชบัญญัติการบริหารงานและการให้บริการภาครัฐผ่านระบบดิจิทัล พ.ศ. 2562
  • พระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 (ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม) พร้อมกฎกระรวง ประกาศกระทรวงฯ ระเบียบต่างๆ
  • พระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ พ.ศ. 2562
  • พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562

เมื่อโครงสร้างเศรษฐกิจที่เปลี่ยนไปจากสังคมแบบแอนะล็อกสู่สังคมดิจิทัล ยุคที่ทุกคนสามารถเข้าถึงข้อมูลข่าวสารได้เพียงปลายนิ้วสัมผัส การรู้กฎหมายดิจิทัลจึงเป็นสิ่งสำคัญและจำเป็นอย่างมาก ผู้ที่สนใจสามารถดาวน์โหลดมาศึกษารายละเอียดทั้่ง 464 หน้า ได้ฟรีที่นี่ 

ที่มา : สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (สพธอ.)