ปฏิเสธไม่ได้ว่าโครงการ “คนละครึ่ง” คือผลงานชิ้นโบแดงของรัฐบาลชุดนี้ที่ทุกคนต่างยอมรับว่าสร้างประโยชน์ต่อเศรษฐกิจระดับฐานรากอย่างแท้จริง
ด้วยข้อจำกัดยอดการแบ่งจ่ายไม่เกินวันละ 150 บาทต่อคน ทำให้มูลค่าการใช้จ่ายไม่สูงมากนัก เพื่อให้รายได้กระจายสู่ร้านค้ารายย่อย อาทิ ซื้อข้าวผัดห่อละ 50 บาท ซื้อขนมชุดละ 20 บาท ซึ่งโครงการนี้โฟกัสกลุ่มเป้าหมายชัดเจนว่าต้องเป็นรายเล็กเท่านั้น รายใหญ่เข้าไม่ได้ เมื่อโฟกัสรายเล็กทำให้ประชาชนรู้สึกว่าได้ซื้อของราคาถูกจริงๆ ร้านค้าก็จะเกิดความรู้สึกว่าไม่ทำก็ไม่ได้ เพราะร้านข้างๆ ทำ แถมบางร้านลูกค้ายังเป็นคนบอกให้พ่อค้าแม่ค้าลงทะเบียน ไม่อย่างนั้นขายไม่ได้ จนปัจจุบันมีร้านค้าลงทะเบียนเข้ามากกว่า 1,000,000 ร้านค้า


ขณะที่ประชาชนทั่วไปมีผู้เข้าโครงการคนละครึ่งประมาณ 15 ล้านคน คำนวณง่ายๆ ถ้า 1 คนใช้วันละ 300 บาท (รัฐแบ่งจ่าย 150 บาท) เท่ากับว่าจะมีเงินใช้จ่ายเข้าสู่ระบบวันละ 4,500 ล้านบาท เงินจำนวนนี้จะถูกนำไปหมุนเวียนอีกหลายรอบ จากการที่ร้านค้านำไปซื้อวัตถุดิบ อาหาร จ่ายค่าน้ำ ค่าไฟ ค่าโทรศัพท์ ฯลฯ เพิ่มมูลค่าเม็ดเงินขึ้นไปอีกทวีคูณ
คาดว่าโครงการคนละครึ่งเฟส 1 และ เฟส 2 (ยังไม่นับเฟส 3 ที่กำลังจะตามมา) จะทำให้มีเม็ดเงินหมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจสูงถึง 105,000 ล้านบาท ผลักดัน GDP ให้ขยายตัวร้อยละ 0.32
เห็นโครงการคนละครึ่งแล้วคิดถึงนโยบายของ ‘กรามีนแบงค์’ ที่เปลี่ยน ‘บังกลาเทศ’ จากดินแดนรับบริจาคสู่เสือเศรษฐกิจแห่ง ‘เบงกอล’

ธนาคารกรามีน (Grameen Bank) หรือ ธนาคารหมู่บ้าน คือหนึ่งในโมเดลความสำเร็จของการแก้ปัญหาความยากจนในบังคลาเทศ
ธนาคารแห่งนี้ถูกตั้งขึ้นในปี 1976 โดยอาจารย์นักเศรษฐศาสตร์ของบังกลาเทศที่ชื่อว่า ‘มูฮัมหมัด ยูนุส’ ซึ่งไม่ต้องการสร้างธนาคารแห่งนี้เพื่อ ‘กำไร’ แต่เพื่อ ‘ช่วยเหลือ’ บรรเทาปัญหาความยากจนในชนบท ด้วยนโยบายให้สินเชื่อกับครัวเรือนยากจน มีที่ดินทำกินน้อย โดยมีการตรวจสอบกันในกลุ่มสมาชิกของหมู่บ้านว่าใครมีคุณสมบัติในการเข้าถึงสินเชื่อ
ใครเป็นลูกค้าชั้นดี ชำระเงินตรงตามกำหนด มีสิทธิ์ได้รับเงินกู้ก้อนใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ
อย่างไรก็ตาม! สินเชื่อรายบุคคลของกรามีนแบงก์ส่วนใหญ่ถูกนำไปใช้กรณีฉุกเฉิน อาทิ จ่ายค่าเทอม ค่าพยาบาล หรือ ซื้อของใช้ในครัวเรือน แม้ในระยะแรกแบงก์จะไม่ประสบปัญหาหนี้เสีย เพราะอัตราการชำระเงินกู้ตรงเวลาของสมาชิกสูงถึง 98% แต่ในช่วงปลายทศวรรษ 1990 การชำระเงินกู้ตรงเวลาของสมาชิกลดลงเหลือ 75% ยิ่งบังกลาเทศประสบภัยไต้ฝุ่นลูกร้ายแรงที่สุดในปี 1998 หลายล้านครอบครัวประสบปัญหา ส่งผลให้การชำระเงินกู้ตรงเวลาของลูกหนี้ลดต่ำลงไปอีก


