เมื่อนางอังเกลา แมร์เคิล นายกรัฐมนตรีหญิงแห่งเยอรมนี ประกาศจะวางมือทางการเมืองหลังหมดวาระ ชาวเยอรมนีหลายล้านคนพร้อมใจกันออกมายืนนอกบ้าน ปรบมือนานกว่า 10 นาที เพื่อให้เกียรติแก่เธอ ผู้นำทั่วโลกน้อยคนนักจะได้รับการยกย่องเช่นนี้ อะไรคือสิ่งที่ทำให้แมร์เคิลอยู่ในใจชาวเยอรมนี
“อังเกลา โดโรเธีย แมร์เคิล” (Angela Dorothea Merkel) สกุลเดิม “คาสเนอร์” เกิดปี ค.ศ. 1954 ในเมืองฮัมบวร์ก พ่อเป็นนักบวชนิกายโปรเตสแตนต์ แม่เป็นครู ครอบครัวอพยพไปอยู่เยอรมนีตะวันออกตั้งแต่เธอยังเป็นทารก ความฝันในวัยเยาว์คือเป็นนักสเกตลีลาได้เฉิดฉายบนลานน้ำแข็ง แต่ความฝันต้องพังทลายเพราะศักยภาพทางกายและทักษะด้านกีฬา ไม่ผ่านเกณฑ์คัดเลือกสุดหินในโลกคอมมิวนิสต์ของเยอรมนีตะวันออก

หลังจากเก็บความฝันวัยเด็กใส่ลิ้นชักปิดล็อคก็ใช้เวลาค้นหาตัวเองจนเติบใหญ่บนเส้นทางนักวิทยาศาสตร์ ตอนทำวิจัยในวัยแตะ 30 ปี แมร์เคิลทำคะแนนวิชาด้านปรัชญาการเมืองได้แค่ระดับปานกลางพอกล้อมแกล้ม แต่มีความโดดเด่นอย่างมากในด้านฟิสิกส์ควอนตัม กลายเป็นนักฟิสิกส์หญิงดีกรีด็อกเตอร์ คนรอบตัวต่างคิดว่าเยอรมนีกำลังจะมีโปรเฟสเซอร์ด้านฟิสิกส์ ไม่ใช่ผู้นำหญิง 4 สมัย
ชีวิตนักวิทยาศาสตร์คงน่าเบื่อเกินไป แมร์เคิลเริ่มสนใจด้านการเมือง สมัครเป็นสมาชิกกลุ่ม Democratic Renewal ต่อต้านรัฐบาลคอมมิวนิสต์ ตามด้วยทำหน้าที่รองโฆษกรัฐบาลเยอรมนีตะวันออกที่มาจากการเลือกตั้ง กระทั้งกำแพงเบอร์ลินถูกทุบเพื่อรวมประเทศ เธอจึงกลับมาใช้ชีวิตในฝั่งตะวันตก และเข้าเป็นสมาชิกพรรคสหภาพประชาธิปไตยคริสเตียนแห่งเยอรมนี (Christlich Demokratische Union Deutschlands : CDU)


“ทันทีที่กำแพงเบอร์ลินถูกทุบ มีอยู่ 3 สิ่งที่แจ่มชัดในความคิดฉัน คือ ต้องเข้าไปนั่งในรัฐสภา ทำให้ชาติเยอรมนีเกิดเอกภาพโดยเร็ว และมีระบบเศรษฐกิจภายใต้กลไกตลาด” แมร์เคิลเผยปณิธานในหนังสืออัตชีวประวัติ
หน่วยก้านของแมร์เคิลเข้าตา “เฮลมุท โคห์ล” นายกรัฐมนตรี ผู้ผลักดันให้ทุบกำแพงเบอร์ลิน และเป็นผู้นำพรรค CDU ในขณะนั้น ทำให้เธอได้ประเดิมตำแหน่งรัฐมนตรีกระทรวงครอบครัว ตามด้วยกระทรวงสิ่งแวดล้อม แต่เอฟเฟกต์จากการรวมประเทศในช่วงแรกคือเศรษฐกิจตกต่ำอย่างหนัก ส่งผลให้พรรค CDU ภายใต้การนำของโคห์ล แพ้เลือกตั้งในปี ค.ศ. 1998 ให้กับพรรค SPD
