“อังเกลา แมร์เคิล” ผลผลิตจากคอมมิวนิสต์ สู่สตรีเหล็กแห่งโลกเสรี

เมื่อนางอังเกลา แมร์เคิล นายกรัฐมนตรีหญิงแห่งเยอรมนี ประกาศจะวางมือทางการเมืองหลังหมดวาระ ชาวเยอรมนีหลายล้านคนพร้อมใจกันออกมายืนนอกบ้าน ปรบมือนานกว่า 10 นาที เพื่อให้เกียรติแก่เธอ ผู้นำทั่วโลกน้อยคนนักจะได้รับการยกย่องเช่นนี้ อะไรคือสิ่งที่ทำให้แมร์เคิลอยู่ในใจชาวเยอรมนี


“อังเกลา โดโรเธีย แมร์เคิล” (Angela Dorothea Merkel) สกุลเดิม “คาสเนอร์” เกิดปี ค.ศ. 1954 ในเมืองฮัมบวร์ก พ่อเป็นนักบวชนิกายโปรเตสแตนต์ แม่เป็นครู ครอบครัวอพยพไปอยู่เยอรมนีตะวันออกตั้งแต่เธอยังเป็นทารก ความฝันในวัยเยาว์คือเป็นนักสเกตลีลาได้เฉิดฉายบนลานน้ำแข็ง แต่ความฝันต้องพังทลายเพราะศักยภาพทางกายและทักษะด้านกีฬา ไม่ผ่านเกณฑ์คัดเลือกสุดหินในโลกคอมมิวนิสต์ของเยอรมนีตะวันออก
Angela Dorothea Merkel
Merkel with classmates. Screen grab
หลังจากเก็บความฝันวัยเด็กใส่ลิ้นชักปิดล็อคก็ใช้เวลาค้นหาตัวเองจนเติบใหญ่บนเส้นทางนักวิทยาศาสตร์ ตอนทำวิจัยในวัยแตะ 30 ปี แมร์เคิลทำคะแนนวิชาด้านปรัชญาการเมืองได้แค่ระดับปานกลางพอกล้อมแกล้ม แต่มีความโดดเด่นอย่างมากในด้านฟิสิกส์ควอนตัม กลายเป็นนักฟิสิกส์หญิงดีกรีด็อกเตอร์ คนรอบตัวต่างคิดว่าเยอรมนีกำลังจะมีโปรเฟสเซอร์ด้านฟิสิกส์ ไม่ใช่ผู้นำหญิง 4 สมัย
ชีวิตนักวิทยาศาสตร์คงน่าเบื่อเกินไป แมร์เคิลเริ่มสนใจด้านการเมือง สมัครเป็นสมาชิกกลุ่ม Democratic Renewal ต่อต้านรัฐบาลคอมมิวนิสต์ ตามด้วยทำหน้าที่รองโฆษกรัฐบาลเยอรมนีตะวันออกที่มาจากการเลือกตั้ง กระทั้งกำแพงเบอร์ลินถูกทุบเพื่อรวมประเทศ เธอจึงกลับมาใช้ชีวิตในฝั่งตะวันตก และเข้าเป็นสมาชิกพรรคสหภาพประชาธิปไตยคริสเตียนแห่งเยอรมนี (Christlich Demokratische Union Deutschlands : CDU)
angela-dorothea-merkel
angela-dorothea-merkel

“ทันทีที่กำแพงเบอร์ลินถูกทุบ มีอยู่ 3 สิ่งที่แจ่มชัดในความคิดฉัน คือ ต้องเข้าไปนั่งในรัฐสภา ทำให้ชาติเยอรมนีเกิดเอกภาพโดยเร็ว และมีระบบเศรษฐกิจภายใต้กลไกตลาด” แมร์เคิลเผยปณิธานในหนังสืออัตชีวประวัติ

