อุตสาหกรรมอาหารแห่งอนาคต ก้าวย่างสำคัญ ที่จะพาไทยรอดได้หลังวิกฤตผ่านพ้นไป

การเกิดขึ้นของวิกฤตโควิด-19 ส่งผลกระทบเป็นวงกว้างต่อภาคอุตสาหกรรมแทบทุกประเภท โดยเฉพาะ อุตสาหกรรมอาหาร เหตุผลหลักก็เนื่องจากพฤติกรรมผู้บริโภคที่เปลี่ยนแปลงไป เห็นได้ชัดที่สุด คือ การใส่ใจเรื่องการบริโภคมากขึ้น ทั้งในแง่ของการกินอาหารเพื่อดูแลสุขภาพ สร้างภูมิต้านทานโรคภัย และ การเลือกกินอาหารที่มีประโยชน์ ปรุงสุก สะอาด และปลอดภัย ไปจนถึงวิธีในการเข้าถึงอาหาร ที่หลีกเลี่ยงการเดินทางไปนั่งกินอาหารที่ร้าน เพราะต้องสัมผัสกับผู้คนและมลภาวะต่าง ๆ รอบตัว การสั่งอาหารรูปแบบ Delivery จึงกลายเป็นช่องทางที่ได้รับความนิยมเป็นอย่างมาก ที่กล่าวมาทั้งหมดนี้ เพื่อนำสู่แนวทางที่จะกล่าวถึงต่อไปในการปรับตัวของ อุตสาหกรรมอาหาร 2564 นั่นเอง

โดยในบทความเรื่อง “เทรนด์นวัตกรรมอาหาร 2564 พลวัตผู้บริโภค ที่ผู้ผลิตต้องจับตา” เผยแพร่ในเว็บไซต์ สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (องค์การมหาชน) ระบุชัดเจนว่า

“การระบาดครั้งนี้สร้างโอกาสใหม่ขึ้นจากพฤติกรรมการใช้ชีวิตและการบริโภคที่เปลี่ยนไป เมื่อผู้คนหันมาให้ความสนใจในการดูแลและระมัดระวังตัวเองมากขึ้น ทั้งด้านสุขอนามัย ความปลอดภัย และการมองหาสิ่งที่จะช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกันให้ตัวเอง ซึ่ง “อาหาร” ก็นับเป็นอีกหนึ่งเรื่องที่ผู้บริโภคตระหนักและให้ความสำคัญเพิ่มมากขึ้น”