เส้นทางสู่บัลลังก์เหล็ก ไม่ได้โรยด้วยกลีบกุหลาบ
หลังแพ้เลือกตั้ง โคห์ลยังถูกครหาและตรวจสอบกรณีรับเงินบริจาค 2 ล้านมาร์กเข้าพรรคจากบุคคลปริศนา ขณะที่ครอบครัวผจญมรสุม ภรรยาสุขภาพทรุดหนักจากอาการแพ้แสงและเครียดจากปัญหาชีวิตรุมเร้า จบชีวิตตัวเองด้วยการกินยานอนหลับเกินขนาด การตายของภรรยาทำให้สัมพันธ์ของโคห์ลกับบุตรชาย 2 คน ที่ย่ำแย่อยู่แล้วยิ่งกู่ไม่กลับ
ความตกต่ำของโคห์ลส่งผลกระทบต่อพรรค CDU ไปด้วย ต้องเร่งปฏิรูปพรรคครั้งใหญ่ แมร์เคิลในฐานะเด็กปั้นของโคห์ล ได้โอกาสก้าวขึ้นเป็นเลขาธิการพรรค แต่ก็ไม่ใช่งานง่ายเพราะมีคลื่นใต้น้ำภายในพรรคจากสมาชิกพรรคส่วนใหญ่ที่เป็นผู้ชาย ต่างดูแคลนความสามารถของผู้หญิง และตั้งแง่ว่าเธอคือผลผลิตจากสังคมคอมมิวนิสต์ฝั่งตะวันออก

แมร์เคิลถูกโจมตีด้วยข้อกล่าวหาว่าฝักใฝ่ระบอบคอมมิวนิสต์ เพราะสมัยใช้ชีวิตวัยรุ่นทางฝั่งตะวันออกเคยเป็นสมาชิกองค์กรเยาวชนคอมมิวนิสต์ (Free German Youth Organization) เธอชี้แจงว่าที่ต้องเข้าองค์กรดังกล่าวก็เพื่อจะได้เรียนมหาวิทยาลัย ประกอบกับเธอไม่เคยมีบทบาทสำคัญในองค์กร ข้อครหาว่าฝักใฝ่คอมมิวนิสต์จึงถูกตีตกไป
อีกประเด็นที่ถูกยกมาโจมตีคือสถานภาพครอบครัว เนื่องจากพรรค CDU ค่อนข้างเคร่งศาสนาคริสต์นิกายคาทอลิก ให้ความสำคัญกับครอบครัวที่มั่นคง ขณะที่แมร์เคิลนับถือนิกายโปรเตสแตนท์ และยังเป็นแม่ม่ายหย่าสามีที่ไม่มีลูก แม้จะแต่งงานใหม่และไม่เคยมีเรื่องชู้สาว แต่ก็ยังเป็นความมัวหมองในสายตาของสมาชิกพรรคสายเคร่งศาสนาบางคน

แม้แต่เรื่องรูปลักษณ์เสื้อผ้าหน้าผมก็ยังเป็นประเด็นถูกค่อนขอด อาจเพราะพื้นฐานความเป็นนักวิทยาศาตร์ที่เติบโตในสังคมคอมมิวนิสต์ แมร์เคิลจึงเป็นคนไม่สนใจแฟชั่น ช่วงแรกที่เข้าสู่ถนนการเมืองจึงมีภาพลักษณ์ค่อนข้างเชย ทั้งทรงผมและการแต่งกาย นักข่าวก็มักจะเอามาเป็นประเด็นจนเธอก็อดไม่ได้ที่จะตอบโต้แบบนิ่มๆ เช่น “คนที่ฉลาดไม่จำเป็นต้องใช้เครื่องสำอาง”
