รู้ไหม? พื้นที่ป่าไม้ของไทย เหลือเท่าไหร่แล้ว

พื้นที่ป่าไม้ไทยเหลือเท่าไหร่? (อัปเดตล่าสุดปี 2567)

ตอบสั้น: ข้อมูลกรมป่าไม้ปี 2567 ระบุว่าไทยมีพื้นที่ป่าเหลือ 101.7 ล้านไร่ หรือคิดเป็น 31.46% ของพื้นที่ประเทศ ซึ่งเป็นการลดลงมากที่สุดในรอบ 10 ปี สาเหตุหลักมาจากไฟป่าและการเปลี่ยนพื้นที่ป่าเป็นพื้นที่เกษตร โดยภาคเหนือสูญเสียป่ามากที่สุด

ตัวเลขนี้สำคัญเป็นพิเศษในช่วงหน้าฝนที่มักเกิดน้ำท่วมและดินถล่ม เพราะป่าต้นน้ำที่ลดลงคือหนึ่งในปัจจัยที่ทำให้ภัยพิบัติรุนแรงขึ้น

ด้านล่างคือสถานการณ์ป่าไม้ไทยเชิงลึก ตั้งแต่ตัวเลขย้อนหลัง 50 ปี ความสำคัญของป่าต้นน้ำ และวิกฤตความหลากหลายทางชีวภาพ


ทราบหรือไม่ว่า เมื่อปี 2516 ประเทศไทยมีพื้นที่ป่่าไม้ทั้งหมด 138,566,875 ไร่ หรือคิดเป็น 43.21% ของพื้นที่ประเทศ แต่จากการสำรวจล่าสุดพื้นที่ป่าไม้ในประเทศไทยปี 2563 อยู่ที่ 102,353,484.76 ไร่ คิดเป็น 31.64% ของพื้นที่ทั้งหมดของประเทศ ลดลงจากปีที่แล้ว 0.04% ซึ่งมีพื้นที่ป่า 31.68%


ป่าไม้
สำนักจัดการที่ดินป่าไม้ กรมป่าไม้ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ให้นิยามของ “พื้นที่ป่าไม้” ว่าหมายถึง พื้นที่ปกคลุมของพืชพรรณที่สามารถจําแนกได้ว่าเป็นไม้ยืนต้น ปกคลุมเป็นผืนต่อเนื่องขนาดไม่น้อยกว่า 3.125 ไร่ และหมายรวมถึงทุ่งหญ้าและลานหินท่ีมีอยู่ตามธรรมชาติ ที่ปรากฏล้อมรอบด้วยพื้นที่ที่จําแนกได้ว่าเป็นพื้นที่ป่าไม้ โดยไม่รวมถึงสวนยูคาลิปตัส หรือพื้นที่ที่มีต้นไม้ แต่ประเมินได้ว่าผลผลิตหลักของการดําเนินการไม่ใช่เนื้อไม้ อันได้แก่ พื้นที่วนเกษตร (ระบบเกษตรกรรมที่ทำในพื้นที่ป่า เช่น ปลูกพืชแซมในพื้นที่ป่าธรรมชาติ นำสัตว์ไปเลี้ยงในป่า เก็บผลผลิตจากป่ามาใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน รวมทั้งการสร้างระบบเกษตรให้มีลักษณะเลียนแบบระบบนิเวศป่าธรรมชาติ นั่นคือ มีไม้ยืนต้นหนาแน่น มีร่มไม้ปกคลุมและมีความชุ่มชื้นสูง) สวนผลไม้ สวนยางพารา และสวนปาล์ม