พฤติกรรมผู้บริโภคที่เปลี่ยนไปนี่เอง ที่ส่งผลให้ผู้ประกอบการใน อุตสาหกรรมอาหาร 2564 ทั้งแบรนด์ใหญ่และเล็ก จำเป็นต้องปรับตัวเปิดรับวิถีการทำธุรกิจใหม่ทั้งแบบออนไลน์และออฟไลน์กันอย่างเต็มกำลัง เพื่อให้อุตสาหกรรมอาหารในประเทศ ยังมีแนวโน้มการเติบโตได้อย่างต่อเนื่อง แม้ทุกคนยังต้องเผชิญกับวิกฤตโรคระบาดครั้งนี้อยู่
อุตสาหกรรมอาหารส่งออก กับความท้าทายที่ต้องก้าวข้าม ในปี 2564
ต้องยอมรับว่า จากเดิมก่อนที่จะเกิดวิกฤตโควิดในปี 2563 อุตสาหกรรมอาหารส่งออก ก็ต้องเผชิญกับปัจจัยลบหลายด้าน ไม่ว่าจะเป็นสงครามการค้าโลกที่มีมาตรการกีดกันทางการค้ามากมาย ไปจนถึงสภาวะที่เงินบาทแข็งตัวขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทำให้หลายประเทศทั่วโลกต่างมุ่งที่จะพลิกฟื้นเศรษฐกิจในประเทศด้วยการพึ่งพาการผลิตเพื่อกิน เพื่อใช้ ในประเทศมากกว่าการนำเข้าอาหารมาจากต่างประเทศ
และทันทีที่วิกฤตโควิด-19 ได้รุกลามไปทั่วโลก ทุกประเทศต่างต้องล็อคดาวน์ประเทศของตน ก็ทำให้อุตสาหกรรมอาหารส่งออกของไทยเผชิญกับวิกฤตครั้งใหญ่อีกครั้ง
หากพิจารณาตามแผนปฏิบัติการด้านการพัฒนาอุตสาหกรรมแปรรูปอาหารระยะที่ 1 (พ.ศ.2562-2570) ของรัฐบาล ได้มีการตั้งวิสัยทัศน์ที่จะส่งเสริมให้ไทยเป็นศูนย์กลางการผลิตอาหารอนาคต (Future Food) ทั้งในระดับอาเซียนและระดับโลก ควบคู่ไปกับการขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานราก มุ่งยกระดับกลุ่มผู้ประกอบการเอสเอ็มอีและวิสาหกิจชุมชน ผลักดันการใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับสินค้าเกษตร
โดยวางเป้าหมายส่งเสริมผู้ประกอบการในกลุ่มผลิตภัณฑ์อาหารพร้อมรับประทาน เช่น อาหารสุขภาพที่ผลิตจากวัตถุดิบอินทรีย์ อาหารและเครื่องดื่มฟังก์ชัน อาหารจากกระบวนการแปรรูปทางชีวภาพ ตลอดจนบรรจุภัณฑ์อาหารที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เป็นต้น

ที่ผ่านมา การเติบโตของอุตสาหกรรมอาหารของไทยยังถือว่าอยู่ในเกณฑ์ดีมาอย่างต่อเนื่อง โดยในปี 2562 ไทยเป็นประเทศผู้ส่งออกอาหารอันดับที่ 11 ของโลก ครองส่วนแบ่งในตลาดโลกราว 2.51% และเมื่อเปรียบเทียบกับ 5 ประเทศผู้ส่งออกอาหารรายใหญ่ในภูมิภาคเอเชีย พบว่า ไทยอยู่ในอันดับที่ 2 รองจากจีนเท่านั้น
อย่างไรก็ตาม ประเภทสินค้าอาหารส่งออกของไทยส่วนใหญ่ มักอยู่ในกลุ่มวัตถุดิบขั้นต้นเพื่อนำไปผลิตต่อหรือแปรรูป ซึ่งในปัจจุบันเริ่มส่อเค้าถึงปัญหาการแข่งขันด้านราคากับประเทศที่สามารถผลิตวัตถุดิบอาหารได้ในต้นทุนที่ต่ำกว่า ทำให้ไทยสูญเสียส่วนแบ่งตลาดของกลุ่มสินค้าอาหารประเภทนี้อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
ดังนั้น ผู้ผลิตอาหารของไทยจึงควรหันมาลงทุนกับการใช้ความคิดสร้างสรรค์และนวัตกรรม เพื่อยกระดับผลิตภัณฑ์ในกลุ่มอาหารสำเร็จรูป ที่เน้นการแข่งขันด้านคุณภาพ และธุรกิจอาหารของไทยอาจจะมีโอกาสสร้างชื่อในเวทีโลก ภายใต้แบรนด์สินค้าของตนเองได้มากขึ้น

