โลจิสติกส์ เป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมเป้าหมายของภาครัฐในการพัฒนาประเทศยุคใหม่ โดยเฉพาะประเทศไทยที่มีจุดแข็งในการเป็นเป็น “ศูนย์รวม” และ “ศูนย์กลาง” ของภูมิภาค มีการขนส่งทั้งทางบก ทางเรือ และ ทางอากาศ โดยเฉพาะในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ EEC ที่กำลังมีการขับเคลื่อนเมืองการบินตะวันออก ก่อสร้างรถไฟความเร็วสูง ขยายท่าเรือแหลมฉบัง และ มาบตาพุด การพัฒนาบุคลากรให้สอดคล้องกับความต้องการ มีฝีมือรองรับความก้าวหน้าในด้านนี้ จึงถือว่ามีความจำเป็นอย่างยิ่ง
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลตะวันออก หรือ มทร.ตะวันออก เป็นหนึ่งในสถาบันการศึกษาในพื้นที่ EEC ที่ได้รับการจัดสรรงบประมาณเพื่อการจัดตั้งศูนย์ EEC Networking Logistics Centre (ENLOC) พัฒนาหลักสูตรระยะสั้นด้านโลจิสติกส์ โดยได้รับงบประมาณจาก EEC Human Development Centre (EEC HDC) ที่จัดตั้งขึ้นมาเพื่อพัฒนาบุคลากรรองรับ 10 อุตสาหกรรมเป้าหมายในพื้นที่ EEC ผลิตคนตามความต้องการของอุตสาหกรรม (Demand driven) ลดภาวการณ์ไม่มีงานทำ โดยการนำความต้องการของอุตสาหกรรมเป็นตัวกำหนดการฝึกอบรมบุคลากรและหลักสูตรการเรียนการสอน โดยเฉพาะหลักสูตรระยะสั้น หรือ ช็อตคอร์ส ที่ปัจจุบันมีหลักสูตรระยะสั้นในพื้นที่ EEC ผ่านการรับรอง 87 หลักสูตร อาทิ หลักสูตรด้านออโตเมชั่น และ ดิจิทัล เป็นต้น

ช็อตคอร์สหลักสูตรแห่งอนาคต
รศ.ดร.ชิต เหล่าวัฒนา ที่ปรึกษาเลขาธิการสำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก ในฐานะประธานอนุมัติหลักสูตร อัพเดทความคืบหน้าของหลักสูตรโลจิสติกส์ในรูปแบบช็อตคอร์สว่า “ศูนย์ ENLOC เปรียบเสมือนเครือข่ายของ EEC ในการที่จะประสานงานกับภาคอุตสาหกรรมที่ต้องการบุคลากรด้านโลจิสติกส์ สิ่งที่จะเดินต่อไปคือเราจะกำหนดหลักสูตรช็อตคอร์สที่ออกแบบร่วมกับภาคอุตสาหกรรม ซึ่งจะไม่เหมือนกับหลักสูตรปริญญา เป็นหลักสูตรระยะสั้น เรียน 3-6 เดือน หลักสูตรไหนผ่านการรับรอง EEC HDC จะออกค่าใช้จ่ายให้ครึ่งหนึ่ง ผู้ประกอบการภาคอุตสาหกรรมออกครึ่งหนึ่ง โดยค่าใช้จ่ายที่ภาคอุตสาหกรรมจ่ายนั้นสามารถนำไปหักภาษีได้อีก เช่นหลักสูตรมีค่าใช้จ่าย 200 บาท EEC HDC จ่ายให้ 100 บาท ผู้ประกอบการจ่าย 100 บาท แต่เงินที่ผู้ประกอบการจ่ายนำไปหักลดหย่อนภาษีได้อีก ทุกศูนย์ที่ตั้งมาไม่ว่าจะเป็นศูนย์ระบบราง ศูนย์ออโตเมชั่น หรือ ศูนย์โลจิสติกส์ จะเดินอย่างเดียวกันหมด”

