ในขณะที่ประเทศต่างๆ ยังคงเร่งผลักดันให้ประชากรของตนร่วมกันต่อต้านโควิด-19 ด้วยการฉีดวัคซีน แต่ปัญหาเกี่ยวกับความลังเลใจในการให้วัคซีนก็เกิดขึ้น กระนั้นนี่ก็ไม่ใช่ปรากฏการณ์ใหม่แต่อย่างใด การมีวัคซีนที่หลากหลาย ทำให้วัคซีนบางยี่ห้อถูกมองในแง่ดีมากกว่าวัคซีนยี่ห้ออื่นเป็นธรรมดา แต่เรื่องธรรมดานี่แหละที่กำลังก่อให้เกิดปัญหาใหญ่ เมื่อผู้คนทั่วโลกจำนวนไม่น้อย ที่ยังชั่งใจหรือยังเลือกจะฉีดวัคซีนบางยี่ห้อ และมีไม่น้อยที่ถึงขั้นปฏิเสธรับวัคซีนโดยสิ้นเชิง ซึ่งหากเป็นเช่นนี้ต่อไป โอกาสที่โลกจะกลับคืนมาสู่สภาพเดิมก็เป็นไปได้ยากยิ่ง หรืออาจเลวร้ายถึงขั้นที่ว่า “วันชื่นคืนสุข” ชีิวิตปกติที่เราทุกคนถวิลหา จะไม่มีวันหวนคืนกลับมาอีกเลย
ไม่เพียงแต่จำเป็นจะต้องมีการกระจายวัคซีนที่มีประสิทธิภาพเท่านั้น แต่ความน่าเชื่อถือของวัคซีนเป็นสิ่งสำคัญที่จะทำให้การสู้รบปรบมือกับโควิด-19 ประสบความสำเร็จ นั่นความว่าต้องมีผู้ที่เต็มใจรับการฉีดวัคซีนมากพอด้วย ความลังเลใจในการฉีดวัคซีนกลายเป็นประเด็นที่โดดเด่นและได้รับการถกเถียงมากขึ้นเมื่อเร็วๆ นี้ ท่ามกลางการแพร่ระบาดที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องมีผลรุนแรงขึ้น มีประเทศที่ผู้คนจำนวนมากไม่เชื่อเรื่องการฉีดวัคซีนตามธรรมเนียมดั้งเดิมของประเทศนั้นๆ เช่น ฝรั่งเศส รัสเซียและประเทศอื่นๆ ในอดีตสหภาพโซเวียต และกลุ่มสังคมนิยมในอดีต รวมถึงภูมิภาคที่มีการเคลื่อนไหวต่อต้านการฉีดวัคซีนอย่างรุนแรง เช่น อิตาลีตอนเหนือ เป็นต้น

ในสหรัฐอเมริกาท่ี่แม้จะผลิตวัคซีนโควิด-19 ได้เองจำนวนมหาศาล มีพร้อมให้ทุกคนในประเทศฉีดได้ แต่ก็เผชิญปัญหานี้เช่นกัน จากการสำรวจความคิดเห็นของมหาวิทยาลัยมอนมัทที่เผยแพร่เมื่อกลางเดือนเมษายน 2564 พบว่าชาวอเมริกัน 1 ใน 5 คนยังคงไม่ต้องการรับวัคซีนโควิด-19 โดยความเป็นพรรคพวก หรือการแบ่งฝ่ายทางการเมืองยังคงเป็นปัจจัยกำหนดที่กำหนดว่าชาวอเมริกันรายใดยินดีที่จะรับการฉีดวัคซีนและไม่รับการฉีดวัคซีน โดย 43% ของผู้สนับสนุนพรรครีพับลิกันกล่าวว่าพวกเขาจะหลีกเลี่ยงวัคซีน เทียบกับเพียง 5% ของผู้สนับสนุนพรรคเดโมแครต และ 22% ของผู้เป็นกลางกล่าวว่าพวกเขาไม่ต้องการรับวัคซีน