หน่วยก้านของแมร์เคิลเข้าตา “เฮลมุท โคห์ล” นายกรัฐมนตรี ผู้ผลักดันให้ทุบกำแพงเบอร์ลิน และเป็นผู้นำพรรค CDU ในขณะนั้น ทำให้เธอได้ประเดิมตำแหน่งรัฐมนตรีกระทรวงครอบครัว ตามด้วยกระทรวงสิ่งแวดล้อม แต่เอฟเฟกต์จากการรวมประเทศในช่วงแรกคือเศรษฐกิจตกต่ำอย่างหนัก ส่งผลให้พรรค CDU ภายใต้การนำของโคห์ล แพ้เลือกตั้งในปี ค.ศ. 1998 ให้กับพรรค SPD

เส้นทางสู่บัลลังก์เหล็ก ไม่ได้โรยด้วยกลีบกุหลาบ

หลังแพ้เลือกตั้ง โคห์ลยังถูกครหาและตรวจสอบกรณีรับเงินบริจาค 2 ล้านมาร์กเข้าพรรคจากบุคคลปริศนา ขณะที่ครอบครัวผจญมรสุม ภรรยาสุขภาพทรุดหนักจากอาการแพ้แสงและเครียดจากปัญหาชีวิตรุมเร้า จบชีวิตตัวเองด้วยการกินยานอนหลับเกินขนาด การตายของภรรยาทำให้สัมพันธ์ของโคห์ลกับบุตรชาย 2 คน ที่ย่ำแย่อยู่แล้วยิ่งกู่ไม่กลับ
ความตกต่ำของโคห์ลส่งผลกระทบต่อพรรค CDU ไปด้วย ต้องเร่งปฏิรูปพรรคครั้งใหญ่ แมร์เคิลในฐานะเด็กปั้นของโคห์ล ได้โอกาสก้าวขึ้นเป็นเลขาธิการพรรค แต่ก็ไม่ใช่งานง่ายเพราะมีคลื่นใต้น้ำภายในพรรคจากสมาชิกพรรคส่วนใหญ่ที่เป็นผู้ชาย ต่างดูแคลนความสามารถของผู้หญิง และตั้งแง่ว่าเธอคือผลผลิตจากสังคมคอมมิวนิสต์ฝั่งตะวันออก

แมร์เคิลถูกโจมตีด้วยข้อกล่าวหาว่าฝักใฝ่ระบอบคอมมิวนิสต์ เพราะสมัยใช้ชีวิตวัยรุ่นทางฝั่งตะวันออกเคยเป็นสมาชิกองค์กรเยาวชนคอมมิวนิสต์ (Free German Youth Organization) เธอชี้แจงว่าที่ต้องเข้าองค์กรดังกล่าวก็เพื่อจะได้เรียนมหาวิทยาลัย ประกอบกับเธอไม่เคยมีบทบาทสำคัญในองค์กร ข้อครหาว่าฝักใฝ่คอมมิวนิสต์จึงถูกตีตกไป
อีกประเด็นที่ถูกยกมาโจมตีคือสถานภาพครอบครัว เนื่องจากพรรค CDU ค่อนข้างเคร่งศาสนาคริสต์นิกายคาทอลิก ให้ความสำคัญกับครอบครัวที่มั่นคง ขณะที่แมร์เคิลนับถือนิกายโปรเตสแตนท์ และยังเป็นแม่ม่ายหย่าสามีที่ไม่มีลูก แม้จะแต่งงานใหม่และไม่เคยมีเรื่องชู้สาว แต่ก็ยังเป็นความมัวหมองในสายตาของสมาชิกพรรคสายเคร่งศาสนาบางคน

Angela Dorothea Merkel

แม้แต่เรื่องรูปลักษณ์เสื้อผ้าหน้าผมก็ยังเป็นประเด็นถูกค่อนขอด อาจเพราะพื้นฐานความเป็นนักวิทยาศาตร์ที่เติบโตในสังคมคอมมิวนิสต์ แมร์เคิลจึงเป็นคนไม่สนใจแฟชั่น ช่วงแรกที่เข้าสู่ถนนการเมืองจึงมีภาพลักษณ์ค่อนข้างเชย ทั้งทรงผมและการแต่งกาย นักข่าวก็มักจะเอามาเป็นประเด็นจนเธอก็อดไม่ได้ที่จะตอบโต้แบบนิ่มๆ เช่น “คนที่ฉลาดไม่จำเป็นต้องใช้เครื่องสำอาง”