แนะแนวทางการปรับตัว และปรับใช้ เทคโนโลยี นวัตกรรม สร้างสรรค์ อาหารแห่งอนาคต

ด้าน วิศิษฐ์ ลิ้มลือชา นายกสมาคมผู้ผลิตอาหารแปรรูป และประธานกลุ่มอุตสาหกรรมอาหาร สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย ได้กล่าวในการบรรยายในประเด็น “ชีวิตวิถีใหม่ ประเทศไทยหลังโควิด” การพัฒนาอุตสาหกรรมอาหารอนาคต (Future food) ภายใต้วิถีชีวิตใหม่ ถึงแนวทางการปรับตัวเพื่อสร้าง อุตสาหกรรมอาหารแห่งอนาคต ว่า
“อยากกล่าวถึงผลกระทบในเชิงบวกที่เกิดจากวิกฤตโควิด-19 ในครั้งนี้ ว่ามี 2 ข้อ หลัก คือ
  1. ความต้องการสินค้าอาหารในประเทศที่มีการแพร่ระบาดเพิ่มสูงขึ้น โดยเฉพาะสินค้าข้าว และอาหารสำเร็จรูป อย่าง บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป อาหารกระป๋อง ซอสเครื่องปรุงรส เนื่องจากการระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 ที่ทำให้คนส่วนใหญ่ต้องล็อคดาวน์ ทำงานที่บ้าน จึงมีความต้องการอาหารที่เก็บไว้กินได้นานมากกว่าอาหารสด พร้อมทั้งมีความเชื่อมั่นด้าน Food Safety อายุการเก็บรักษา ของอาหารประเภทนี้ด้วย
  2. การฟื้นตัวของประเทศที่ผ่านพ้นการแพร่ระบาดรุนแรงอย่างจีน มีส่วนทำให้อุตสาหกรรมไทยที่เป็น Supply chain ของจีนกลับมา การส่งออกสินค้าอาหารไปจีนเพิ่มมากขึ้น เช่น ผลไม้สดแช่เย็นแช่แข็ง ไก่สดแช่เย็นแช่แข็ง และเครื่องดื่ม

info อุตสาหกรรมอาหาร

นอกจากนั้น วิศิษฐ์ ยังได้ชี้ให้เห็นถึงแนวทางการปรับตัวของภาคเกษตรและภาคอุตสาหกรรมอาหารที่จำเป็น ในรูปแบบของบันได 6 ขั้น สู่ความสำเร็จในการปรับตัวไปสู่ อุตสาหกรรมอาหารแห่งอนาคต ดังนี้
หนึ่ง : Food Safety Protocol & Standard
พัฒนาด้าน มาตรฐานการผลิต มาตรการด้านสุขอนามัยของคนงาน การทวนสอบความปลอดภัยในกระบวนการผลิต
สอง : Technology / Innovation Investment
ปรับเอา การใช้ Robotic และ Automation ภายในโรงงาน การจัดระบบ Logistics Management และการใช้เทคโนโลยีเข้ามามีส่วนช่วยในการเก็บเกี่ยว หรือดูแลพืชผลทางการเกษตร
สาม : Big Data Management
ทั้ง Big Data เชิงเกษตร เพื่อเก็บข้อมูลพื้นที่เพาะปลูก ปริมาณผลผลิตปัจจุบัน จำนวนผู้เพาะปลูก การรับซื้อ ราคา ช่องทางการจัดจำหน่าย และBig Data เชิงการตลาด เพื่อ Update ข้อมูลพฤติกรรมผู้บริโภคแต่ละประเทศ กฎระเบียบ มาตรฐานที่ประเทศผู้นำเข้าต้องการ การเข้าสู่ตลาด สิทธิ GSP FTA และข้อตกลงทางการค้าระหว่างประเทศ

FOODEX JAPAN 2019

สี่ : Evolution of Health & Wellness sector
การพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่เป็น Mass ให้เป็น Future Food หรือ Functional Food หรือ Medical Food เพื่อเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ตรงไปสู่กลุ่มเป้าหมายที่มีระดับรายได้สูงหรือเฉพาะกลุ่มมากขึ้น
ห้า : Collaboration & Strategic Partnership
ใช้ช่องทาง E-commerce ในการจัดจำหน่าย พัฒนา e-commerce ให้เป็น Cross Border E-commerce และเชื่อมต่อกับ National Single Window เพิ่มการขนส่งแบบ Delivery
หก : Sustainability of Food System
พัฒนาและปรับเปลี่ยนไปใช้บรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ลด Food Waste & Food Loss ควบคู่ไปกับการพัฒนาให้เกิดความยั่งยืนของวัตถุดิบภายในประเทศ