ขณะที่การสำรวจความคิดเห็นของมหาวิทยาลัย Quinnipiac แสดงให้เห็นว่า 45% ของผู้สนับสนุนพรรครีพับลิกันไม่เต็มใจที่จะรับวัคซีน ด้านการสำรวจความคิดเห็นจากมหาวิทยาลัยมิชิแกนยังชี้ให้เห็นว่า “อายุ” อาจเป็นปัจจัยหนึ่ง เพราะมีเพียง 20% ของวัยรุ่นและคนหนุ่มสาวที่สำรวจเมื่อเดือนตุลาคม 2563 กล่าวว่าพวกเขาไม่ต้องการรับการฉีดวัคซีนและสัดส่วนดังกล่าวยังลดลงเหลือ 15% ในเดือนเมษายน ที่ผ่านมา
การสำรวจดังกล่าวเน้นย้ำถึงการต่อสู้ที่ยากลำบากที่สหรัฐอเมริกาพยายาทที่จะทำให้เกิดภูมิคุ้มกันหมู่ให้ได้ หรือ ต้องมีชาวอเมริกันราว 70% ที่ได้รับการฉีดวัคซีน ซึ่งขณะนี้มีผู้ที่ได้รับการฉีดครบแล้วคิดเป็นสัดส่วน 44%
โดยสาเหตุหลักของการไม่เต็มใจจะฉีดวัคซีนก็แตกต่างกันไป แต่สาเหตุหลักๆ คือวัคซีนใหม่เกินไป ไม่มีข้อมูลเพียงพอเกี่ยวกับวัคซีน หรือไม่ทราบผลกระทบที่จะเกิดขึ้นในระยะยาว ตามมาด้วยเหตุผลที่ว่า ไม่เชื่อว่าวัคซีนมีประสิทธิภาพ ไม่ต้องการมัน และไม่รู้ว่ามีอะไรอยู่ในนั้น

ด้านการสำรวจล่าสุดของ YouGov แสดงให้เห็นว่ามีคนมากถึง 1 ใน 4 บอกว่าพวกเขาจะไม่ยอมรับวัคซีนชนิดใดชนิดหนึ่งที่มีอยู่ตอนนี้ โดยหวังว่าพวกเขาจะได้รับการเสนอให้ฉีดวัคซีนชนิดอื่นในอนาคต
สิ่งนี้ไม่เพียงขัดขวางความพยายามในการหยุดการแพร่ระบาดของโรคระบาดร้ายแรงนี้ แต่ยังทำให้เกิดคำถามมากมายว่ารัฐบาลและสื่อทั่วโลก ควรจัดการกับข้อมูลข่าวสารต่างๆ ของวัคซีนแต่ละชนิดอย่างไร เมื่อวัคซีนเหล่านั้นได้รับการอนุมัติให้ใช้อย่างเป็นทางการในกรณีปกติแล้ว (ขณะนี้มีการอนุมัติให้ใช้วัคซีนบางตัวเป็นกรณีฉุกเฉินเป็นการเร่งด่วน)

ที่เยอรมนี ผู้ตอบแบบสอบถาม 27% กล่าวว่าพวกเขาจะไม่รับวัคซีน AstraZeneca โดยเลือกที่จะรอทางเลือกอื่น ซึ่งหลายคนอาจไม่ทราบว่า Angela Merkel นายกรัฐมนตรีเยอรมนี วัย 66 ปี ฉีดวัคซีนยี่ห้อนี้ไปเมื่อวันที่ 16 เมษายน ที่ผ่านมา
“ดิฉันรู้สึกยินดีเป็นอย่างยิ่งที่ได้รับการฉีดวัคซีนครั้งแรกกับ AstraZeneca ในวันนี้ ดิฉันขอขอบคุณทุกคนที่มีส่วนร่วมในการรณรงค์การฉีดวัคซีน และทุกคนที่ได้รับการฉีดวัคซีน เพราะการฉีดวัคซีนเป็นกุญแจสำคัญในการเอาชนะการแพร่ระบาดของโรคนี้” Merkel กล่าว