แต่เมื่อขึ้นเป็นหัวหน้าพรรค ต้องลงชิงชัยเก้าอี้นายกฯ ก็จำเป็นต้องปรับรูปลักษณ์กันบ้าง เธอลงทุนจ้างสไตลิสต์มาออกแบบทรงผม ปรับการแต่งตัวและเริ่มแต่งหน้า แม้จะไม่ได้ปรับลุคใหม่ชนิดหน้ามือเป็นหลังมือ แต่อย่างน้อยก็เพื่อให้ถูกจริตชาวเยอรมันตะวันตกมากขึ้น แต่ถึงกระนั้นก็ยังไม่วายมีคนจ้องวิจารณ์รูปลักษณ์มากกว่าผลงาน และนานๆ ทีที่แมร์เคิลจะตอกกลับเบาๆ ว่า “ก็ฉันเป็นเจ้าหน้าที่รัฐ ไม่ใช่นางแบบ”


หญิงเชยจากโลกคอมมิวนิสต์ สู่ผู้นำหญิงแห่งโลกเสรี

จากตำแหน่งเลขาธิการพรรค แมร์เคิลใช้เวลา 2 ปี ก้าวขึ้นเป็นหัวหน้าพรรค ชนะศึกเลือกตั้ง จัดตั้งรัฐบาลผสม ก้าวขึ้นเป็นนายกฯ สมัยแรกในปี ค.ศ. 2005 ผลงานโดดเด่นคือการฟื้นฟูเศรษฐกิจ อัตราคนว่างงานลดต่ำ มูลค่าส่งออกสูงสุดในโลก เพียง 2 ปี เธอเรียกคะแนนนิยมได้สูงกว่านายกฯ ผู้ชาย 7 คนก่อนหน้า ความเชื่อมั่นรัฐบาลสูงที่สุดนับจากหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 จากนั้นเธอเดินหน้าคว้าชัยศึกเลือกตั้งอีก 3 ครั้ง ทำให้เธอเป็นนายกฯ 4 สมัย
การนำพรรค CDU คว้าชัยชนะในสมัยที่ 4 ค่อนข้างจะตึงมือสำหรับแมร์เคิล เพราะชาวเยอรมนีบางส่วนไม่พอใจนโยบายเปิดรับผู้อพยพ หลังจากมีผู้ลี้ภัยจากตะวันออกกลางและแอฟริกาเหนือไหลทะลักเข้าเยอรมนีทะลุล้านคน เห็นได้จากคะแนนที่เทให้พรรคทางเลือกเพื่อเยอรมนี (AfD) ที่ต่อต้านกลุ่มผู้อพยพ ได้คะแนนพุ่งพรวดเป็นอันดับ 3 และกว่าเธอจะเจรจาจัดตั้งรัฐบาลผสมได้ก็เล่นเอาหืดขึ้นคอ แต่ก็ประคับประคองผ่านมาได้

16 ปี บนบัลลังก์เหล็ก นอกจากจะพลิกฟื้นเศรษฐกิจของประเทศแล้ว แมร์เคิลยังมีบทบาทผู้นำสหภาพยุโรปบนเวทีโลก คานอำนาจบรรดาประเทศมหาอำนาจ โดยเฉพาะการคัดค้านนโยบายของ “โดนัลด์ ทรัมป์” ประธานาธิบดีสหรัฐฯ ทั้งเรื่องชาตินิยมสุดโต่ง ปัญหาโลกร้อน ข้อตกลงนิวเคลียร์กับอิหร่าน และสงครามการค้ากับจีน แต่เธอก็ทำให้รัฐบาลปักกิ่งควันออกหูเช่นกัน ด้วยการต้อนรับทะไลลามะเพื่อตอกย้ำจุดยืนต่อปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชน

Angela Dorothea Merkel

เตรียมวางมือทางการเมือง เหลือเพียงตำนานสตรีเหล็ก

แมร์เคิลคือตัวอย่างนักการเมืองในอุดมคติที่ชาวโลกใฝ่ฝันอยากได้อย่างแท้จริง ทุ่มเททำงานหนัก ไม่เคยมีข่าวพัวพันทุจริต ไม่เล่นการเมืองน้ำเน่า กล้าหาญ เด็ดเดี่ยว พูดน้อย ไม่คุยโว ไม่นิยมความหรูหรา เสื้อผ้าหน้าผมเรียบง่าย เน้นความสุภาพ ไม่สนใจแฟชั่น ใช้ชีวิตนอกเวลางานเหมือนคนธรรมดา ไปจ่ายตลาด ขุดดินทำสวน เล่นเอาสื่อสายดราม่าพากันเซ็งเพราะแทบไม่มีเรื่องให้เล่น
เพื่อนร่วมงานบอกว่าแมร์เคิลเป็นคนพูดน้อยและเป็นนักฟังที่ดี แม้เป็นเรื่องที่เธอจะไม่เห็นด้วยก็จะนั่งฟังอย่างสงบ จนหลายครั้งที่ฝ่ายตรงข้ามทำตัวไม่ถูก เพราะเตรียมตัวมาจะดีเบตหักล้าง แต่ต้องมาเจอกับภูเขาน้ำแข็งก้อนใหญ่ที่สงบเยือกเย็น นี่อาจเป็นเคล็บลับที่แมร์เคิลนำหลักการทำงานของนักวิทยาศาสตร์มาใช้กับงานการเมือง

“ฉันจะค่อยๆ มองปัญหาอย่างรอบคอบ ระมัดระวัง เพื่อตรวจสอบให้แน่ใจว่ามีหลุมพรางซ่อนอยู่หรือไม่” ผู้นำหญิง 4 สมัย เผยหลักการทำงาน
นิตยสาร Forbes ยกย่องให้เธอเป็นสตรีผู้ทรงอิทธิพลที่สุดของโลก 9 ปีติดต่อกัน ชาวเยอรมนีให้ฉายาเธอว่า “นายกฯ หญิงเหล็ก” ขณะที่สื่อในยุโรปเคยพาดหัวข่าวเรียกเธอว่า “Miss World” จากการโน้มน้าวชาติสมาชิกกลุ่ม G8 ให้ร่วมกันลดปริมาณก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในระดับที่เหมาะสมเพื่อร่วมกันแก้ปัญหาโลกร้อน
รัฐบาลสมัยที่ 4 ของแมร์เคิล กำลังจะหมดวาระปลายปี ค.ศ. 2021 เธอประกาศจะวางมือทางการเมือง ปิดฉาก 16 ปี บนเก้าอี้นายกฯ และ 18 ปี ของการเป็นแกนนำพรรค CDU เธอยืนยันว่าไม่สนใจจะรับตำแหน่งใดๆ อีกต่อไป เตรียมปิดฉากชีวิตสตรีเหล็ก บนบัลลังก์เหล็ก ณ ดินแดนอินทรีเหล็ก ไว้เพียงเท่านี้

:: เก็บตกเกร็ดชีวิตสตรีเหล็ก ::

