“โซเชียล มีเดีย” เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์ละเป็นโทษ ในช่วงที่มีการแพร่ระบาดครั้งใหญ่ในประวัติศาสตร์ของมนุษยชาตินี้ เพราะท่ามกลางวิกฤตโควิด-19 ช่วยให้หลายๆ คน สามารถติดตามข่าวสารล่าสุดเกี่ยวกับสุขภาพ ความคืบหน้าต่างๆ เกี่ยวกับโรค และมาตรกรบริหารจัดการของภาครัฐ ทั้งยังทำให้ติดต่อกับเพื่อนฝูงและคนในครอบครัวได้ในสภาวะที่ต้องกักตัวอยู่บ้านจากมาตรการล็อกดาวน์ แต่ในขณะเดียวกันก็ยังเป็นเครื่องมือในการส่งต่อหรือกระจายข้อมูลที่ผิดๆ อีกด้วย
เพื่อทำความเข้าใจผลกระทบของโควิด-19 ต่อการใช้โซเชียล มีเดีย ให้ดีขึ้น Wunderman Thompson ได้ร่วมมือกับองค์การอนามัยโลก (WHO) มหาวิทยาลัยเมลเบิร์น ประเทศออสเตรเลีย และ Pollfish (แพลตฟอร์มสำรวจออนไลน์ผ่านโทรศัพท์มือถือ) เพื่อสำรวจผู้คน 23,500 คนที่มีอายุระหว่าง 18-40 ปี ใน 24 ประเทศ ทางโทรศัพท์มือถือ ระหว่างวันที่ 24 ตุลาคม 2020 ถึง 7 มกราคม 2021 และนั่นเป็นที่มาของรายงานชื่อ“โซเชียลมีเดีย & โควิด -19: การศึกษาระดับโลก เกี่ยวกับการโต้ตอบวิกฤตดิจิทัลในกลุ่มคน Gen Z และคนรุ่นมิลเลนเนียล” เพื่อเสาะหาว่า ใครหรืออะไรที่ Gen Z และ Millennials หรือ Gen Y ทั่วโลกไว้วางใจในการนำเสนอข่าวโควิด-19 ข้อมูลข่าวสารประเภทไหนที่พวกเขามักจะแบ่งปันมากที่สุดบนโซเชียล มีเดีย และการรับรู้ข่าวเท็จเป็นอย่างไร นอกจากนี้ ยังเปิดเผยความแตกต่างระหว่างประเทศต่างๆ โดยนำเสนอบทเรียนสำหรับรัฐบาล องค์กรด้านสุขภาพ ธุรกิจและโรงเรียน เกี่ยวกับวิธีเข้าถึงกลุ่มประชากรในแต่ละช่วงวัยหรือเจนเนอเรชั่น
ต่อไปนี้ คือผลสำรวจบางส่วนที่น่าสนใจจากรายงานชิ้นนี้
แหล่งที่มาที่เชื่อถือได้
เมื่อพูดถึงข่าวโควิด-19 Gen Z และ Millennials ซึ่งแม้จะเป็น Digital Native ที่เติบโตและคุ้นเคยกับแพลตฟอร์มโซเชียล มีเดีย เป็นอย่างดี แต่ก็กำลังหันไปหาแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้อย่างเงียบๆ เช่น สื่อกระแสหลัก ตลอดจนผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพและวิทยาศาสตร์ รวมถึงองค์กรระดับโลกเช่นองค์การอนามัยโลก (WHO)
Gen Z และ Millennials กล่าวว่า โดยทั่วไปแล้วพวกเขาอาศัยแหล่งข่าวโควิด-19 หลายแหล่ง โดย 43% บอกว่าพวกเขาให้เสพจากสื่อระดับชาติ เช่น หนังสือพิมพ์ โทรทัศน์ และวิทยุ เป็นอันดับแรก 36% บอกว่าพวกเขาค้นหาในเว็บไซต์ค้นหาเช่น Google อย่างจริงจัง และ 35% บอกว่าพวกเขาหันไปดูหรืออ่านข่าวต่างประเทศ ส่วนโซเชียลมีเดียจากสื่อกระแสหลัก (34%) ก็ได้รับความนิยมเช่นเดียวกับเนื้อหาโซเชียลมีเดียจาก WHO (32%) ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพและวิทยาศาสตร์ได้รับความนิยมสูงสุดเป็นอันดับถัดไป (29%) ตามด้วยแหล่งข้อมูลจากรัฐบาล (28%)
ครอบครัวและเพื่อน