รศ.ดร.ชิต ยืนยันว่าการออกแบบหลักสูตรรูปแบบนี้ ทำให้การใช้งบประมาณเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพได้ผลลัพธ์ 100%
“ตอนเราไปของบประมาณจาก EEC HDC เราบอกเลยว่าความผิดพลาดเป็น 0 หมายความว่าคนที่เข้ามาเรียนในคอร์สนี้ จบแล้วต้องได้งานทำทุกคน ไม่ว่าจะเป็นคนที่ต้องการยกระดับฝีมือ คนที่ต้องการเปลี่ยนงาน คนตกงาน หรือนักศึกษาปีสุดท้ายที่จบแล้วทำงานได้เลย ไม่ใช่เทรนเสร็จแล้วไม่มีงานทำ อันนี้ไม่เอา ซึ่งผลลัพธ์โอเคเพราะส่วนใหญ่คนที่โรงงานได้ไปทำงานได้จริง ถ้างบประมาณเหลือก็ส่งคืนหลวงหรือนำไปทำกิจกรรมอื่นที่มีประโยชน์ได้อีก”
สำหรับหลักสูตรช็อตคอร์สของศูนย์ ENLOC เบื้องต้นกำหนดไว้ 15-18 หลักสูตร ล่าสุดส่งเข้ามาเพื่อพิจารณาแล้วประมาณ 7-8 หลักสูตร
“การจัดทำหลักสูตรรูปแบบนี้ ไม่ใช่อาจารย์เป็นคนออกแบบหลักสูตร อาจารย์อาจมีจุดตั้งต้นอยู่บ้าง แต่จะต้องไปคุยกับผู้ประกอบการอุตสาหกรรมแต่ละแห่งที่เขาจะเข้าร่วมว่าเห็นด้วยไหม ถ้าเห็นด้วยก็มาร่วมกัน ถ้าไม่มีอุตสาหกรรมมาร่วมเราไม่ทำ เพราะจะกลายเป็นโอเวอร์ซัพพลายเรียนจบแล้วตกงาน ปัจจุบันอุตสาหกรรมส่วนใหญ่มักจะไม่รับคนด้วยการดูแค่คุณวุฒิเท่านั้น แต่ต้องการคนที่ทำงานได้จริงๆ เพราะฉะนั้นจึงต้องนำเสนอหลักสูตรที่เหมาะสมกับภาคอุตสาหกรรมจริงๆ เป็นหลักสูตรที่ได้รับการยอมรับจาก EEC, มหาวิทยาลัย, ภาคอุตสาหกรรม และ CWIE”
รัฐ-เอกชนร่วมพัฒนาหลักสูตร
หลักสูตรโลจิสติกส์ของศูนย์ ENLOC เป็นการพัฒนาร่วมกันระหว่างภาครัฐคือ EEC HDC ที่จัดสรรงบประมาณให้กับ มทร.ตะวันออก กับ บริษัทเอกชนที่ต้องการบุคลากรในด้านนี้ โดย มทร.ตะวันออก ลงทุนด้านอาคารสถานที่สำหรับการเรียนการสอนและอุปกรณ์พื้นฐาน (basic equipment) และ บริษัทเอกชนลงทุนด้านอุปกรณ์ขั้นสูง (advanced equipment) ยกตัวอย่างก่อนหน้านี้มีการจัดตั้งศูนย์ Automation Park ในมหาวิทยาลัยบูรพา เพื่อพัฒนาบุคลากรด้านออโตเมชั่น มหาวิทยาลัยบูรพาเป็นผู้ลงทุนการปรับปรุงอาคารสถานที่พร้อมอุปกรณ์พื้นฐาน ส่วน advanced equipment เช่น หุ่นยนต์ บริษัท มิตซูบิชิ อิเล็กทริค เป็นผู้สนับสนุนงบประมาณ ซึ่งศูนย์ฯอื่นก็ต้องใช้หลักการเดียวกัน ด้วยเหตุผลว่าหากรัฐบาลต้องลงทุน advanced equipment จะต้องมี MA (ค่าใช้จ่ายในการบำรุงรักษา) ซึ่งหลักการของศูนย์ฯจะไม่ให้รัฐเป็นผู้ลงทุนและรับภาระงบประมาณในส่วนนี้ แต่เอกชนสามารถใช้ประโยชน์จากการลงทุนของตนเองในศูนย์ฯเป็น demo site เพื่อแสดงให้ลูกค้าของตนเอง ในขณะที่ยังได้ประโยชน์จากการผลิตบุคลากรให้ลูกค้าของบริษัทอีกส่วนหนึ่ง


