หนังสือเก่าเล่าใหม่ สมิงสำแดง Magical Realism อินโดนีเซีย

“อินโดนีเซีย” เป็นประเทศที่ใช้ภาษา “บาฮาซาอินโดนีเซีย” เป็นภาษาราชการ

ดังนั้น หนังสือส่วนใหญ่ที่คนอินโดนีเซียอ่าน จึงเขียนด้วยภาษา “บาฮาซา”
ภาษาบาฮาซา มีทั้งภาษา “บาฮาซามลายู” หรือ “บาฮาซามาเลย์” และภาษา “บาฮาซาอินโดนีเซีย” เฉพาะที่เกาะชวา ก็มีภาษา “บาฮาซาชวา” ใช้เป็นอัตลักษณ์
นอกจากนั้น “อินโดนีเซีย” ยังเป็นประเทศที่เปิดกว้าง ที่เกาะบาหลีมี “ภาษาฮินดี” และที่เกาะอื่นๆ ก็มี “ภาษาอังกฤษ”
ไม่ว่าจะเป็น “ภาษาดัตช์” ที่ “อินโดนีเซีย” เคยเป็นประเทศอาณานิคม และแน่นอน “ภาษาอังกฤษ” มีใช้อย่างกว้างขวางในหมู่นักธุรกิจ และนักท่องเที่ยว
นอกจากนี้ก็มี “ภาษาจีนกลาง” ที่แพร่หลาย เนื่องจาก “อินโดนีเซีย” มี “คนจีนโพ้นทะเล” อาศัยอยู่มาก ยังไม่นับ “ภาษาอาหรับ” ที่มีอิทธิพลอย่างสูงในสังคมมุสลิมอย่าง “อินโดนีเซีย”
มีหนังสือแปลจากประเทศ “อินโดนีเซีย” ที่น่าสนใจนำมาเล่าสู่กันฟัง นั่นก็คือ ผลงานเล่มที่มีชื่อว่า Man Tiger ครับ
Man Tiger (2004) ผลงานการประพันธ์ของ Eka Kurniawan นักประพันธ์ชาว “อินโดนีเซีย”

สมิงสำแดง

Man Tiger โด่งดังในระดับโลก เมื่อทะลุเข้าถึงรอบ Long-list รางวัล The Man Booker International ประจำปี ค.ศ. 2016
Man Tiger มีบรรยากาศคล้าย “ทางเสือ” ของ “ศิลา โคมฉาย” ขณะที่พล็อตเรื่องหลักเหมือน “คนนอก” ของ “อัลแบร์ กามูส์”
โครงเรื่องของ Man Tiger เป็นการบรรยายถึงชะตากรรมของ Margio ชาวบ้านผู้ยากไร้ในชนบทของอินโดนีเซียที่ตัดสินใจฆ่าชายคนหนึ่ง
เหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ทำให้คนทั้งหมู่บ้านสับสนว่าใช่ฝีมือของ Margio หรือไม่
เพราะหลักฐานต่างๆ เหมือนกับผลงานของเจ้าเสือร้าย ซึ่งยากจะตัดสินว่า แท้ที่จริงแล้ว Margio คือฆาตกรหรือไม่
ไฮไลท์ของ Man Tiger อยู่ที่ประโยคซึ่ง Margio กล่าวว่า “ผมไม่ได้ฆ่า เสือต่างหากที่ฆ่า เพราะมีเสืออยู่ในตัวผม”
Margio ตัวละครเอกจากนวนิยายเรื่อง Man Tiger หรือ “สมิงสำแดง” ผลงานการประพันธ์ของ Eka Kurniawan มาจากครอบครัวชนชั้นล่าง ผู้มีพ่อเป็นช่างตัดผมอารมณ์ร้ายที่ชอบทุบตีลูกเมีย
แม้สภาพแวดล้อมที่ Margio เติบโตมาจะมีสภาพเหมือนชุมชนแออัด ทว่า ด้วยภูมิประเทศที่กว้างใหญ่ของ “อินโดนีเซีย”
ก็ทำให้ Margio และเพื่อนหนุ่มของเขามีพื้นที่หลากหลายในการดำเนินกิจวัตรประจำวัน
Eka Kurniawan จำลองหมู่บ้านของ Margio ดุจดั่งประเทศ “อินโดนีเซีย” ในภาพกว้าง
เขาเดินเรื่องผ่านประวัติศาสตร์อันโหดร้ายของ “อินโดนีเซีย” ผ่านการเป็นอาณานิคมของฮอลันดา ญี่ปุ่น และเผด็จการซูฮาร์โต้
แม้องค์รวม โดยพล็อตแล้ว จะดูเหมือนไม่มีอะไรใหม่ไปกว่างานเขียนแนวสร้างสรรค์ ที่ปรากฏมาในวงวรรณกรรมระดับสากลหลายทศวรรษที่ผ่านมา
ทว่า สมิงสำแดง มีแง่มุมของ Magical Realism เจือปนอยู่

เรื่องเล่าปรัมปราเกี่ยวกับ “สมิง” หรือ “วิญญาณเสือ” ที่คอยปกปักพิทักษ์รักษามนุษย์
ในบางวัฒนธรรมอาจเป็น “วิญญาณร้าย” ที่คอยทำอันตรายผู้บุกรุกป่าเขาลำเนาไพร ขณะที่อีกบางสังคม “สมิง” อยู่ฝ่ายดี
ในภาพรวม แม้ว่าการขับเคลื่อนนวนิยาย “สมิงสำแดง” ของ Eka Kurniawan จะราบรื่นและชวนติดตามได้อย่างไหลลื่น
อย่างไรก็ดี แง่มุม Magical Realism นั้น อาจเจือปนอยู่ในระดับเบาบางไปสักนิดหนึ่ง
ซึ่งหากขยายฉากและเรื่องราวของ “สมิง” ออกไปให้มากขึ้น นวนิยายอาจมีแง่มุมอื่นๆ ที่น่าตื่นเต้นมากกว่าการเดินเรื่องเรียบง่ายในสไตล์งานเขียนแนวสร้างสรรค์
อย่างไรก็ดี ต้องถือว่า “สมิงสำแดง” เป็นวรรณกรรมที่ดีมากเล่มหนึ่ง
โดยเฉพาะ ฉากหลุมศพไม่ยอมรับร่างไร้วิญญาณของบางคนกลับคืนสู่ผืนดิน เป็นสัญลักษณ์หนึ่งซึ่งถูกวางไว้ในท้องเรื่อง ทำให้ได้กลิ่น Magical Realism ค่อนข้างชัดเจน
รวมถึงการใช้หมูป่า และหมาใน ให้มีความใกล้ชิดกับตัวละครมุสลิม ก็เป็นการเสียดเย้ยแบบ Magical Realism
ชี้ให้เห็นแนวโน้มสำคัญ ของทิศทางวรรรณกรรมร่วมสมัยของ “อินโดนีเซีย” ที่คงจะก้าวเดินไปในเส้นทางนี้
เนื่องจากเป็น Trend ที่เกิดขึ้นในวงวรรณกรรมทั่วโลกในปัจจุบัน
“สมิงสำแดง” จัดพิมพ์โดย “สำนักพิมพ์ไลต์เฮ้าส์พับลิชชิ่ง” สำนวนถอดความโดย “เพ็ญศรี พานิช” ที่ “แปลตรง” จาก “ภาษาอินโดนีเซีย” ครับ!