เมื่อฤดูใบไม้ร่วงที่ผ่านมหาวิทยาลัยในสหรัฐอเมริกาบางแห่งเริ่มรับสมัครนักศึกษาให้รับหน้าที่เป็นผู้มีอิทธิพลด้านโควิด-19 เพื่อแบ่งปันเนื้อหาของไวรัสโคโรนาสายพันธุ์ใหม่ให้กับเพื่อนๆ โดยมีมุมมองว่านักศึกษามีแนวโน้มที่จะสนใจฟังข่าวสารหรือคำบอกกล่าวเล่าเตือนจากเพื่อน
แต่การศึกษาพบว่ามีเพียง 22% ของผู้ตอบแบบสอบถามที่ได้รับข้อมูลโควิด-19 ก่อนจากครอบครัว 20% จากเพื่อนและ 16% ผ่านเนื้อหาโซเชียลมีเดียของเพื่อน
ผลสำรวจที่ไ่ด้มีความแตกต่างกันไปในแต่ละประเทศ ซึ่งอาจเชื่อมโยงกับความไว้วางใจในสถาบันในท้องถิ่น ตลอดจนวัฒนธรรมท้องถิ่น เช่น อินเดีย เม็กซิโก และไนจีเรีย ช่องทางโซเชียล มีเดียของ WHO เป็นจุดหมายปลายทางเริ่มต้นที่ได้รับความนิยมมากที่สุดสำหรับข่าวสารและข้อมูลโควิด-19 แทนที่จะเป็นสื่อกระแสหลักระดับประเทศ ที่น่าสนใจคือ ประเทศเหล่านี้ยังติดอันดับต่ำในดัชนีเสรีภาพสื่อมวลชนโลกประจำปี 2020 ที่รายงานโดย Reporters Without Borders (อินเดียอยู่อันดับที่ 142 จาก 180 ประเทศ ส่วนเม็กซิโกอันดับที่ 143 และไนจีเรียอันดับที่ 115)
วิทยาศาสตร์เป็นสิ่งที่ควรค่าแก่การแบ่งปัน
เมื่อถูกถามว่าข้อมูลโควิด-19 ใด ที่พวกเขามักจะแชร์บนโซเชียล มีเดียมากที่สุด 44% ของผู้ตอบแบบสอบถามกล่าวว่าเนื้อหา “วิทยาศาสตร์” ซึ่งเป็นตัวเลือกอันดับต้นๆ สำหรับผู้ตอบแบบสอบถามทั้งชายและหญิง ตามด้วยข้อมูลที่ “เกี่ยวข้องกับตัวเอง” (37%) และเนื้อหาที่ “น่าวิตกกังวล” (29%)
สิ่งที่น่าสังเกตอีกอย่างคือ 28% กล่าวว่า พวกเขามีแนวโน้มที่จะแบ่งปันเนื้อหาที่มีบทความมากที่สุด ตามด้วยโพสต์ที่มีวิดีโอ (24%) รูปภาพ (23%) การบรรยาย (21%) ทำให้เกิดปฏิกิริยาทางอารมณ์ (18% ) และมีอารมณ์ขัน (18%) ขณะที่มีเพียง 5% เท่านั้น ที่บอกว่าไม่สนใจข่าวสารและเนื้อหาใดๆ ที่เกี่ยวกับโควิด-19 เลย
สิ่งนี้แตกต่างจากแนวโน้มทั่วไปที่เกิดขึ้นบนโซเชียล มีเดีย ที่เนื้อหาตลก สนุกสนาน และสะเทือนอารมณ์แพร่กระจายเร็วที่สุด
การรับรู้ว่าข่าวเท็จแพร่สะพัดมีมาก แต่ความไม่แยแสต่อข้อมูลผิด ๆ ก็มีไม่น้อย
มากกว่าครึ่ง (59%) ของผู้ที่ถูกสำรวจระบุว่าพวกเขา “ตระหนักดี” เกี่ยวกับข่าวเท็จเกี่ยวกับโควิด-19 และอีก 33% “ค่อนข้างรับรู้”
แต่น้อยกว่าครึ่งหนึ่ง (41%) กล่าวว่า พวกเขามักจะตรวจสอบว่าเนื้อหาถูกต้องเสมอก่อนที่จะโพสต์บนโซเชียล มีเดียในขณะที่มีเพียง 37% เท่านั้น ที่บอกว่า ทำเช่นนั้น “เกือบตลอดเวลา” ขณะที่กว่า 1 ใน 3 (38%) ยอมรับว่าแชร์เนื้อหาบนโซเชียล มีเดีย ซึ่งพบว่าไม่ถูกต้องในภายหลัง และในจำนวนนี้ 87% กล่าวว่า เมื่อทราบว่าผิด พวกเขาแก้ไขหรือลบเนื้อหาในภายหลัง
กระนั้น ผู้ตอบแบบสอบถามประมาณ 1 ใน 3 (35%) กล่าวว่า เมื่อพวกเขาพบเนื้อหาที่เป็นเท็จ พวกเขาจะเพิกเฉยในขณะที่ 24% จะรายงานเนื้อหา และ 19% จะแสดงความคิดเห็น โดยมีเพียง 9% ที่เลิกติดตามบัญชี (account) ที่แชร์ข้อมูลเท็จนั้นมา