แต่เมื่อขึ้นเป็นหัวหน้าพรรค ต้องลงชิงชัยเก้าอี้นายกฯ ก็จำเป็นต้องปรับรูปลักษณ์กันบ้าง เธอลงทุนจ้างสไตลิสต์มาออกแบบทรงผม ปรับการแต่งตัวและเริ่มแต่งหน้า แม้จะไม่ได้ปรับลุคใหม่ชนิดหน้ามือเป็นหลังมือ แต่อย่างน้อยก็เพื่อให้ถูกจริตชาวเยอรมันตะวันตกมากขึ้น แต่ถึงกระนั้นก็ยังไม่วายมีคนจ้องวิจารณ์รูปลักษณ์มากกว่าผลงาน และนานๆ ทีที่แมร์เคิลจะตอกกลับเบาๆ ว่า “ก็ฉันเป็นเจ้าหน้าที่รัฐ ไม่ใช่นางแบบ”
หญิงเชยจากโลกคอมมิวนิสต์ สู่ผู้นำหญิงแห่งโลกเสรี
จากตำแหน่งเลขาธิการพรรค แมร์เคิลใช้เวลา 2 ปี ก้าวขึ้นเป็นหัวหน้าพรรค ชนะศึกเลือกตั้ง จัดตั้งรัฐบาลผสม ก้าวขึ้นเป็นนายกฯ สมัยแรกในปี ค.ศ. 2005 ผลงานโดดเด่นคือการฟื้นฟูเศรษฐกิจ อัตราคนว่างงานลดต่ำ มูลค่าส่งออกสูงสุดในโลก เพียง 2 ปี เธอเรียกคะแนนนิยมได้สูงกว่านายกฯ ผู้ชาย 7 คนก่อนหน้า ความเชื่อมั่นรัฐบาลสูงที่สุดนับจากหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 จากนั้นเธอเดินหน้าคว้าชัยศึกเลือกตั้งอีก 3 ครั้ง ทำให้เธอเป็นนายกฯ 4 สมัย
การนำพรรค CDU คว้าชัยชนะในสมัยที่ 4 ค่อนข้างจะตึงมือสำหรับแมร์เคิล เพราะชาวเยอรมนีบางส่วนไม่พอใจนโยบายเปิดรับผู้อพยพ หลังจากมีผู้ลี้ภัยจากตะวันออกกลางและแอฟริกาเหนือไหลทะลักเข้าเยอรมนีทะลุล้านคน เห็นได้จากคะแนนที่เทให้พรรคทางเลือกเพื่อเยอรมนี (AfD) ที่ต่อต้านกลุ่มผู้อพยพ ได้คะแนนพุ่งพรวดเป็นอันดับ 3 และกว่าเธอจะเจรจาจัดตั้งรัฐบาลผสมได้ก็เล่นเอาหืดขึ้นคอ แต่ก็ประคับประคองผ่านมาได้
16 ปี บนบัลลังก์เหล็ก นอกจากจะพลิกฟื้นเศรษฐกิจของประเทศแล้ว แมร์เคิลยังมีบทบาทผู้นำสหภาพยุโรปบนเวทีโลก คานอำนาจบรรดาประเทศมหาอำนาจ โดยเฉพาะการคัดค้านนโยบายของ “โดนัลด์ ทรัมป์” ประธานาธิบดีสหรัฐฯ ทั้งเรื่องชาตินิยมสุดโต่ง ปัญหาโลกร้อน ข้อตกลงนิวเคลียร์กับอิหร่าน และสงครามการค้ากับจีน แต่เธอก็ทำให้รัฐบาลปักกิ่งควันออกหูเช่นกัน ด้วยการต้อนรับทะไลลามะเพื่อตอกย้ำจุดยืนต่อปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชน
เตรียมวางมือทางการเมือง เหลือเพียงตำนานสตรีเหล็ก
