เจาะรหัสหยุดระเบิดเวลา แก้ปัญหาสินเชื่อ SMEs ยุคโควิด

หนึ่งในปัญหาใหญ่ที่กดดันรัฐบาล นอกจากการจัดการกับโควิด-19 คือการพลิกฟื้นธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม หรือ SMEs ซึ่งบางคนบอกว่าเป็น “ระเบิดเวลา” ลูกใหญ่ที่น่าสะพรึงกลัว เพราะปัจจุบันผู้ประกอบการ SMEs ในระบบมีสัดส่วนมากถึง 99% ของจำนวนนิติบุคคลเกือบ 3 ล้านราย เปรียบเสมือนเส้นเลือดใหญ่หล่อเลี้ยงเศรษฐกิจไทย


ต้องยอมรับว่าตลอด 2 ปีที่ผ่านมา SMEs จำนวนมากต้องหยุดกิจการ และอีกนับไม่ถ้วนต้องกัดฟันกลืนเลือดประคับประคองรอวันฟ้าใหม่ แต่ไม่ว่าจะหยุดกิจการหรือดิ้นรนประคองตัว ทุกกิจการต่างมี “หนี้” ที่ต้องรับผิดชอบ แม้ภาครัฐจะมีนโยบายพักชำระหนี้ 3 เดือน 6 เดือน 1 ปี หรือ 2 ปี แต่ดอกเบี้ยยังเดินไม่หยุด ขณะที่ผลประกอบการเป็นศูนย์ แม้วิกฤตไวรัสผ่อนคลาย กว่ากิจการเหล่านี้จะกลับมาเดินได้ก็ต้องใช้เวลาในการเคลียร์หนี้ รวมถึงแสวงหาเงินทุนก้อนใหม่ต่อลมหายใจ

ในอดีตมีองค์กรหนึ่งซึ่งเคยเป็นที่พึ่งของ SMEs นั่นคือ บรรษัทเงินทุนอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย หรือ IFCT ซึ่ง SMEs หลายรายเคยได้รับการโอบอุ้มฟูมฟักจากองค์กรนี้จนเติบโตกลายเป็นบริษัทมหาชน เป็นบริษัทระดับโลก ทั้งที่บางบริษัทเคยประสบปัญหาจนเกือบเอาตัวไม่รอด โดยเฉพาะในช่วงวิกฤตเศรษฐกิจปี พ.ศ. 2540 SMEs หลายแห่งมีปัญหาการชำระหนี้ แต่ได้รับการช่วยเหลือจากบรรษัท เปิดช่องให้ทยอยผ่อนชำระหนี้ตามสภาพความเป็นจริง แถมยังช่วยเหลือด้วยการอนุมัติให้กู้เงินเพิ่มเติม ทำให้หลายบริษัทมีสภาพคล่องเพิ่มขึ้น กิจการเดินหน้าต่อไปได้ หรือลูกหนี้บางรายมีเจ้าหนี้ที่ต้องชำระหลายราย บรรษัทก็ให้ความช่วยเหลือโดยการติดต่อกับเจ้าหนี้ทั้งหลายมาเจรจาประนอมหนี้ จนกระทั่งสามารถใช้หนี้ได้บางส่วนให้กับเจ้าหนี้ทุกราย ยกเว้นบรรษัทเพียงแห่งเดียว จนเจ้าของกิจการยอมรับว่าเป็นการช่วยเหลือที่ยิ่งใหญ่

โควิด-19 เอสเอ็มอี

จุดเด่นอย่างหนึ่งของบรรษัทคือ มาตรฐานในการให้สินเชื่อจะวิเคราะห์ความเป็นไปได้ของโครงการ มากกว่าการพิจารณาหลักทรัพย์ค้ำประกัน โดยดูความเป็นไปได้ของโครงการเป็นหลัก ด้านหลักประกันเป็นเรื่องรอง ส่วนอัตราดอกเบี้ยก็อยู่ในระดับทำให้ลูกค้าดำเนินธุรกิจและแข่งขันได้ ให้วงเงินที่เหมาะสมและเพียงพอกับความต้องการของกิจการ มีความยืดหยุ่นในวงเงินสูงและปรับเปลี่ยนได้เร็วกว่า บางครั้งบรรษัทให้วงเงินมากกว่าที่ขอ เช่นผู้ประกอบการขอกู้เงินทำโครงการจำนวนหนึ่ง ผู้บริหารบรรษัทพิจารณาเห็นว่าเป็นโครงการที่ดีและช่วยสร้างงานได้จำนวนมาก ก็จะแนะนำว่าสามารถกู้ได้มากกว่านั้นเพื่อให้โครงการเดินหน้าได้อย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น และสินเชื่อส่วนใหญ่ที่บรรษัทให้กู้เป็นสินเชื่อระยะยาว (Long-term) เนื่องจากผู้บริหารมองว่าอุตสาหกรรมไม่เหมือนกิจการค้าซื้อมาขายไป กว่าจะคืนทุนได้ใช้เวลาหลายปี
เพราะฉะนั้นเงินกู้ส่วนใหญ่ต้องเป็นเงินกู้ระยะยาวเพื่อนำไปลงทุนในทรัพย์สินถาวร ส่วนลูกค้าของบรรษัทจะเป็นใครที่ไหนก็ได้ ไม่จำเป็นต้องมีเงินมาก ไม่จำเป็นต้องมีทรัพย์สินที่จะเป็นหลักประกันมาก แต่เป็นคนที่มีโครงการดีและพร้อมที่จะลงไปทำให้โครงการนั้นประสบผลสำเร็จ ซึ่งคนเหล่านี้มีอยู่มากมายทั่วประเทศไทยแต่มีปัญหาในการขอสินเชื่อจากธนาคารพาณิชย์ บรรษัทจึงถือเป็นสถาบันการเงินที่ให้การสนับสนุน Real Sector จริงๆ ในยุคนั้น ให้โอกาสคนทำงานในการดำเนินธุรกิจ ขณะที่การให้ความช่วยเหลือลูกค้าที่มีปัญหา บรรษัทมีหลักการชัดเจนที่จะกำหนดแนวทางการแก้ไขปัญหาเพื่อให้กิจการสามารถดำเนินการได้ด้วยความช่วยเหลือที่กว้างขวางและมีหลายรูปแบบ หลายวิธีการ อาทิ เลื่อนตารางชำระหนี้ ลดหนี้บางส่วน หรือโอนหนี้เป็นทุนเพื่อปรับปรุงโครงสร้างหนี้ให้ลูกค้ามีสภาพคล่องที่สูงพอจะขยายธุรกิจได้ตามแผน ให้กู้เพิ่มเพื่อลงทุนขยายการผลิตหรือเพิ่มประสิทธิภาพ หรือให้กู้เงินทุนหมุนเวียนในรูปแบบต่างๆ เป็นต้น