อย่างไรก็ตาม เบื้องหลังของเรื่องนี้ค่อนข้างซับซ้อน แต่โดยพื้นฐานแล้วเกิดจากการตัดสินใจของรัฐบาลเยอรมนีที่จะไม่แนะนำวัคซีน AstraZeneca สำหรับผู้ที่มีอายุมากกว่า 65 ปี เนื่องจากจำนวนผู้ที่ได้รับการทดสอบในกลุ่มอายุนี้ในระหว่างการทดลองขั้นที่ 3 ถือว่าน้อยเกินไป แม้ปัจจุบันการตัดสินใจนี้จะถูกยกเลิกแล้วก็ตาม แต่ความเสียหายต่อการรับรู้ของสาธารณชนได้เกิดขึ้นแล้ว ยิ่งไปกว่านั้นข้อผิดพลาดในการรายงานในหนังสือพิมพ์ที่ได้รับการยอมรับมากที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศระบุว่าประสิทธิภาพของวัคซีนสำหรับกลุ่มอายุ 56-69 มีเพียง 8% เท่านั้น แต่ในความเป็นจริงตัวเลขนี้อ้างถึงสัดส่วนของอาสาสมัครทดสอบของ AstraZeneca ในกลุ่มอายุนี้ ไม่ใช่ประสิทธิภาพของวัคซีนแต่อย่างใด
ในทางกลับกันที่สหราชอาณาจักร การรับวัคซีนของ AstraZeneca ได้รับการจัดอันดับที่ดีกว่า Moderna และเกือบจะทัดเทียมกับ Pfizer ในแง่ของการรับรู้เรื่องความปลอดภัย ขณะที่กลุ่มตัวอย่างในฝรั่งเศสมีความเชื่อมั่นต่อทั้ง AstraZeneca,Pfizer และ Modernaในระดับต่ำ ดังที่อินโฟกราฟิกข้างต้นแสดงให้เห็น

AstraZeneca วัคซีนยอดนิยม ยอดสั่งซื้อสูงสุดทั่วโลก
มีข้อตกลงล่วงหน้าสำหรับวัคซีน AstraZeneca โดย Oxford กว่า 3 พันล้านโดส วัคซีนนี้เป็นวัคซีนที่เป็นที่ต้องการมากที่สุดสำหรับวัคซีนโควิด-19 โดยเฉพาะอย่างยิ่งเนื่องจากความสามารถในการเก็บรักษาที่อุณหภูมิตู้เย็นปกติ ในขณะที่วัคซีนอื่นๆ อาจต้องใช้ห้องเย็นเป็นพิเศษ ส่วน Novavax เป็นวัคซีนที่มีคำสั่งซื้อสูงสุดเป็นอันดับ 2 ทั่วโลก

โดยเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2564 Novavax ซึ่งมีฐานการผลิตที่แมรี่แลนด์ สหรัฐอเมริกา ได้ลงนามในข้อตกลงกับ Gavi ซึ่งเป็นพันธมิตรด้านวัคซีน เพื่อจัดหาวัคซีน 1.1 พันล้านโดสให้กับ COVAX ด้วยความช่วยเหลือของรัฐบาลและภาคเอกชน ข้อตกลงนี้มีความโดดเด่นเนื่องจากขนาดหรือปริมาณวัคซีนที่มีคำสั่งซื้อจำนวนมาก นอกจากนี้ยังเป็นสิ่งสำคัญยิ่งสำหรับ Novavax ในการพิสูจน์ว่าสามารถชนะ Moderna และ Pfizer ซึ่งทั้งสองบริษัทนี้ได้ได้รับการจับตาว่าจะเป็นผู้ชนะในสมรภูมิวัคซีนโควิด-19 โลก หลังจากที่่หลายคนหวาดกลัวว่าจะเกิดผลข้างเคียงหรืออาการไม่พึงประสงค์จากวัคซีน Johnson & Johnson (JNJ) และ AstraZeneca ที่มีรายงานว่าอาจทำให้เกิดลิ่มเลือดอุดตันได้ในบางกลุ่ม ขณะที่ทางองค์การยาแห่งยุโรปสนับสนุนให้ใช้วัคซีนสองตัวนี้ต่อไป โดยบอกว่ามีประโยชน์มากกว่าความเสี่ยงใดๆ