แต่แทนที่กรามีนแบงก์จะยกเลิกโครงการสินเชื่อคนจน ‘มูฮัมหมัด ยูนุส’ กลับมองว่าสาเหตุที่มีการผิดนัดชำระหนี้ เพราะเมื่อคนจนต้องชำระเงินต้นและดอกเบี้ยทุกสัปดาห์ ขณะที่ครัวเรือนกำลังประสบปัญหา ไม่มีบัตรเครดิตมาช่วยแก้ปัญหาสภาพคล่องเหมือนคนที่มีฐานะ จึงนำมาสู่การผิดนัดชำระหนี้
กรามีนแบงก์จึงเปลี่ยนนโยบายจาก ‘สินเชื่อส่วนบุคคล’ เป็น ‘การเงินรายบุคคล’ หรือ microfinance คือแทนที่จะเน้นการกู้เงินเพื่อไปใช้จ่ายฉุกเฉินก็หันมาส่งเสริมการนำสินเชื่อไปทำธุรกิจในรูปวิสาหกิจ เช่น กู้เงินไปลงทุนเลี้ยงหมู เลี้ยงไก่ เปิดร้านขายของชำ ร้านขายอาหารในหมู่บ้าน เป็นต้น ปรับระบบดอกเบี้ยและสามารถขยายเวลาการชำระเงินกู้ให้นานออกไปตามเหตุผลความจำเป็น
แนวคิดดังกล่าวทำให้ มูฮัมหมัด ยูนูส ได้รับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพร่วมกับธนาคารกรามีนในปี 2006 ในหัวข้อ “ความพยายามพัฒนาสังคมและเศรษฐกิจจากเบื้องล่าง” โดยคณะกรรมการรางวัลโนเบลแห่งนอร์เวย์ได้มอบรางวัลให้ทั้งมูฮัมหมัด ยูนูสและธนาคารกรามีน
ในอนาคตถ้านโยบาย “คนละครึ่ง” ปรับสู่รูปแบบการเงินรายบุคคล เพิ่มวงเงินเพื่อนำไปลงทุนเลี้ยงหมู เลี้ยงปลา เลี้ยงไก่ เปิดร้านขายอาหารตามสั่ง ร้านขายของชำ ขายสินค้าออนไลน์ ฯลฯ แบบเดียวกับโมเดลของการมีนแบงก์ โดยแบงก์รัฐอาจร่วมจ่ายครึ่งหนึ่งให้กับคนที่มีคุณสมบัติผ่านเกณฑ์ และค่อยทยอยใช้คืนตามระยะเวลาที่กำหนด เราอาจเห็น โลคัล อีโคโนมี หรือ เศรษฐกิจท้องถิ่นที่มีพลังมากขึ้นก็เป็นได้

แต่ที่มากกว่านั้นคือโครงการ “คนละครึ่ง” ทำให้ประเทศไทยก้าวไปสู่ Cashless Society หรือสังคมไร้เงินสดอย่างเต็มตัว ด้วยแรงจูงใจจากคนทั้งประเทศ
โครงการนี้ทำให้ชาวบ้าน ร้านตลาด คนเฒ่าคนแก่ อากง อาม่า คนต่างจังหวัด หรือ คนชายขอบ ที่ถูกมองว่าแอนตี้โซเชียล เล่นโซเชียลไม่เป็น หรือนิยมใช้จ่ายแต่เงินสด หันมาจับจ่ายผ่านโทรศัพท์มือถืออย่างถล่มทลาย นำพาประเทศเข้าสู่สังคมไร้เงินสดอย่างแท้จริง