การดำเนินการดังกล่าวใช้เป็นโมเดลต้นแบบของทุกศูนย์ฯใน EEC ซึ่งสถาบันการศึกษาต้องเจรจากับเอกชนให้เข้าใจในเป้าหมายเดียวกัน ซึ่งการจะทำให้เอกชนสนใจนั้น การดำเนินงานของศูนย์ฯต้องเป็นที่ดึงดูด จูงใจเอกชนให้เข้ามามีส่วนร่วมและลงทุน การดำเนินงานและแนวทางการใช้งบประมาณต้องชัดเจน เพื่อให้ศูนย์ฯทำหน้าที่พัฒนาคนได้มีประสิทธิภาพและประสิทธิผล ไม่มีความสูญเปล่า และศูนย์ฯต้องแสดงถึง connectivity ของอุตสาหกรรม โดยไม่ผูกพันอยู่กับเอกชนรายใดรายหนึ่ง เนื่องจากศูนย์ฯดำเนินการโดยสถาบันการศึกษาที่ใช้งบประมาณของรัฐ จึงต้องร่วมมือกับหน่วยงานที่มีความเชี่ยวชาญ ร่วมพัฒนาบุคลากร และเป็นต้นแบบของการดำเนินงานให้หน่วยงานอื่นมาเรียนรู้หรือใช้ประโยชน์จากทรัพยากรของศูนย์ฯ โดยมีเงื่อนไขว่าผลประโยชน์ต้องเกิดในพื้นที่ EEC อย่างแท้จริง
หลักสูตรโลจิสติกส์ยุคใหม่
สำหรับความคืบหน้าล่าสุดของศูนย์ ENLOC ได้มีการพิจารณาแนวทางการขับเคลื่อนผ่านการประชุม ENLOC (EEC Networking Logistics Centre) Steering Committee เมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน 2563 ณ ห้องประชุมวันวิสาข์ ชั้น 8 อาคารสรรพวิชญ์บริการ มทร.ตะวันออก โดยมีการแจ้งความคืบหน้าเกี่ยวกับหลักสูตรฝึกอบรมที่ได้รับการรับรองแล้ว และหลักสูตรที่กำลังอยู่ในขั้นตอนพิจารณา ซึ่งบริษัทเอกชนที่เข้ามาร่วมพัฒนาหลักสูตรมีความเข้าใจหลักการเบื้องต้นของการลงทุนใน facility แล้วว่าต้องเป็น basic equipment และ advanced equipment
โดยรูปแบบการเรียนการสอนจะมีการนำห้องปฏิบัติการคลังสินค้าจำลองที่ตรวจรับเสร็จสิ้นแล้วมาตั้งไว้บริเวณใกล้กับศูนย์ฯ เพื่อใช้ในการเรียนการสอน ลักษณะของศูนย์ฯจะเป็น automated warehouse ประกอบเป็น automation system ควบคุมและบริหารโดยคนจำนวนน้อย ซึ่งต้องอาศัยวิศวกรในการออกแบบเพื่อใช้การจำลองในการเพิ่มประสิทธิภาพ ทั้งการควบคุม การซ่อมบำรุงและการใช้เครื่องมือในระบบ mechanic ตามรูปแบบการบริหารจัดการโลจิสติกส์สมัยใหม่