ทั้งนี้ ศาสตราจารย์ นายแพทย์ยง ภู่วรวรรณ ได้ให้ข้อมูลไว้ในเฟซบุ๊กส่วนตัวว่า Novavax สามารถกระตุ้นให้สร้างภูมิต้านทานได้ดี และมีการศึกษาผ่านระยะที่ 3 แล้ว โดยวัคซีนนี้ต้องฉีด 2 เข็มห่างกัน 21 วัน จากการศึกษาในอเมริกาและอังกฤษมีประสิทธิภาพ 89% และจากการศึกษาในแอฟริกาใต้มีประสิทธิภาพ 49% โดยวัคซีนนี้ขึ้นทะเบียนใช้ในภาวะฉุกเฉินได้แล้วที่แคนาดา และอยู่ระหว่างการพิจารณาเอกสารจาก EU และขณะนี้ยังไม่ได้ทะเบียนภาวะฉุกเฉิน จาก US FDA หรือองค์การอาหารและยาแห่งสหรัฐอเมริกา
ทั้งนี้ ทาง Novavax คาดการณ์ว่าจะได้รับการอนุมัติจาก US FDAในช่วงต้นเดือนพฤษภาคม 2564 นี้
ยืนยัน วัคซีนโควิด-19 ที่นำเข้าประเทศไทย มีคุณภาพและความปลอดภัยได้มาตรฐานทุกรุ่น
ปัจจุบัน วัคซีนโควิด-19 ที่ผ่านการขึ้นทะเบียนกับสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) และมีการนำเข้ามาใช้ในประเทศไทยแล้วในขณะนี้มีอยู่ 2 ยี่ห้อ คือ CoronaVac ของบริษัทซิโนแวค ประเทศจีน (แต่เรามักจะรับรู้วัคซีนนี้กันในชื่อซิโนแวค ตามที่ปรากฎในรายงานสื่อส่วนใหญ่) และ AstraZenaca ของบริษัทแอสตร้าเซนเนก้า ประเทศอังกฤษ
นายแพทย์ศุภกิจ ศิริลักษณ์ อธิบดีกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กล่าวว่า ที่ผ่านมามีข่าวเกี่ยวกับผลข้างเคียงหลังการฉีดวัคซีนเผยแพร่ตามสื่อต่างๆ จนสร้างความกังวลและความกลัวต่อประชาชน ทำให้ไม่กล้าฉีดวัคซีน นั้น กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ขอให้ประชาชนทุกคนมั่นใจ วัคซีนทั้ง 2 ยี่ห้อ มีคุณภาพและความปลอดภัยเป็นไปตามมาตรฐานข้อกำหนดของผลิตภัณฑ์ โดยวัคซีนจากทั้ง 2 บริษัท ได้ผ่านการขึ้นทะเบียนกับ อย. รวมถึงผ่านการตรวจสอบคุณภาพในห้องปฏิบัติการ และรับรองรุ่นการผลิตแล้วทุกรุ่น ซึ่งที่ผ่านมากรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ โดย สถาบันชีววัตถุ ได้มีการรับรองวัคซีน CoronaVac จำนวน 7 รุ่นการผลิต และวัคซีน AstraZeneca จำนวน 1 รุ่นการผลิต


ประเทศไทยมีกระบวนการควบคุมคุณภาพวัคซีนที่เข้มข้น จนได้รับการยอมรับจากองค์การอนามัยโลก (WHO) ให้เป็นสมาชิกถาวรของเครือข่ายห้องปฏิบัติการควบคุมคุณภาพด้านวัคซีน ซึ่งวัคซีนที่เข้ามาในประเทศไทยต้องผ่านการอนุมัติขึ้นทะเบียนจาก อย. โดยการผ่านการพิจารณาข้อมูลการผลิต การควบคุมคุณภาพในแต่ละขั้นตอนอย่างละเอียด ตั้งแต่เริ่มต้นจนได้เป็นผลิตภัณฑ์วัคซีน ตลอดจนผลการศึกษาทั้งในสัตว์ทดลองและในคนว่ามีความปลอดภัยแสดงประสิทธิผลของวัคซีนในระดับที่ยอมรับได้ รวมทั้งกระบวนการผลิต การควบคุมคุณภาพของผู้ผลิต ต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์การผลิตที่ดี (Good Manufacturing Practice; GMP) ขณะเดียวกันโรงงานที่ผลิตต้องมีมาตรฐานสากล มีความสม่ำเสมอในกระบวนการผลิตที่น่าเชื่อถือได้
“เมื่อวัคซีนผ่านการอนุมัติแล้วสามารถนำเข้ามาขอรับการรับรองรุ่นการผลิตได้ที่สถาบันชีววัตถุ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ ทำการตรวจสอบคุณภาพทางห้องปฏิบัติการอีกครั้ง เพื่อให้มั่นใจในคุณภาพ พร้อมพิจารณาเอกสารสรุปขั้นตอนการผลิตจนได้ผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปก่อนถึงประชาชน”

