กินผักต้นใหญ่ แต่ทำไมได้สารอาหารน้อยกว่า ‘ผักจิ๋ว’ กรณีศึกษาและพัฒนาต่อยอด ‘ไมโครกรีน (Microgreen)’

ขึ้นชื่อว่า “ผัก” ชวนให้นึกถึงสารอาหารที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย แต่ในปัจจุบัน ชื่อของ ไมโครกรีน (Microgreen) โดดเด่นและมีความต้องการอย่างมากในท้องตลาด โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ที่ชอบทานผักและรักสุขภาพ 


ไมโครกรีน (Microgreen) คืออะไร ไม่เคยได้ยินมาก่อน
ไมโครกรีน คือ ต้นอ่อนของพืชผักชนิดต่างๆ ที่มีการงอกและยังเจริญเติบโตไม่เต็มที่ โดยอาจเพาะจากเมล็ดของพืช ผัก สมุนไพร หรือธัญพืชต่างๆ 

จุดเด่นที่ไมโครกรีนแตกต่างจากผักทั่วไป คือ แม้จะเป็นผักต้นเล็กๆ แต่มีรายงานวิจัยพบว่า ไมโครกรีน มีปริมาณสารอาหารและสารพฤกษเคมีสูง เช่น ปริมาณวิตามินซี แคโรทีนอยด์ สารประกอบฟีนอล ปริมาณธาตุต่างๆ อาทิ Ca, Mg, Fe, Zn, Sn Mo โดยเฉพาะอย่างยิ่งสารต้านมะเร็งสูงกว่าในผักโตเต็มวัยทั่วไป

ด้วยคุณประโยชน์ที่ไม่ได้เล็กตามขนาด ส่งผลให้ไมโครกรีนเป็นที่นิยมของผู้บริโภคเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง จนเป็นรูปแบบใหม่ของการบริโภคผัก

Microgreen
ผักไมโครกรีน พืชจิ๋ว ประโยชน์สูง
ผักจิ๋ว พลิกแนวโน้มการบริโภคอย่างไร
ผศ.ดร.ณัฐชัย พงษ์ประเสริฐ อาจารย์ประจำคณะทรัพยากรชีวภาพและเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) บางขุนเทียน กล่าวว่า แนวโน้มการบริโภคผักกำลังเปลี่ยนไป โดยคนเริ่มหันมาบริโภคไมโครกรีนหรือต้นอ่อนเพิ่มขึ้น เพราะไม่จำเป็นต้องทานผักในปริมาณมาก การบริโภคไมโครกรีนในอาหารแค่เพียงเล็กน้อยก็จะได้รับคุณค่าของสารอาหารในปริมาณที่มากกว่าการบริโภคผักโตเต็มวัยทั่วไปได้ 
“ปกติการบริโภคผัก เช่น บร็อคโคลี หรือคะน้าที่โตเต็มวัย เราจะคุ้นเคยกับการรับประทานกันเป็นต้นหรือหัวใหญ่ๆ แต่ต้นยิ่งโตคุณค่าสารอาหารบางชนิดยิ่งน้อยลง การทานต้นอ่อนจะได้คุณประโยชน์มากกว่า เปรียบเทียบเช่นการทานต้นอ่อนบร็อคโคลีเพียง 50 กรัม ได้คุณประโยชน์เท่ากับการทานบร็อคโคลีโตเต็มวัย 1 หัว”

Microgreen

มีงานวิจัยยืนยันอีกว่า ไมโครกรีนมีคุณประโยชน์ดีต่อสุขภาพมาก โดยเฉพาะต้นอ่อนของผักในตระกูลกะหล่ำ เช่น บร็อคโคลี คะน้า กะหล่ำปลี หัวไชเท้า (ไควาเระ) มัสตาร์ด เนื่องจากมีสารต้านมะเร็ง (glucosinolate) ที่มีเฉพาะในผักตระกูลกะหล่ำเท่านั้น นอกจากนี้ในปัจจุบันมีการศึกษาการนำผักพื้นบ้านของไทยมาเพาะเป็นไมโครกรีนได้หลายชนิด
“ไมโครกรีนสามารถนำมารับประทานได้หลากหลายรูปแบบ เช่น นำมาปั่นเป็นเครื่องดื่มสมูทตี้ หรือ นำมาโรยหน้าทานกับซุป สลัด หรือแซนด์วิช ก็ได้รับประโยชน์และได้คุณค่าทางอาหาร และเรายังวิจัยหาผักพื้นบ้านที่สามารถนำมาเพาะเป็นไมโครกรีนได้ เช่น กระเจี๊ยบแดง ผักขี้หูด ซึ่งมีคุณค่าทางอาหารไม่แพ้ไมโครกรีนต่างประเทศ และถือเป็นทางเลือกใหม่ให้กับเกษตรกรและผู้บริโภค” ผศ.ดร.ณัฐชัยกล่าว
อย่างไรก็ดี รูปแบบการบริโภคผักไมโครกรีนของคนไทยยังเป็นเรื่องใหม่ ผศ.ดร.ณัฐชัยบอกว่า เป็นเรื่องที่ต้องให้ความรู้ ทำให้ประชาชนเข้าใจและรับรู้ถึงคุณประโยชน์ของไมโครกรีนให้มากยิ่งขึ้น