Food Waste

นอกจากนั้น นายกสมาคมผู้ผลิตอาหารแปรรูป ยังชี้ให้เห็นถึงโอกาสที่เกิดขึ้นในอุตสาหกรรมอาหารแปรรูป ที่หลายคนอาจคิดไม่ถึงว่า คือ
  • การที่เทคโนโลยี นวัตกรรม ปัญญาประดิษฐ์ (AI) จะเข้ามามีบทบาทในอุตสาหกรรมอาหารมากขึ้นเรื่อยๆ เพื่อขับเคลื่อนไปสู่ unmanned factory และ human less warehouse โดยมีเป้าหมายเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ลดการพึ่งพาแรงงานคน และ ลดต้นทุนของภาคธุรกิจในระยะยาว
  • ช่องทาง e-Commerce สามารถช่วยผู้ประกอบการธุรกิจขนาดกลางและเล็กให้สามารถขยายตลาดสินค้าได้มากขึ้น โดยไม่ได้จำกัดแต่เฉพาะตลาดในประเทศเท่านั้น ยังสามารถขยาย โอกาสไปถึงตลาดต่างประเทศได้โดยไม่จำเป็นต้องเปิดหน้าร้านในประเทศนั้นๆ

ชี้เป้า เทรนด์นวัตกรรมอาหารสร้างสรรค์ 9 อย่าง ที่มีแนวโน้มสดใสหลังวิกฤตโควิด-19

นอกจากนั้น ศูนย์วิจัยเทรนด์และคอนเซปต์แห่งอนาคต หรือ Baramizi ได้จัดทำข้อมูลเกี่ยวกับ Future Food Trend 2021 และเผยแพร่ในงานสัมมนา Future Food Economic Forum 2021 ซึ่งได้มีการกล่าวถึงนวัตกรรมในอุตสาหกรรมอาหารที่น่าสนใจไว้ทั้งหมด 9 เทรนด์ ดังนี้

info future food

  • Immunity Boosting กินเพื่อเสริมภูมิคุ้มกัน
การระบาดของ COVID-19 ทำให้ผู้บริโภคเริ่มมองหาตัวช่วยเพื่อเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมของสารอาหารและแร่ธาตุที่ช่วยเพิ่มภูมิคุ้มกันให้ร่างกาย
ตัวอย่างแนวทางพัฒนาสินค้าและบริการ เช่น Wellness Shots น้ำผลไม้เข้มข้นแบบช็อต และใส่วัตถุดิบ Probiotics เพิ่มลงในอาหาร เพื่อช่วยในเรื่องระบบการย่อย ที่พบได้บ่อย คือ กลุ่มสินค้าประเภท นมเปรี้ยว โยเกิร์ต กิมจิ และมิโสะ เป็นต้น
  • Personalized Nutrition โภชนาการเฉพาะบุคคล
ออกแบบโภชนาการให้เหมาะสมกับร่างกายแบบเฉพาะบุคคล โดยคำนึงถึงการใช้ชีวิต สารอาหาร และสุขภาพ ยกตัวอย่าง Microbiome Data เป็นการใช้ข้อมูลระดับพันธุกรรม เพื่อจัดอาหารในแบบ Personalized ซึ่งจะมุ่งเน้นในเรื่องของการไดเอตเป็นหลัก หรือ Biomarker Data ใช้ข้อมูล Biomarkers ในเลือด นำไปวางแผนกำหนดอาหาร ยา การออกกำลังกาย และพฤติกรรม
  • Well-Mental Eating กินเพื่อสุขภาพจิตใจ
เพิ่มโอกาสทางธุรกิจของกลุ่มผลิตภัณฑ์นี้ ที่ส่วนใหญ่มักเป็นผลิตภัณฑ์ที่ใส่สารบางอย่างที่ช่วยลดความเสียหายจากอนุมูลอิสระและการอักเสบของสมอง หรือ การกินเพื่อช่วยส่งเสริมการทำงานของสารสื่อประสาท ทำให้การทำงานดีขึ้น เช่น อาหารที่ผสมสารสกัดจากกัญชา มีสรรพคุณช่วยให้รู้สึกสงบและลดความวิตกกังวล
  • Gastronomy Tourism หรือ Food Tourism ท่องเที่ยวสายกิน
อาหารถือเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญในการออกท่องเที่ยว ผลสำรวจระบุว่า นักท่องเที่ยวกว่า 53% เลือกสถานที่ท่องเที่ยวจากอาหารและเครื่องดื่ม เช่น งานเทศกาลที่จะสร้างประสบการณ์ใหม่ให้กับนักท่องเที่ยวได้ค้นพบวัฒนธรรมอาหารประจำท้องถิ่นหรือ Meal-Sharing Platform แพลตฟอร์มที่จะช่วยเติมเต็มการท่องเที่ยวด้วยมื้ออาหารในแบบพื้นถิ่น