* “คาซี” (Kasi) คือชื่อเล่นของแมร์เคิล ที่แก๊งเพื่อนวันทีนใช้เรียกเธอ มาจากนามสกุล “คาสเนอร์” (Kasner) ในตอนนั้น
* แมร์เคิลสมรส 2 ครั้ง สามีคนแรกคือ “อูลริช แมร์เคิล” พบรักกันระหว่างงานประชุมวิชาการที่โซเวียต ตอนนั้นเธออายุ 23 ปี แม้จะแยกทางแต่เธอยังใช้สกุลแมร์เคิลมาจนปัจจุบัน ส่วนคู่ขีวิตคนที่สองเป็นอาจารย์ฟิสิกส์ “โจชิม เซาเออร์” สมรสกันเมื่อ ค.ศ. 1998 ครองรักมาจนทุกวันนี้
* ตอนอายุ 18 ปี ขึ้นไปจัดปาร์ตี้บนเรือ ฉลองจบมัธยมปลายกับแก๊งเพื่อน กระดกเชอร์รี่วิสกี้จนตี 4 เมาหนักจนพลัดตกจากเรือ โชคดีที่เพื่อนช่วยชีวิตขึ้นจากน้ำได้ทัน
* เคยเป็นสิงห์อมควันตัวยง สมัยเป็น รมต.กระทรวงครอบครัวฯ อัดบุหรี่วันละหนึ่งซอง จนวันนึงเป็นไข้หวัดอาการทรุดหนัก หลังพักฟื้นจนหายจึงค่อยๆ ลดปริมาณการสูบ จนเลิกเป็นสิงห์อมควันได้ในที่สุด
* พื้นฐานความเป็นนักวิทยาศาสตร์ ทำให้ไอดอลของเธอคือ มารี กูว์รี นักเคมีหญิงผู้ค้นพบรังสีเรเดียมที่ใช้ยับยั้งการขยายตัวของมะเร็ง ซึ่งเป็นผู้หญิงคนแรกที่ได้รางวัลโนเบล และยังได้ถึง 2 ครั้ง
* แมร์เคิลพูดได้ 3 ภาษา คือ เยอรมัน อังกฤษ และรัสเซีย การต้องเจรจากับวลาดิเมียร์ ปูติน นายกฯ รัสเซีย จึงไม่ใช่เรื่องยากสำหรับเธอ
Angela Merkel and Russian President Vladimir Putin look at his dog Koni before their talks at the presidential residence near the Black Sea resort of Sochi, January 21, 2007. Fabrizio Bensch/Reuters
* กลัวน้องหมาเข้าเส้น เพราะเคยถูกกัดระหว่างขี่จักรยาน แต่ก็ต้องเผชิญหน้ากับเจ้าคอร์นี พันธุ์ลาบราดอร์ตัวเขื่อง ลูกรักของปูติน ระหว่างการเยือนรัสเซีย คาดกันว่าปูตินตั้งใจข่มขวัญ แต่เธอก็ไม่ยอมเสียฟอร์มสตรีเหล็ก แม้จะดูเกร็งๆ อยู่บ้าง
* แมร์เคิลยืนยันว่าตัวเองไม่ใช่คนกล้าหาญ ตอน 9 ขวบ เคยยืนนิ่งอยู่บนแท่นกระโดดน้ำถึง 45 นาที จนเสียงกริ่งหมดชั่วโมงพละดังขึ้น จึงกลั้นใจกระโดดลงน้ำได้สำเร็จ
* มักใช้เวลาในวันหยุดที่บ้านพักหลังเล็ก แล้วกลับมาพร้อมสีดำจางๆ บนเล็บมือ บรรดาเหยี่ยวข่าวสืบเสาะจนรู้ว่า แมร์เคิลลงมือทำสวน พรวนดิน รวมทั้งเก็บลูกวอลนัตที่น่าจะเป็นสาเหตุทำให้เล็บดำ
* หนังในดวงใจของแมร์เคิล มี 2 เรื่อง คือ Out of Africa นำแสดงโดย โรเบิร์ต เรดฟอร์ด และเมอรีล สตรีป ดัดแปลงจากนิยายรักคลาสสิคปนเศร้าเคล้าน้ำตา กวาดรางวัลออสการ์ 7 รางวัล
* อีกเรื่องคือ Die Legende von Paul und Paula (The Legend of Paul and Paula) เรื่องราวความสัมพันธ์หนุ่มสาวสะท้อนสภาพสังคมและการเมืองในเยอรมนีตะวันออก เป็นหนังคลาสสิกสำหรับชาวเยอรมนี
* บริษัท แมทเทิล ผู้ผลิตตุ๊กตาบาร์บี้ขวัญใจเด็กหญิงทั่วโลก เลือกที่จะถอดบุคลิกของแมร์เคิลมาสร้างบาร์บี้ ในโอกาสพิเศษที่บาร์บี้มีอายุครบ 50 ขวบ ในปี ค.ศ. 2009
* Dendrobium Angela Merkel คือกล้วยไม้กลีบดอกสีม่วงและเขียวมินต์ ที่รัฐบาลสิงคโปร์ตั้งชื่อตามผู้นำหญิงของเยอรมนี เพื่อกระชับความสัมพันธ์เมื่อปี ค.ศ. 2011

ภาพประกอบบางส่วนจาก https://www.facebook.com/Bundesregierung/