แต่สิ่งที่ต้องคำนึงและศึกษาเพิ่มคือ กรณีผักพื้นบ้านของไทย ต้องการสภาพแวดล้อมในการเจริญเติบโตที่แตกต่างจากเมล็ดพันธุ์ผักของต่างประเทศจึงต้องมีการศึกษาและเก็บข้อมูลด้านสภาพแวดล้อม เพื่อออกแบบสภาวะแวดล้อมให้เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของผักชนิดนั้นๆ จึงจะทำให้ไมโครกรีนเจริญเติบโตดีและมีคุณค่าทางอาหารและปริมาณสารพฤกษเคมีสูง


Microgreen
การปลูกไมโครกรีนโดยใช้หลอดไฟ LED ในระบบปิดแบบไม่ใช้ดิน
ปลูกยากไหม ปลูกแล้วไปไหน?
สำหรับการเพาะไมโครกรีนนั้น มีหลักการเหมือนกับการปลูกผักทั่วไป แต่ใช้ระยะเวลาการเพาะปลูกสั้นกว่าเพียง 7-10 วันเท่านั้น
คือ เมื่อต้นอ่อนมีขนาดความสูงประมาณ 1 – 4 นิ้ว มีใบเพียง 2 – 3 ใบ ก็สามารถเก็บมาขายหรือนำมารับประทานได้แล้ว ทำให้สามารถเพิ่มรอบการผลิตได้รวดเร็วกว่าการปลูกผักต้นโตเต็มวัยทั่วไปหลายเท่าจึงถือเป็นข้อดีอีกอย่างของการเพาะไมโครกรีน
ปัจจุบัน การผลิตผักไมโครกรีนส่วนใหญ่ยังเน้นผลิตเพื่อส่งโรงแรม ร้านอาหาร และซูเปอร์มาร์เก็ต ซึ่งในต่างประเทศนิยมปลูกผักไมโครกรีนในโรงเรือนปิดหรือระบบปิด เพื่อควบคุมสภาพแวดล้อมร่วมกับระบบการปลูกพืชแบบไม่ใช้ดิน เพื่อลดความเสี่ยงในการปนเปื้อนจากดินและสิ่งแวดล้อมโดยรอบ ซึ่งเมื่อผักมีความปลอดภัยต่อผู้บริโภค ทำให้ขายได้ราคาสูง จึงคุ้มค่าที่จะผลิตในโรงเรือนปิด
ความนิยมในการบริโภคและการเพาะปลูกที่ไม่ได้ยากเกินไป จึงเป็นที่มาของ โครงการวิจัยพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตไมโครกรีนในระบบปิดควบคุมสภาวะแวดล้อมภายใต้แสงเทียม (Plant Factory with Artificial Light, PFAL) โดย ผศ.ดร.ณัฐชัยเปิดเผยว่า ได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) (สวก.) ในการพัฒนา ระบบต้นแบบ PFAL สำหรับผลิตไมโครกรีนขึ้น ณ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (บางขุนเทียน)
ผศ.ดร.ณัฐชัย พงษ์ประเสริฐ
ผศ.ดร.ณัฐชัย พงษ์ประเสริฐ อาจารย์ประจำคณะทรัพยากรชีวภาพและเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) บางขุนเทียน