Elderly Food

  • Elderly Food อาหารการกินของวัยเก๋า
ปัจจุบันโลกกำลังก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ ตลาดอาหารสำหรับผู้สูงอายุก็กำลังเติบโตควบคู่ไปด้วย ปี 2025 คาดการณ์ว่าตลาดอาหารสำหรับผู้สูงอายุจะขยายตัวขึ้นไปจนถึง 18,000 ล้านเหรียญสหรัฐฯ เพิ่มขึ้นจากปีปัจจุบันกว่า 25% โดยผลอตภัณฑ์ทที่มาแรง ก็เช่น Elderly Snack ขนมคบเคี้ยวที่ลดสารอาหารที่ส่งผลเสียต่อร่างกาย หรือ เพิ่มสารอาหารที่มีคุณประโยชน์ต่อสุขภาพเข้าไป
  • Shared Kitchen ครัวที่แชร์กันมากขึ้น
ครัวกลางที่ให้บริการด้านอาหารรูปแบบใหม่ สร้างเครือข่ายธุรกิจ และลดค่าใช้จ่ายในการขยายธุรกิจ ยกตัวอย่าง การสร้าง Co-Cooking Kitchen – พื้นที่สร้างสรรค์อาหารจานโปรด โดยรวบรวมกลุ่มของผู้สนใจด้านเดียวกัน มีโอกาสฝึกฝน ทดลอง และรังสรรค์จานอาหารใหม่ๆร่วมกัน
  • Biodiverse Dining กินเพื่อความหลากหลายทางชีวภาพ
จากผลสำรวจการบริโภคทั่วโลก ผู้บริโภคส่วนใหญ่ มักกินอาหารไม่ครบ 5 หมู่ ส่งผลให้ร่างกายและทรัพยากรเกิดความไม่สมดุล โดยไอเดียในการต่อยอดธุรกิจจากแนวทางนี้ ก็เช่น Biodiverse Restaurant ร้านอาหารแนวใหม่ที่ชูจุดยืนในการรักษาความหลากหลายและช่วยให้การกินของผู้บริโภคเกิดความสมดุลมากขึ้น หรือ Supply Partnership ร้านอาหารที่จับมือกับผู้ผลิตวัตถุดิบ ร่วมกันสร้างสรรค์เมนูที่มีความแปลกใหม่และหลากหลาย
  • Food Waste Rescue แก้ปัญหาขยะอาหาร
อาหารที่รับประทานอยู่ในชีวิตประจำวัน สามารถสร้างขยะรวมแล้วได้มากถึง 1 ใน 3 ของอาหารที่ผลิตทั่วโลก โดยจะมีผลิตภัณฑ์อาหารราว 30-50% ที่ไม่ถูกกิน และส่วนใหญ่เป็นขยะอาหารที่เกิดจากครัวเรือนเป็นหลัก หากคำนวณเป็นมูลค่าทางการเงินแล้ว สูญเสียไปไม่น้อยกว่า 1 ล้านล้านดอลล่าร์สหรัฐ ด้วยเหตุนี้จึงเกิดไอเดียสร้างธุรกิจใหม่อย่าง Transform การนำขยะอาหารที่เหลือใช้กลับมาปรุงอาหารอีกครั้ง

Newtrition

  • Newtrition โภชนาการรูปโฉมใหม่
เพราะผู้คนเริ่มตระหนักในสวัสดิภาพสัตว์และภาวะการขาดแคลนอาหาร ทำให้เกิดโภชนาการรูปโฉมใหม่ คือ การไม่บริโภคอาหารที่มาจากเนื้อสัตว์ เลือกบริโภคเฉพาะอาหารหรือผลิตภัณฑ์ที่มาจากผัก ผลไม้ และธัญพืชแบบ 100% เทรนด์การบริโภค Plant-based Meat อาหารโปรตีนทางเลือกที่มีลักษณะคล้ายเนื้อสัตว์แต่ไม่ได้ผลิตจากเนื้อสัตว์ จึงเกิดขึ้นเพราะแนวทางนี้

ตามติดการปรับตัวของหลากหลายอุตสาหกรรม เพื่อรับมือการก้าวต่อหลังวิกฤตโควิดผ่านพ้นไป

เทรนด์ Virtual Event ต่อลมหายใจ ธุรกิจอีเวนต์ ให้สู้ต่อได้ในปี 2564

เรียนรู้จากต้นแบบ ธุรกิจโลจิสติกส์ แค่ปรับตัว ก็สร้างโอกาสให้ธุรกิจ โตสวนกระแสวิกฤตได้

อยากติด 1 ใน 10 ประเทศที่ทำธุรกิจง่ายที่สุดในโลก ไทยควรวางนโยบายส่งเสริมการลงทุนอย่างไร?

Previous articleNT รัฐวิสาหกิจป้ายแดง…แสนล้าน
Next articleสาลิกาคาบข่าว Vol.6
mm
เริ่มต้นขีดเขียนในฐานะ สื่อมวลชน กับงานผู้สื่อข่าวประจำกองประชาสัมพันธ์ สถาบันเทคโนโลยีราชมงคล ในปี 2546 ก่อนไปหาประสบการณ์ชีวิตที่เมลเบิร์น ออสเตรเลียมา 1 ปี และกลับมายึดอาชีพ “นักเขียน” จริงจัง กับการเป็น กองบรรณาธิการนิตยสารชีวจิต 3 ปี หลังจากนั้นคิดว่าน่าจะเปลี่ยนสายไปทำงานในบริษัท PR agancy ได้ 6 เดือน เมื่อรู้ว่าไม่ถูกจริต เลยออกมาเป็นนักเขียนฟรีแลนซ์ประจำกองบรรณาธิการนิตยสารฟีลกู้ดอย่าง Happy+ อยู่ 1 ปี สัมภาษณ์ทั้งดาราและคนบันดาลใจ ก่อนเข้าสู่ระบบงานประจำอีกครั้งกับนิตยสาร MBA กับการเป็นนักเขียนที่รับผิดชอบในเซคชั่นหลักสูตร MBA ของสถาบันการศึกษาทั่วประเทศ สั่งสมประสบการณ์อยู่ 3 ปี ก็ได้เวลา Upskill สู่งาน Online content writer ที่ใช้ความชอบและความหลงใหลในการถ่ายทอดเรื่องราวดีๆ ความรู้ใหม่ๆ ในยุค Education 4.0 อุตสาหกรรมทางการแพทย์ ไลฟ์สไตล์ของคนรุ่นใหม่ และการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์