มาถึงยุคปัจจุบัน แนวคิดการแก้ปัญหาสินเชื่อยุคโควิด-19 ของภาคเอกชนอย่างหอการค้าไทยและสภาหอการค้าแห่งประเทศไทย ที่นำเสนอแนวคิดไปยังธนาคารแห่งประเทศไทย เปิดช่องใช้ “ใบสั่งซื้อ-ใบส่งของ” ค้ำประกันซอฟต์โลน ให้กับกลุ่ม SMEs ก็เป็นไอเดียน่าสนใจสำหรับการเร่งฟื้นเศรษฐกิจไทยจากสภาวะวิกฤตครั้งนี้ ซึ่งปัจจุบันผู้ประกอบการจำนวนมากโดยเฉพาะรายเล็กประสบปัญหาสภาพคล่องเป็นอย่างมาก และบางรายต้องพึ่งแหล่งเงินกู้นอกระบบ เนื่องจากไม่สามารถเข้าถึงซอฟต์โลนของภาครัฐได้
รูปแบบการช่วยเหลือ SMEs ของหอการค้าไทย นำร่องความร่วมมือระหว่างกลุ่มธุรกิจค้าปลีกรายใหญ่กับธนาคารพาณิชย์ ซึ่งธุรกิจค้าปลีกรายใหญ่จะนำเอาระบบเทคโนโลยี มาทำหน้าที่ช่วยคัดกรองและให้ข้อมูลลูกค้า SMEs ที่เป็นผู้เช่าพื้นที่ รวมถึงเป็นซัพพลายเออร์กับธนาคารพาณิชย์ โดยให้ SMEs ใช้ใบคำสั่งซื้อหรือใบส่งของที่มีกับธุรกิจค้าปลีกนั้นมาเป็นหลักค้ำประกัน เพื่อช่วยให้การพิจารณาเครดิตเป็นไปอย่างรวดเร็ว และเพิ่มการเข้าถึงสภาพคล่องให้กับผู้ประกอบการหลายแสนรายทั่วประเทศ นำร่องด้วย บริษัทเซ็นทรัลฟู้ดรีเทล ได้ร่วมมือกับธนาคารกสิกรไทย จัดทำโครงการต้นแบบแซนด์บ็อกซ์ในเฟสแรก เพื่อเสริมสภาพคล่องผู้ประกอบการที่มียอดวงเงินกู้ต่ำกว่า 5 ล้านบาท โดยล่าสุดได้นำเสนอรายชื่อและข้อมูลที่ได้รับการคัดเลือกจากประวัติที่น่าเชื่อถือ มีการทำการค้ากับทางบริษัทฯมาเป็นระยะเวลาพอสมควร ให้ธนาคารอนุมัติกว่า 6,000 ราย เมื่อเดือนเมษายนที่ผ่านมา และคาดว่าจะมีผู้ประกอบการ SMEs จำนวนกว่า 1,000 ราย ได้รับอนุมัติสินเชื่อเป็นกลุ่มแรก ภายในเดือนพฤษภาคม 2564 โดยกว่า 70% ของทั้ง 6,000 รายนี้ยังไม่เคยเข้าถึงซอฟต์โลนมาก่อน

ถึงเวลาที่รัฐบาลจะต้องแสดงฝีมือกอบกู้วิฤตธุรกิจ SMEs ที่ตกอยู่ในห้วงเหวแห่งความยากลำบากให้กลับมายืนหยัดได้อีกครั้ง ในภาวะวิกฤตที่เหนือการควบคุมเช่นนี้ การพักชำระหนี้หรือการปล่อยสินเชื่อตามกฎระเบียบปกติติคงไม่เพียงพอในการฟื้นฟูธุรกิจที่กำลังอยู่ในอาการโคม่า แนวคิดการพิจารณาการช่วยเหลือโดยวิเคราะห์ความเป็นไปได้ของโครงการที่บรรษัทเคยประสบความสำเร็จในอดีต หรือการเปลี่ยน “ใบสั่งซื้อ-ใบส่งของ” ให้เป็นหลักประกัน แทนการใช้บ้าน ที่ดิน หรืออสังหาริมทรัพย์ต่างๆ มาเป็นหลักทรัพย์ค้ำประกันการขอสินเชื่อจึงน่าเป็นหนึ่งในทางออก และอาจจะเป็นรหัสหยุดระเบิดเวลาลูกนี้