Microgreen


Microgreen
การเพาะปลูกไมโครกรีน
แผนพัฒนาต่อยอดการผลิต ‘ผักจิ๋ว’
การพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตไมโครกรีนในระบบ PFAL แบบไม่ใช้ดินแห่งแรกในประเทศไทยนี้ ผศ.ดร.ณัฐชัยให้ข้อมูลว่า เป็นการพัฒนาต่อยอดจากเทคโนโลยีต้นแบบของประเทศญี่ปุ่น
ลักษะเด่นของการปลูกพืชในระบบบ PFAL คือ เป็นการปลูกพืชในระบบปิดภายใต้แสงเทียมที่ควบคุมสภาวะแวดล้อมต่างๆ โดยปลูกไมโครกรีนบนชั้นแนวตั้งที่มีการติดตั้งแสงเทียม เลียนแบบแสงธรรมชาติ มีระบบควบคุมสภาพแวดล้อมที่สำคัญ ได้แก่
  • ระบบปรับอากาศเพื่อควบคุมอุณหภูมิและความชื้น
  • ระบบหมุนเวียนอากาศ
  • ระบบควบคุมปริมาณก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์
  • ระบบควบคุมแสงเทียมโดยใช้หลอดไฟ LED  
ซึ่งนอกจากระบบเหล่านี้จะช่วยลดความเสี่ยงเรื่องการปนเปื้อน ป้องกันโรคจากแมลง และปลอดสารเคมีที่เป็นอันตรายต่อผู้บริโภคแล้ว ยังเอื้อต่อการผลิตในปริมาณมากๆ อีกด้วย
Microgreen
ผลิตภัณฑ์ผักไมโครกรีนที่เพาะจากโรงเรือนภายใต้แสงเทียม ภายใต้แบรนด์ Dr.Sprouts & Microgreens
Microgreen
การผลิตไมโครกรีนภายในโรงงานผลิตพืชควบคุมสภาวะแวดล้อม ในพื้นที่มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี

Microgreen

และด้วยการเพาะปลูกผักไมโครกรีนแนวตั้ง มีข้อดีคือ ทำให้ใช้พื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ไม่ต้องพึ่งพาสภาพภูมิอากาศ หรือฤดูกาล โดยปัจจุบันระบบปลูกพืชภายใต้แสงเทียม หรือ PFAL นี้ นำมาใช้ในการปลูกพืชผักที่ให้ผลผลิตมูลค่าสูงแล้ว ทั้งพืชใบ พืชสมุนไพร ไมโครกรีน ฯลฯ
สำหรับผลการเพาะปลูกไมโครกรีนด้วยเทคโนโลยีดังกล่าวจากเทคโนโลยี PFAL สามารถให้ผลผลิตในเชิงพาณิชย์ได้จริง โดยมีการนำผลผลิตไมโครกรีนชนิดต่างๆ ออกวางจำหน่ายที่โกลเด้นเพลส, ศูนย์การค้า ดิ เอ็มควอเทียร์, ดิ เอ็มโพเรียม, สยามพารากอน ภายใต้แบรนด์ “Dr.Sprouts & Microgreens”
Microgreen
ผลิตภัณฑ์ผักไมโครกรีนที่วางจำหน่ายอยู่ในซุปเปอร์มาร์เก็ตชั้นนำ
“ถึงแม้การเพาะไมโครกรีนจะมีข้อมีจำกัดอยู่บ้าง แต่เป็นอีกทางเลือกหนึ่งสำหรับผู้ที่รักสุขภาพ ที่ต้องการปลูกไมโครกรีนไว้รับประทานเองได้ง่ายๆ ในพื้นที่เล็กๆ เช่น ในคอนโด ระเบียงบ้าน เพียงแต่จะต้องมีเวลาดูแลเอาใจใส่ ควบคุมสภาพแวดล้อมเรื่องโรคและแมลงมากกว่าการปลูกในระบบปิดเป็นพิเศษ” ผศ.ดร.ณัฐชัยกล่าวถึงการปลูกไมโครกรีน ว่าไม่จำเป็นต้องปลูกในระบบปิดเพียงอย่างเดียว

เนื่องจากสถานการณ์การผลิตไมโครกรีนปัจจุบันยังคงเน้นการผลิตเพื่อบริโภคสดเป็นหลัก แต่เมื่อเล็งเห็นคุณสมบัติพิเศษของไมโครกรีนที่ประกอบไปด้วยสารอาหารและปริมาณสารพฤกษเคมีสูง ผศ.ดร.ณัฐชัยจึงวางแผนต่อยอดงานวิจัยไปสู่ การแปรรูปไมโครกรีนเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ เช่น ผงต้นอ่อน เพื่อใช้เป็นวัตถุดิบ หรือใช้เป็นส่วนผสมของผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร หรือผลิตภัณฑ์บำรุงสุขภาพได้ในอนาคต

นอกจากจะช่วยแก้ปัญหาเรื่องการตลาดแล้ว ยังเป็นอีกช่องทางหนึ่งในการส่งเสริมให้ผู้บริโภคได้บริโภคไมโครกรีนในรูปแบบที่สะดวกยิ่งขึ้น และเชื่อว่าน่าจะตอบโจทย์ผู้ที่รักสุขภาพได้เป็นอย่างดี รวมถึงผู้ที่ไม่ชอบทานผักก็จะสามารถทานได้ง่ายและสะดวกยิ่งขึ้น