แมร์เคิลคือตัวอย่างนักการเมืองในอุดมคติที่ชาวโลกใฝ่ฝันอยากได้อย่างแท้จริง ทุ่มเททำงานหนัก ไม่เคยมีข่าวพัวพันทุจริต ไม่เล่นการเมืองน้ำเน่า กล้าหาญ เด็ดเดี่ยว พูดน้อย ไม่คุยโว ไม่นิยมความหรูหรา เสื้อผ้าหน้าผมเรียบง่าย เน้นความสุภาพ ไม่สนใจแฟชั่น ใช้ชีวิตนอกเวลางานเหมือนคนธรรมดา ไปจ่ายตลาด ขุดดินทำสวน เล่นเอาสื่อสายดราม่าพากันเซ็งเพราะแทบไม่มีเรื่องให้เล่น
เพื่อนร่วมงานบอกว่าแมร์เคิลเป็นคนพูดน้อยและเป็นนักฟังที่ดี แม้เป็นเรื่องที่เธอจะไม่เห็นด้วยก็จะนั่งฟังอย่างสงบ จนหลายครั้งที่ฝ่ายตรงข้ามทำตัวไม่ถูก เพราะเตรียมตัวมาจะดีเบตหักล้าง แต่ต้องมาเจอกับภูเขาน้ำแข็งก้อนใหญ่ที่สงบเยือกเย็น นี่อาจเป็นเคล็บลับที่แมร์เคิลนำหลักการทำงานของนักวิทยาศาสตร์มาใช้กับงานการเมือง

“ฉันจะค่อยๆ มองปัญหาอย่างรอบคอบ ระมัดระวัง เพื่อตรวจสอบให้แน่ใจว่ามีหลุมพรางซ่อนอยู่หรือไม่” ผู้นำหญิง 4 สมัย เผยหลักการทำงาน
นิตยสาร Forbes ยกย่องให้เธอเป็นสตรีผู้ทรงอิทธิพลที่สุดของโลก 9 ปีติดต่อกัน ชาวเยอรมนีให้ฉายาเธอว่า “นายกฯ หญิงเหล็ก” ขณะที่สื่อในยุโรปเคยพาดหัวข่าวเรียกเธอว่า “Miss World” จากการโน้มน้าวชาติสมาชิกกลุ่ม G8 ให้ร่วมกันลดปริมาณก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในระดับที่เหมาะสมเพื่อร่วมกันแก้ปัญหาโลกร้อน
รัฐบาลสมัยที่ 4 ของแมร์เคิล กำลังจะหมดวาระปลายปี ค.ศ. 2021 เธอประกาศจะวางมือทางการเมือง ปิดฉาก 16 ปี บนเก้าอี้นายกฯ และ 18 ปี ของการเป็นแกนนำพรรค CDU เธอยืนยันว่าไม่สนใจจะรับตำแหน่งใดๆ อีกต่อไป เตรียมปิดฉากชีวิตสตรีเหล็ก บนบัลลังก์เหล็ก ณ ดินแดนอินทรีเหล็ก ไว้เพียงเท่านี้

:: เก็บตกเกร็ดชีวิตสตรีเหล็ก ::
* “คาซี” (Kasi) คือชื่อเล่นของแมร์เคิล ที่แก๊งเพื่อนวันทีนใช้เรียกเธอ มาจากนามสกุล “คาสเนอร์” (Kasner) ในตอนนั้น
* แมร์เคิลสมรส 2 ครั้ง สามีคนแรกคือ “อูลริช แมร์เคิล” พบรักกันระหว่างงานประชุมวิชาการที่โซเวียต ตอนนั้นเธออายุ 23 ปี แม้จะแยกทางแต่เธอยังใช้สกุลแมร์เคิลมาจนปัจจุบัน ส่วนคู่ขีวิตคนที่สองเป็นอาจารย์ฟิสิกส์ “โจชิม เซาเออร์” สมรสกันเมื่อ ค.ศ. 1998 ครองรักมาจนทุกวันนี้
* ตอนอายุ 18 ปี ขึ้นไปจัดปาร์ตี้บนเรือ ฉลองจบมัธยมปลายกับแก๊งเพื่อน กระดกเชอร์รี่วิสกี้จนตี 4 เมาหนักจนพลัดตกจากเรือ โชคดีที่เพื่อนช่วยชีวิตขึ้นจากน้ำได้ทัน