“ส่วนกรณีการเกิดอาการข้างเคียงและสงสัยการปนเปื้อนของวัคซีนนั้น จากกระบวนการตรวจสอบดังกล่าวข้างต้น ขอยืนยันให้ประชาชนมั่นใจได้ว่ากรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ได้ทำการทดสอบมากกว่า 10 รายการในทุกรุ่นการผลิตที่ผ่านมา รวมถึงการทดสอบความปราศจากเชื้อและการทดสอบความเป็นพิษในสัตว์ทดลอง การตรวจปริมาณโปรตีนของเซลล์ที่ใช้ในการผลิตวัคซีนให้ผลผ่านเกณฑ์ ดังนั้นโอกาสปนเปื้อนเฉพาะรุ่นการผลิต หรือเฉพาะบางขวดนั้นแทบไม่มีเลย จึงขอเชิญชวนให้ทุกคนไปรับการฉีดวัคซีนตามที่ได้นัดหมายไว้”
จะเห็นได้ว่าปัจจุบัน จากการนำเสนอของสื่อต่างๆ และข่าวลือที่แพร่สะพัดเพื่อด้อยค่าวัคซีนโควิด-19 ที่ประเทศไทยใช้อยู่ในขณะนี้ เป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้ตัวเลขผู้ที่ประสงค์จะฉีดวัคซีนโควิด-19 ยังอยู่ในระดับต่ำ จากการเปิดให้ลงทะเบียนจองคิวรอบแรกสำหรับผู้มีอายุ 60 ปีขึ้นไป และผู้ป่วย 7 กลุ่มโรคเรื้อรัง โดย ณ วันที่ 10 พฤษภาคม เวลา 14.00 น. ที่ผ่านมา มียอดลงทะเบียนจองคิวฉีดวัคซีนสะสมรวม 1,608,006 ราย เท่านั้น จากวัคซีน AstraZeneca ที่กำหนดไว้จำนวน 16 ล้านโดส สำหรับ 16 ล้านคน

ดังนั้น ความท้าทายอันดับแรกในขณะนี้ คือ ภาครัฐจะต้องฝ่ามรสุมข้อมูลข่าวสารที่บิดเบือน และทำให้ประชาชนเกิดความเชื่อมั่นและยินดีที่จะฉีดวัคซีนโควิด-19 การสื่อสารที่ชัดเจน โปร่งใสและตรงประเด็น เครือข่ายและเครื่องมือต่างๆ ของภาครัฐที่มี ณ ขณะนี้เพียงพอหรือไม่ และมีประสิทธิภาพเพียงใด ขณะเดียวกันสื่อต่างๆ ก็พึงทำหน้าที่สื่อมวลชนที่ดีมีจริยธรรม ด้วยการนำเสนอข้อมูลข่าวสารที่ถูกต้อง โดยไม่ชี้นำและมุ่งหวังให้เกิดความตื่นตระหนกในสังคม หรือหวังกระแสดราม่าดึงเรตติ้ง ขณะเดียวกันผู้ที่ขาดองค์ความรู้ในด้านนี้ แม้จะเป็น Influencer ก็พึงระมัดระวังในการให้ข้อมูลที่ตนเองไม่รู้จริง ท้ายที่สุด ประชาชนพึงมีวิจารณญาณและเลือกรับข้อมูลข่าวสารจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญในด้านนี้โดยตรง
หากทุกภาคส่วนเห็นพ้องต้องกันว่า “การฉีดวัคซีน” คือวาระแห่งชาติ และเป็นวาระแห่งโลก การเดินหน้าไปสู่ความสำเร็จที่วางไว้ก็จะเกิดขึ้นได้จริง
สำหรับท่านใดมีข้อสงสัยหรือปัญหาในการใช้งาน “หมอพร้อม” กรุณาติดต่อศูนย์ประสานงานข้อมูล “หมอพร้อม” โทร. 02-7922333 ตั้งแต่เวลา 09.00-17.00 น. ทุกวัน
ที่มา :
- YouGov-international vaccine safety perceptions
- 1 in 5 Americans say they won’t get COVID-19 vaccine
- กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์












