Full Range Leadership “กุญแจสำคัญ” สู่การเป็น “นักบริหารชั้นนำ” ในยุค 5.0

ในบรรดาทฤษฎีที่เหล่านักบริหารให้ความสำคัญในการศึกษาเรียนรู้ ทำความเข้าใจ และนำไปปฏิบัติ “ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” เป็นทฤษฎีหนึ่งซึ่งได้รับความนิยมมาอย่างยาวนานในหมู่นักบริหารหลากหลายสาขา ไม่ว่าจะเป็นการบริหารธุรกิจ การบริหารรัฐกิจ การบริหารการเงินการคลัง การบริหารอุตสาหกรรม การบริหารสาธารณสุข และโดยเฉพาะอย่างยิ่งกับการบริหารการศึกษา


แม้ว่าทฤษฎี “ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” จะเป็นทฤษฎีที่ได้รับการยอมรับกันมาช้านาน เนื่องจากสามารถประยุกต์ใช้กับสถานการณ์ต่างๆ ในทางการบริหารได้หลากหลายสาขา และยังคงมีการนำทฤษฎี “ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” ไปใช้ในการปฏิบัติงานกันอยู่อย่างต่อเนื่องก็ตาม
อย่างไรก็ดี ได้มีความพยายามในการปรับปรุง เปลี่ยนแปลง และต่อยอดให้กับทฤษฎี “ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” อยู่ตลอดมา
ความสำคัญของทฤษฎี “ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” นอกจากที่จะถูกนำไปประยุกต์ใช้ในทางการบริหารในหลากหลายสาขาดังที่กล่าวไปแล้วข้างต้น ในแวดวงการศึกษา โดยเฉพาะในวงการบริหารการศึกษา มีการศึกษาค้นคว้าวิจัยมากมายเกี่ยวทฤษฎี “ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” นอกจากการศึกษา ค้นคว้า และวิจัยแล้ว ยังมีการเปิดเป็นรายวิชา กระทั่งเป็นหลักสูตรอีกด้วย
ทฤษฎี “ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” หมายถึง กระบวนการที่ผู้นำเปลี่ยนแปลงความพยายามของผู้ตามให้สูงขึ้นจากความคาดหวังดั้งเดิมครับ
ทฤษฎี “ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” จะส่งผลให้ประสิทธิภาพของการปฏิบัติงานได้ผลลัพธ์ที่เกินความคาดหวัง จากการที่ผู้นำได้แสดงบทบาท หรือเป็นคนที่มี “ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” ทำให้ผู้ตามมีความรู้สึกไว้วางใจ จงรักภักดี และยอมรับนับถือ
ที่สำคัญก็คือ ทฤษฎี “ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” จะทำให้ผู้ตามกลายเป็นผู้มีศักยภาพ เป็นนักพัฒนา และเป็นผู้เสริมแรงได้ด้วยตนเอง
ซึ่งเกิดจากการที่ ผู้นำได้ยกระดับความรู้สึก และความสำนึกของผู้ตาม ให้เล็งเห็นความสำคัญ และคุณค่าของผลลัพธ์ที่ต้องการ อันนำไปสู่วิธีการที่จะบรรลุถึงประสิทธิผลของสูงสุดองค์กรที่ทุกฝ่ายต้องการ และทำให้ผู้ตามไม่คำนึงถึงแต่เพียงประโยชน์ส่วนตน แต่อุทิศตนเพื่อองค์กรหรือส่วนร่วมนั่นเอง

Full Range Leadership

ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง

เป็นที่ทราบกันดีในหมู่นักวิชาการด้านการบริหารทุกสาขา ว่าหากพูดถึงทฤษฎี “ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” แล้ว ชื่อของ James MacGregor Burns (1978) จะเป็นชื่อแรกที่ถูกเอ่ยขึ้นมาก่อนเสมอ
James MacGregor Burns เจ้าของผลงานหนังสือที่ถือเป็นคัมภีร์ของนักบริหารเล่มหนึ่งซึ่งมีชื่อว่า Leadership โดย James MacGregor Burns ได้กล่าวถึงลักษณะของทฤษฎี “ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” ไว้ 3 ประเภทคือ

1. ทฤษฎีภาวะผู้นำแบบแลกเปลี่ยน (Transactional Leadership Theory: TA)