* เคยเป็นสิงห์อมควันตัวยง สมัยเป็น รมต.กระทรวงครอบครัวฯ อัดบุหรี่วันละหนึ่งซอง จนวันนึงเป็นไข้หวัดอาการทรุดหนัก หลังพักฟื้นจนหายจึงค่อยๆ ลดปริมาณการสูบ จนเลิกเป็นสิงห์อมควันได้ในที่สุด
* พื้นฐานความเป็นนักวิทยาศาสตร์ ทำให้ไอดอลของเธอคือ มารี กูว์รี นักเคมีหญิงผู้ค้นพบรังสีเรเดียมที่ใช้ยับยั้งการขยายตัวของมะเร็ง ซึ่งเป็นผู้หญิงคนแรกที่ได้รางวัลโนเบล และยังได้ถึง 2 ครั้ง
* แมร์เคิลพูดได้ 3 ภาษา คือ เยอรมัน อังกฤษ และรัสเซีย การต้องเจรจากับวลาดิเมียร์ ปูติน นายกฯ รัสเซีย จึงไม่ใช่เรื่องยากสำหรับเธอ

* กลัวน้องหมาเข้าเส้น เพราะเคยถูกกัดระหว่างขี่จักรยาน แต่ก็ต้องเผชิญหน้ากับเจ้าคอร์นี พันธุ์ลาบราดอร์ตัวเขื่อง ลูกรักของปูติน ระหว่างการเยือนรัสเซีย คาดกันว่าปูตินตั้งใจข่มขวัญ แต่เธอก็ไม่ยอมเสียฟอร์มสตรีเหล็ก แม้จะดูเกร็งๆ อยู่บ้าง
* แมร์เคิลยืนยันว่าตัวเองไม่ใช่คนกล้าหาญ ตอน 9 ขวบ เคยยืนนิ่งอยู่บนแท่นกระโดดน้ำถึง 45 นาที จนเสียงกริ่งหมดชั่วโมงพละดังขึ้น จึงกลั้นใจกระโดดลงน้ำได้สำเร็จ
* มักใช้เวลาในวันหยุดที่บ้านพักหลังเล็ก แล้วกลับมาพร้อมสีดำจางๆ บนเล็บมือ บรรดาเหยี่ยวข่าวสืบเสาะจนรู้ว่า แมร์เคิลลงมือทำสวน พรวนดิน รวมทั้งเก็บลูกวอลนัตที่น่าจะเป็นสาเหตุทำให้เล็บดำ
* หนังในดวงใจของแมร์เคิล มี 2 เรื่อง คือ Out of Africa นำแสดงโดย โรเบิร์ต เรดฟอร์ด และเมอรีล สตรีป ดัดแปลงจากนิยายรักคลาสสิคปนเศร้าเคล้าน้ำตา กวาดรางวัลออสการ์ 7 รางวัล
* อีกเรื่องคือ Die Legende von Paul und Paula (The Legend of Paul and Paula) เรื่องราวความสัมพันธ์หนุ่มสาวสะท้อนสภาพสังคมและการเมืองในเยอรมนีตะวันออก เป็นหนังคลาสสิกสำหรับชาวเยอรมนี
* บริษัท แมทเทิล ผู้ผลิตตุ๊กตาบาร์บี้ขวัญใจเด็กหญิงทั่วโลก เลือกที่จะถอดบุคลิกของแมร์เคิลมาสร้างบาร์บี้ ในโอกาสพิเศษที่บาร์บี้มีอายุครบ 50 ขวบ ในปี ค.ศ. 2009
* Dendrobium Angela Merkel คือกล้วยไม้กลีบดอกสีม่วงและเขียวมินต์ ที่รัฐบาลสิงคโปร์ตั้งชื่อตามผู้นำหญิงของเยอรมนี เพื่อกระชับความสัมพันธ์เมื่อปี ค.ศ. 2011
ภาพประกอบบางส่วนจาก https://www.facebook.com/Bundesregierung/