“การเรียนการสอนสมัยใหม่ เป็นการผลิตบุคลากรตามความต้องการของอุตสาหกรรมที่แท้จริง การพัฒนาฝีมือผู้เรียนให้จบออกไปแล้วทำงานได้ทันที ยกตัวอย่างการใช้ระบบใช้ PLC (โปรแกรมเมเบิลลอจิกคอลโทรลเลอร์) ในการควบคุมเครื่องจักรในคลังสินค้า คนที่เป็น Controller ต้องมีความรู้ด้านโลจิสติกส์ เพราะถ้ารู้แค่โปรแกรมแต่ไม่เข้าใจระบบโลจิสติกส์ คนเหล่านี้จะไปอยู่ในหน่วยงานส่วนไหนของอุตสาหกรรม เราจึงต้องกำหนดองค์ประกอบภายในศูนย์ฯให้ชัดเจนว่าสิ่งใดเป็นสิ่งที่ต้องทำทันที สิ่งใดที่น่าสนใจควรทำแต่ทรัพยากรอาจไม่เอื้ออำนวยในขณะนี้ก็ต้องเตรียมพร้อมสำหรับอนาคต” รศ.ดร.ชิต กล่าว

รศ.ดร.ชิต กล่าวอีกว่า หลักสูตรโลจิสติกส์ยุคใหม่ ไม่ควรยึดติดกับ Archetype of hardware มากนัก หากแต่หลักของโลจิสติกส์นั้นเป็นการ mobilize products ระดมสินค้าจากจุด a ไปจุด b อย่างไรให้มีประสิทธิภาพ และนำวิธีการขับเคลื่อนระหว่างจุด a และ b มาออกแบบการทำงาน สร้างองค์ประกอบของศูนย์ฯเพื่อตอบโจทย์เป้าหมายภาพใหญ่ของระบบโลจิสติกส์และเครือข่ายต่างๆ
“หลักสูตรโลจิสติกส์ต้องมุ่งเน้น 2 ประเด็นคือ ระบบเครือข่าย และ Automated Warehouse ในส่วนของเครือข่ายศูนย์จะต้องรอบรู้ด้านโลจิสติกส์ทั้งหมด ทั้งในและนอกโรงงาน ทางบก ทางน้ำ ทางอากาศ แม้กระทั่งด้าน Supply Chain สามารถที่จะผลิตกำลังคนที่มีความรู้ความสามารถเรื่องนี้ให้มีคุณภาพ ในด้านของ Automated Warehouse เนื่องจากตอนนี้ด้าน Automations ได้เข้าไปมีบทบาทหลากหลายในอุตสาหกรรมโลจิสติกส์ ดังนั้น ศูนย์เครือข่ายจะต้องรอบรู้ให้มากกว่า Automations Park และจะต้องเข้าใจใน Productivity ของ Automated Warehouse ด้วย ดังนั้นการฝึกอบรมในศูนย์เครือข่ายนั้นจะฝึกให้นักศึกษาเป็นผู้บริหารจัดการ Automated Warehouse ได้”
รศ.ดร.ชิตยังกล่าวถึงมุมมองของที่ประชุมว่า คลังสินค้าของอุตสาหกรรมหรือเอกชนรายหนึ่งอาจมีองค์ความรู้เฉพาะของเอกชน ซึ่งเอกชนหลายรายบริหารคลังสินค้าของตัวเองโดยไม่จ้างบริษัทอื่น เพราะฉะนั้นการตั้งศูนย์โลจิสติกส์ในมทร.ตะวันออก ต้องมีความน่าสนใจมากพอที่จะทำให้เอกชนย้ายกิจกรรมมาทำที่ศูนย์ฯแทนการทำที่โรงงาน ดังนั้น เทคโนโลยียังคงเป็นองค์ประกอบสำคัญที่จะทำให้กิจกรรมโลจิสติกส์นั้นบรรลุผล และในอนาคตความเป็น specific กับอุตสาหกรรมยังคงสำคัญ

“สิ่งที่เราต้องให้ความสำคัญก่อนคือสิ่งอำนวยความสะดวกในศูนย์ ศูนย์ฯควรมีส่วนที่เป็น main excellent function showcase (เช่น DC รวมงานที่กว้างทั้ง warehouse, transport, packaging, reverse logistics หรือเฉพาะ outbound logistics) อย่างไรก็ตาม หากเราให้ความสำคัญกับเทคโนโลยีมากเกินไป ทักษะ/ความสามารถที่บุคลากรจะได้รับอาจเป็นทักษะด้าน automation แทน logistics แม้ว่าโลจิสติกส์นั้นคนจะต้องสามารถทำงานกับ automation technology ก็ตาม เพราะฉะนั้นจึงต้องบริหารจัดการทักษะและเทคโนโลยีให้เกิดความสมดุล ขณะเดียวกันการจัดทำหลักสูตรโลจิสติกส์ ขอบเขตไม่ควรมีเพียง AS/RS เท่านั้น แต่ยังต้องรวมไปถึงการศึกษาเกี่ยวกับ Software, WMS และอื่นๆ ด้วย ที่จะต้องบันทึกข้อมูลหรือต้องมีความรู้ในการควบคุมโปรแกรมที่เกี่ยวข้องกับโลจิสติกส์ โดยที่ยังอยู่บนพื้นฐานของการจัดการโลจิสติกส์ ขณะเดียวกัน กลุ่มเป้าหมายของผู้ที่เข้ามารับการอบรมในศูนย์ฯ ต้องเป็นบุคลากรในอุตสาหกรรมโลจิสติกส์ทั้งระบบ ไม่เฉพาะเจาะจงว่าจะต้องเป็นนักศึกษาเท่านั้น การ Up-Skill และ Re-Skill ให้กับนักศึกษาและคนทำงานให้มีศักยภาพเพียงพอที่ภาคอุตสาหกรรมนั้นๆ ต้องการ เพื่อลดจำนวนของนักศึกษาจบใหม่และแรงงานที่ตกงาน” รศ.ดร.ชิต กล่าวบทสรุปของที่ประชุม
การปรับมายด์เซ็ทครั้งสำคัญ
รศ.ดร.ชิต กล่าวปิดท้ายถึงจุดเด่นของหลักสูตรช็อตคอร์สซึ่งดีไซน์ตามหลักการ Demand driven ว่าถือเป็นการปรับมายด์เซ็ทครั้งสำคัญ เปลี่ยนวิธีการทำงานของภาคการศึกษากันเลยทีเดียว


“สถาบันการศึกษามีคนเก่งมีฝีมือมาก แต่ส่วนใหญ่จะอยู่ในวิทยาลัยหรือมหาวิทยาลัย ไม่ได้ออกไปคุยกับอุตสาหกรรม โมเดล Demand driven คนคิดคือ ดร.คณิศ แสงสุพรรณ เลขาธิการ EEC เพื่อสร้างบุคลากรให้ตรงกับความต้องการจริง ต่างจากในอดีตที่สถาบันการศึกษาผลิตคนแล้วคาดหวังว่าลูกศิษย์จบไปมีงานทำ แต่ปรากฏว่าลูกศิษย์ตกงาน 30-40% จะบอกว่าอาจารย์ไม่เก่งคงไม่ได้ เพียงแต่ว่าคนที่ผลิตออกไปไม่ตรงกับความต้องการของภาคอุตสาหกรรม ตลอด 3 ปีที่ผ่านมา ผมกับ ดร.อภิชาต ทองอยู่ ประธาน EEC HDC เดินทางไปสื่อสารแนวคิดนี้กับผู้ใช้งานบัณฑิต เชื้อเชิญเขามาช่วยกัน จนปัจจุบันได้การตอบรับเป็นที่น่าพอใจ สำหรับโลจิสติกส์เป็นอุตสาหกรรมที่น่าสนใจมาก เพราะว่าทุกโรงงานต้องใช้โลจิสติกส์ทั้งหมด และไม่ได้อยู่ในภาคโรงงานอย่างเดียว มีทั้งการขนส่งทางบก ทางน้ำ ทางอากาศ ในพื้นที่ EEC มีการลงทุนท่าเรือ รถไฟความเร็วสูง อีก 5 ปีสนามบินอู่ตะเภาเสร็จเปิดให้บริการ ต้องอาศัยระบบโลจิสติกส์ ทำอย่างไรให้มีประสิทธิภาพ หวังว่าการทำตรงนี้จะเป็นการเริ่มต้นก่อนไปสู่จุดที่สูงขึ้นไปได้อีก”
จากแนวโน้มความต้องการแรงงานโลจิสติกส์ใน EEC ประมาณ 3-4 หมื่นคนภายใน 5 ปี เท่ากับว่าสถาบันการศึกษาในพื้นที่ต้องผลิตบุคลากรด้านนี้ออกมาอย่างน้อยปีละ 6 พันคน นั่นคือจุดสำคัญที่ทำให้เกิดหลักสูตรที่เรียกว่า “ช็อตคอร์ส”