“ภาวะผู้นำแบบแลกเปลี่ยน” หมายถึง ปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้นำกับผู้ตามในการแลกเปลี่ยนผลประโยชน์ซึ่งกันและกัน โดยใช้กระบวนการต่อรอง ที่ผู้นำแบบแลกเปลี่ยนมักจะใช้ “รางวัล” ในการกระตุ้น และสนองความต้องการของผู้ตาม เพื่อแลกเปลี่ยนกับการทุ่มเทความพยายาม เพื่อทำงานให้สำเร็จ

2. ทฤษฎีภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง (Transformational Leadership Theory: TF)

“ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” หมายถึง การที่ผู้นำ และผู้ตามมีการยกระดับความต้องการซึ่งกันและกัน ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทั้งสองฝ่าย โดยผู้นำจะต้องตระหนักถึงความต้องการของผู้ตาม โดยใช้การกระตุ้นให้ผู้ตามเกิดความต้องการยกระดับความต้องการของผู้ตามเองให้สูงขึ้นอย่างสมัครใจ

3. ทฤษฎีภาวะผู้นำเชิงจริยธรรม (Moral Leadership Theory)

“ภาวะผู้นำเชิงจริยธรรม” หมายถึง การที่ผู้นำได้ยกระดับความประพฤติ และความปรารถนาทางจริยธรรม ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในทางที่ดี ทั้งของผู้นำ และของผู้ตาม ผู้นำที่มาถึงจุดนี้ มักตระหนักถึงความต้องการที่แท้จริงของผู้ตาม และเมื่อถึงจุดนั้น อำนาจของผู้นำเชิงจริยธรรม ก็ได้เกิดขึ้นอย่างแท้จริง
เป็นที่ยอมรับ และรับรู้ทั่วไปในแวดวงวิชาการด้านบริหาร ว่า ทฤษฎี “ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” ที่โด่งดังที่สุดนั้น เป็นของ Bernard M. Bass (1985) โดย Bass ได้ชี้ให้เห็นว่า “ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” เป็นมากกว่า “บารมี” (Charisma) ซึ่งแต่เดิม คำว่า “บารมี” ได้รับการนิยาม ว่าเป็นกระบวนการซึ่งผู้นำส่งอิทธิพลต่อผู้ตามผ่านเอกลักษณ์ของผู้นำ
Bass มองว่า แม้ “บารมี” คือสิ่งที่จำเป็น แต่ก็คงจะยังไม่เพียงพอสำหรับโลกยุคสมัยใหม่ เขาจึงนำเสนอแนวความคิดเบื้องต้นเกี่ยวกับ “ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” ขึ้น โดยมีองค์ประกอบที่สำคัญ 4 ส่วนด้วยกัน กล่าวคือ
1. การอิทธิพลอย่างมีอุดมการณ์ (Idealized Influence)
2. การกระตุ้นทางปัญญา (Intellectual Stimulation)
3. การคำนึงถึงความเป็นปัจเจกบุคคล (Individualized Consideration)
4. การสร้างแรงบันดาลใจ (Inspirational Motivation)
โดยทั้ง 4 องค์ประกอบ เมื่อนำมารวมกับ “การสร้างบารมี” ได้กลายเป็นองค์ประกอบที่มีความสัมพันธ์กัน เพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลงให้แก่ผู้ตาม หรือที่รู้จักกันในเวลาต่อมาว่า “ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” 4 รูปแบบนั่นเอง