Gen Z และมิลเลนเนียล มีความกังวลมากมาย มากกว่าที่จะกลัวว่าติดโควิด-19 และป่วย
โดยรวมแล้วความเสี่ยงของเพื่อนและสมาชิกในครอบครัวที่ติดเชื้อโควิด-19 เป็นปัญหาอันดับต้นๆ ของผู้ตอบแบบสอบถาม (56%) รองลงมาคือภาวะเศรษฐกิจตกต่ำ (54%) ตามด้วยความไม่มั่นใจว่างานที่ทำอยู่จะถูกเลิกจ้างเมื่อไหร่และเผชิญความบีบคั้นจากข้อจำกัดทางการเงิน (40%)
ในความเป็นจริงเศรษฐกิจที่ตกต่ำเป็นปัญหาอันดับต้นๆ ของผู้ตอบแบบสอบถามในกว่าครึ่งของประเทศที่สำรวจ ได้แก่ ออสเตรเลีย อาร์เจนตินา บราซิล โคลอมเบีย อินโดนีเซีย อิตาลี โมร็อกโก ไนจีเรีย เปรู แอฟริกาใต้ สเปน และตุรกี
นอกจากนี้ ผู้ตอบแบบสอบถามยังวิตกกังวลเกี่ยวกับโควิด-19 ที่ทำลายชีวิตและสังคมของพวกเขา โดย 38% กังวลว่าจะไม่สามารถเดินทางไปเยี่ยมเพื่อนและครอบครัวได้ และ 23% กลัวที่จะถูกตัดขาดจากสังคม ขณะที่ 33% กังวลเกี่ยวกับผลกระทบของการระบาดต่อสุขภาพจิต 31% กังวลเกี่ยวกับการเข้าถึงการรักษาพยาบาล 27% กังวลเกี่ยวกับการเข้าถึงการศึกษา 20% กังวลว่าจะขาดแคลนอาหาร 19% กังวลว่าจะเพิ่มความตึงเครียดทางการเมือง และ 12% กังวลว่าจะโดนเหยียดเชื้อชาติ (จากกระแสปลุกระดมจากโลกตะวันตกบางส่วนที่โหมกระพือและสร้างความเกลียดชังว่าจีนเป็นต้นตอของโรคระบาด)
ความสนใจในวัคซีนอยู่ในระดับสูง
55% ของ Gen Z และ Millennials สนใจข้อมูลเกี่ยวกับวัคซีนโควิด-19 และ 42% กล่าวว่าเนื้อหาบนโซเชียล มีเดียของ WHO จะเป็นแหล่งข้อมูลแรกของพวกเขา
ในทางตรงกันข้าม ความสนใจในความคิดเห็นของคนดังและผู้มีอิทธิพลต่อโควิด-19 อยู่ในระดับต่ำ
คนหนุ่มสาวมีความวิตกกังวลและไม่เชื่อมั่น แต่ในที่สุดก็ยังมองโลกในแง่ดี
มากกว่าครึ่ง (58%) ของ Gen Z และ Millennials ในการสำรวจนี้ เห็นด้วยอย่างมากหรือค่อนข้างเห็นด้วยว่าพวกเขาได้รับข้อมูลเกี่ยวกับโควิด-19 ล้นหลามจนเกินไป โดย 52% เลิกให้ความสนใจกับข่าวสารของโรคระบาดนี้
มากกว่าครึ่งบอกว่าพวกเขารู้สึกว่าสื่อไม่ได้ “บอกทุกอย่าง” และเช่นเดียวกันกับรัฐบาลของพวกเขาท่ี่เลือกจะปกปิดความจริงหรือข้อมูลบางอย่าง ถึงกระนั้น 57% ก็ยังมองโลกในแง่ดีว่าสถานการณ์ในอนาคตจะดีขึ้นเป็นลำดับ โดยในสัดส่วนเดียวกันกล่าวว่า วัคซีนจะทำให้ทุกอย่างกลับมาเป็นปกติในที่สุด
สำหรับใครที่สนใจศึกษารายงานและแบบสำรวจเพิ่มเติมได้ที่นี่ รวมถึงแดชบอร์ดแบบอินเทอร์แอคทีฟที่สามารถแบ่งผลสำรวจตามเกณฑ์ต่างๆ เช่น ประเทศ เพศ อายุ รายได้ และอื่นๆ
หมายเหตุ : รายงานนี้ สำรวจกลุ่มตัวอย่าง 1,000 คนต่อประเทศ ในอาร์เจนตินา ออสเตรเลีย บราซิล จีน โคลอมเบีย อียิปต์ ฝรั่งเศส อินเดีย อินโดนีเซีย อิตาลี ญี่ปุ่น เม็กซิโก โมร็อกโก ไนจีเรีย เปรู ฟิลิปปินส์ รัสเซีย แอฟริกาใต้ สเปน สวีเดน ตุรกี สหราชอาณาจักร และสหรัฐอเมริกา และอีก 500 คนในเกาหลีใต้
ที่มา : How has COVID-19 impacted social media use?
