ป่าไม้

จากยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ. 2561-2580) ที่ให้ความสำคัญกับการพัฒนาที่ยั่งยืน โดยเฉพาะการผลักดันให้มีสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืนในทุกจังหวัดของประเทศไทย ด้วยการประกาศนโยบายป่าไม้แห่งชาติเพื่อเพิ่มพื้นที่ป่าไม้ทั้งป่าเพื่อการอนุรักษ์และเพื่อเศรษฐกิจไม่น้อยกว่า 40% ของพื้นที่ประเทศไทย ด้วยเกณฑ์ดังกล่าวชี้ให้เห็นว่ามีเพียงภาคเหนือและภาคตะวันตกเท่านั้นที่มีสัดส่วนพื้นป่าไม้เกิน 40% โดยภาคเหนือมีสัดส่วน 63.99% และ 59.15% ส่วนภาคตะวันออกเฉีียงเหนือมีสัดส่วนดังกล่าวน้อยที่สุดเพียง 15.03% รองลงมาคือภาคกลาง มีสัดส่วน 21.47% ขณะที่จังหวัดที่ไม่พบพื้นที่ป่าไม้เลยมีอยู่ 3 จังหวัด ได้แก่ นนทบุรี ปทุมธานี และอ่างทอง
ส่วน “กรุงเทพมหานคร” มีพื้นที่ป่าไม้ 3,901.83 ไร่ คิดเป็นสัดส่วน 0.40% ของพื้นที่ทั้งหมด โดยพื้นที่ป่าไม้ ส่วนใหญ่อยู่บริเวณเขตบางขุนเทียนซึ่งเป็นพื้นที่ใกล้อ่าวไทย สภาพพื้นที่ป่าไม้โดยรวม มีจํานวนเพิ่มขึ้นเพียง 14.54 ไร่ หรือ 0.37% ในรอบปี
ปําไม้จังหวัดเพชรบุรี
ข้อมูลสภาพพื้นที่ปําไม้ จังหวัดเพชรบุรี ปี พ.ศ. 2563
เมื่อลงรายละเอียดที่ “เพชรบุรี” ซึ่งกำลังเป็นประเด็นเรื่องการบุกรุกพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติที่แก่งกระจานในขณะนี้ พบพื้นที่ป่าไม้ 2,224,237.59 ไร่ โดยพบพื้นที่ป่าไม้ในทุกอําเภอ พื้นที่ป่าไม้พบอยู่ในพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติป่าเขาถ้ำเสือ และป่าเขาโป่งแย้ ป่าสงวนแห่งชาติป่าเขาถ้ำรงค์ และป่าหนองช้างตาย ป่าสงวนแห่งชาติป่าชะอําและป่าบ้านโรง ป่าสงวนแห่งชาติป่าดอนมะทราง ป่าสงวนแห่งชาติป่าปากทะเล ป่าสงวนแห่งชาติป่ายางน้ำกลัดเหนือและป่ายางน้ำกลัดใต้ ป่าสงวนแห่งชาติป่ายางลําห้วยแม่ประจันต์  ป่าสงวนแห่งชาติป่ายางหัก-เขาปุ้ม ป่าสงวนแห่งชาติป่าบอมตะโก ป่าสงวนแห่งชาติป่าหนองกระทุ่ม ป่าสงวนแห่งชาติป่าหนองหญ้าปล้อง ป่าสงวนแห่งชาติป่าหมายเลขแปดสิบ เขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขากระปุก-เขาเตาหม้อ เขตห้ามล่าสัตว์ป่าชะอํา และอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน โดยสภาพพื้นที่ป่าไม้โดยรวมของจังหวัด มีจํานวนลดลง 2,049.92 ไร่ หรือ 0.09% ในรอบปีที่ผ่านมา

พื้นที่ป่าไม้

ไฟป่า

กระนั้น แม้จะมีมาตรการต่างๆ จากทางการ แต่ก็ยังเกิดปัญหากับผืนป่าและป่าต้นน้ำของไทยอย่างต่อเนื่อง ทั้งจากไฟไหม้ป่า (ที่นอกจากจะทำให้สูญเสียป่าไม้จำนวนมหาศาลในแต่ละปีแล้ว ยังก่อเกิดฝุ่นควัน PM2.5 ด้วย) การบุกรุกทำลายทั้งเพื่อการเพาะปลูกไร่เลื่อนลอย และการตัดไม้ทำลายป่าเพื่อนำไม้ไปขาย เหล่านี้คือความท้าทายของทุกภาคส่วนที่จะต้องร่วมกันแก้ไขปัญหาที่หยั่งรากลึกนี้อย่างจริงจัง เพื่อรักษาพื้นที่ป่าเดิมและเพิ่มพื้นที่ป่าใหม่ให้ได้ตามเป้าหมายที่วางไว้

เพราะผืนป่าคือสมบัติของแผ่นดิน ที่เราคนไทยทุกคนควรหวงแหนและช่วยกันอนุรักษ์ให้ยั่งยืน

พื้นที่ป่าไม้ของไทย

ผืนป่าในต่างประเทศ
ผืนป่าในต่างประเทศ

“ป่าต้นน้ำ” คืออะไร ทำไมมนุษย์ไม่สามารถสร้างเองได้

ในช่วงนี้เราจะได้ยินคำว่า “ป่าต้นน้ำ” ตามข่าวต่างๆ อยู่บ่อยครั้ง แล้วความหมายที่แท้จริงของคำนี้คืออะไร คำตอบคือ ป่าต้นน้ำ หมายถึงป่าธรรมชาติที่ปรากฏอยู่บริเวณพื้นที่ต้นน้ำลำธาร มีพื้นที่สูงจากระดับน้ำทะเล 700 เมตรขึ้นไป หรือ เป็นพื้นที่ลาดชันมากกว่า 35%
ทั้งนี้ ป่าต้นน้ำ ไม่ได้จำกัดว่าจะต้องเป็นป่าประเภทใดประเภทหนึ่งเท่านั้น เพราะสามารถเป็นได้ทั้งป่าดิบเขา ป่าดิบชื้น ป่าดิบแล้ง ป่าเบญจพรรณ หรือป่าเต็งรัง อาจมีลักษณะเดียวหรือผสมปนกันก็ได้ ขึ้นอยู่กับปัจจัยของอุณหภูมิ ปริมาณน้ำฝน ลักษณะภูมิประเทศ และชนิดของดิน