Full Range Leadership

ภาวะผู้นำพิสัยสมบูรณ์

ปัจจุบัน องค์กรทั้งภาครัฐ และเอกชน ต่างก็มีการปรับตัวกันอย่างขนานใหญ่ จากสภาพแวดล้อมที่มีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา จึงมีเป็นความจำเป็นที่องค์กรจะต้องปรับเปลี่ยนให้พร้อมที่จะยืดหยุ่น และกลายเป็นองค์กรที่เข้มแข็ง พร้อมที่จะเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น
นอกจากการปรับเปลี่ยนหน้าที่ความรับผิดชอบงาน มีการตื่นตัวในเรื่องของการใช้เครื่องมือในการบริหาร และการวัดผลในหลายๆ แบบแล้ว ยังมีการกำหนดแผนงาน และเป้าหมายของการทำงานในแต่ละฝ่ายงาน ลงลึกไปจนถึงเป้าหมายของการทำงานในแต่ละบุคคล ไปจนกระทั่งถึง การใช้ระบบการจ่ายผลตอบแทนแบบ Pay for Performance
การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ มีผลกระทบต่อพนักงานในองค์กรทุกระดับ โดยเฉพาะในแง่ของความรู้สึกถึงความมั่นคงในอาชีพงานที่ทำอยู่ จนบางครั้งเกิดความไม่แน่ใจ เกิดความเครียด มีการต่อต้านการเปลี่ยนแปลงทั้งต่อหน้า และลับหลัง ขาดความร่วมมือ ฯลฯ
สิ่งที่เกิดขึ้นเหล่านี้ ย่อมส่งผลเสียหายต่อองค์กรเป็นอย่างยิ่ง จึงจำเป็นที่ผู้บริหารหรือหัวหน้างานในทุกระดับ จะต้องแสดงบทบาทที่สำคัญในการนำทีมงานของตนเองไปสู่ความสำเร็จ ภายใต้ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น และนี่คือความท้าทายในอนาคตของผู้นำที่จะต้องเผชิญ
Bruce J. Avolio (1994) เป็นผู้หนึ่งซึ่งได้นำแนวคิด “ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” (Transformational Leadership) กับ “ภาวะผู้นำแบบแลกเปลี่ยน” (Transactional Leadership) มาประยุกต์เข้าไว้ด้วยกัน
โดยเรียกว่า “โมเดลภาวะผู้นำเต็มรูปแบบ” (The Model of Full Range of Leadership) ซึ่งเป็นตัวแบบที่แสดงให้เห็นถึง “ระดับของภาวะผู้นำ” ที่มีประสิทธิผลต่างกัน
Ronald E. Riggio (2006) เป็นอีกคนที่นำเสนอทฤษฎี “ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” ในบทความเรื่อง Does the Transactional-Transformational Leadership Paradigm Transcend Organizational and National Boundaries? โดยการต่อยอดจากแนวคิดของ James M. Burns
ปรากฏเป็น “โมเดลภาวะพิสัยสมบูรณ์” (Full Range Leadership Model)
โดยใช้ “เครื่องมือวัดภาวะผู้นำพหุองค์ประกอบ” และใช้ “ผลการวิเคราะห์องค์ประกอบภาวะผู้นำ” ตามรูปแบบ (Model of the Full Range of Leadership) ของ “ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง” ที่เขาเองได้เคยเสนอเอาไว้ในปี ค.ศ. 1985
อันนำไปสู่ทฤษฎี “ภาวะผู้นำพิสัยสมบูรณ์” (Full Range Leadership) ในเวลาต่อมา

สุเทพ พงศ์ศรีวัฒน์ (2556) ได้ทำการเรียบเรียง “ภาวะผู้นำพิสัยสมบูรณ์” ตามแนวคิดของ Bernard M. Bass และ Bruce J. Avolio เอาไว้ดังต่อไปนี้
  • AU: ภาวะผู้นำที่แท้จริง (Authentic Leadership)
  • LF: ภาวะผู้นำแบบปล่อยตามยะถากรรม (Laissez-Faire: LF)
  • MBE: การบริหารแบบวางเฉย (Management-By-Exception)
  • MBEA: การบริหารแบบวางเฉยเชิงรุก (Management-By-Exception Active Corrective)
  • MBEP: การบริหารแบบวางเฉยเชิงรับ (Management-By-Exception Passive Corrective)
  • CR: การให้รางวัลตามสถานการณ์ (Contingent Rewards: CR)
  • TF: ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง (Transformational Leadership: TF)
  • TA: ภาวะผู้นำแบบแลกเปลี่ยน (Transactional Leadership: TA)
  • PA: การหลีกเลี่ยงภารกิจ (Passive Avoidance: PA)
  • IC: ความใส่ใจต่อปัจเจกบุคคล (Individual Consideration: IC)
  • IS:  การกระตุ้นการใช้ปัญญา (Intellectual Stimulation: IS)
  • IM: แรงจูงใจในการสร้างแรงบันดาลใจ (Inspirational Motivation: IM)
  • II: อิทธิพลเชิงอุดมการณ์ (Idealized Influence: II)