ป่าต้นน้ำ

ป่าต้นน้ำ มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง สะท้อนให้เห็นถึงการอยู่ร่วมกันของสังคมพืชและสัตว์ตามระบบนิเวศ โดยกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ได้ศึกษาพบว่าป่าต้นน้ำมีสรรพสิ่งมีชีวิตดังนี้
  • พืชชั้นสูงมากกว่า 18,000 ชนิด
  • ต้นไม้ขนาดใหญ่ 500 ชนิด
  • กล้วยไม้ 1,000 ชนิด
  • ราและเห็ด 2,000 ชนิด
  • สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 350 ชนิด
  • นก 950 ชนิด
  • แมลงประมาณ 60,000 ชนิด

ที่มา : กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช, มูลนิธิไทยรักษ์ป่า


อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน
อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน

สำหรับป่าต้นน้ำแก่งกระจาน พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ได้ทรงมีพระราชดำรัสเกี่ยวข้องกับการอนุรักษ์ป่าต้นน้ำลำธารหลายครั้ง ทางการจึงได้มีการสนองพระราชดำริโดยจัดทำโครงการดูแลรักษาป่าไม้บริเวณป่าละอูบน และเขาพะเนินทุ่งอันเนื่องมาจากพระราชดำริ เมื่อปี 2535 เพื่อเป็นแนวทางการดำเนินการด้านต่างๆ และเป็นศูนย์รวมของส่วนราชการ ที่เกี่ยวข้องเพื่อสนับสนุนโครงการให้บรรลุผลตามเป้าหมาย
ทั้งนี้ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ทรงมีพระราชดำริกับนายถนอม เปรมรัศมี อธิบดีกรมป่าไม้ ในขณะนั้นว่า “เรื่องป่าต้นน้ำลำธารของแม่น้ำเพชรบุรี ขอให้เจ้าหน้าที่ดูแลรักษาอย่าให้มีการลักลอบตัดไม้ ถางป่าทำไร่ ในป่าต้นน้ำลำธารของแม่น้ำเพชรบุรี เพราะจะทำให้เกิดความแห้งแล้ง ดูแลการทำไม้อย่าให้เป็นการทำลายป่าไม้เกิดขึ้น” โดยให้ดูแลป่าไม้บริเวณป่าละอูบน และป่าไม้บริเวณเขาพะเนินทุ่ง ครอบคลุมพื้นที่จรดแนวเขตแดนประเทศพม่า

การตัดไม้ทำลายป่า

โลกกำลังเผชิญหน้ากับการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพของป่าไม้

การตัดไม้ทำลายป่าและความเสื่อมโทรมของป่ายังคงเกิดขึ้นในอัตราที่น่าตกใจ ซึ่งก่อให้เกิดการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพอย่างต่อเนื่อง นับตั้งแต่ปี 2533 เป็นต้นมา มีการคาดการณ์ว่าป่า 2,625 ล้านไร่ ต้องสูญเสียไปจากการเปลี่ยนไปใช้ประโยชน์ในที่ดินอื่นๆ แม้ว่าอัตราการตัดไม้ทำลายป่าจะลดลงในช่วง 3ทศวรรษที่ผ่านมาก็ตาม
โดยระหว่างปี 2558-2563 อัตราการตัดไม้ทำลายป่าอยู่ที่ประมาณ 62.5 ล้านไร่/ปี ลดลงจาก 100 ล้านไร่/ปีในปี 2533 พื้นที่ป่าหลักทั่วโลกลดลงกว่า 500 ล้านไร่ ตั้งแต่ปี 2533
การขยายตัวทางการเกษตรยังคงเป็นปัจจัยหลักที่ทำให้มีการตัดไม้ทำลายป่า ทำให้เกิดความเสื่อมโทรมของป่า และทำให้เกิดการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพของป่าไม้ การเกษตรเชิงพาณิชย์ขนาดใหญ่ (โดยเฉพาะการเลี้ยงปศุสัตว์ การปลูกถั่วเหลืองและปาล์มน้ำมัน) คิดเป็นสัดส่วน 40% ของการตัดไม้ทำลายป่าในเขตร้อนระหว่างปี 2543-2553 และเกษตรกรรมเพื่อการยังชีพในท้องถิ่นคิดเป็น 33% ของการกระทำดังกล่าว

พื้นที่ป่าไม้ในโลก


ที่มา :