น่าตกใจที่ว่า 80% ของขยะพลาสติกทั่วโลกที่ลอยละล่องในแม่น้ำ มีต้นกำเนิดจากแม่น้ำ 1,000 สาย เท่านั้น และขยะพลาสติกส่วนใหญ่ที่ไหลลงสู่มหาสมุทรผ่านทางแม่น้ำนั้น ถูกปล่อยออกมาจากประเทศแถบเอเชีย ตามรายงานจากการศึกษาล่าสุดโดยองค์กร The Ocean Cleanup ที่ตีพิมพ์ในวารสารวิชาการ Science Advances โดยแม่น้ำในเอเชียคิดเป็นสัดส่วน 81% ของขยะพลาสติกในแม่น้ำทั้งหมด ขณะที่ทวีปอื่นๆ มีสัดส่วนคิดเป็นตัวเลขเพียงหลักเดียวเท่านั้น
ระหว่างปี 2017 ถึง 2020 การศึกษานี้ได้สำรวจและตรวจสอบแม่น้ำมากกว่า 1,600 สายทั่วโลก ซึ่งมีขยะพลาสติกรวมกันเป็นสัดส่วนมากถึง 80% ของขยะพลาสติกทั้งหมดที่ไหลสู่มหาสมุทรในแต่ละปี คิดเป็นปริมาณราว 0.8 – 2.7 ล้านเมตริกตันต่อปี โดยแม่น้ำสายเล็กๆ ในเมืองใหญ่ เป็นแหล่งกำเนิดมลพิษนี้มากที่สุด ส่วนที่เหลืออีก 20% ของการปล่อยขยะพลาสติก จะกระจายไปในแม่น้ำ 30,000 สาย


โดยแม่น้ำ 7 ใน 10 สายที่นำขยะพลาสติกลงสู่ทะเลมากที่สุด ส่วนใหญ่อยู่ในฟิลิปปินส์ อีก 2 สายอยู่ในอินเดีย และอีก 1 สายอยู่ในมาเลเซีย แม่น้ำที่ก่อการร้ายจากขยะพลาสติกมากที่สุดในโลกคือ “ปาซิก” คิดเป็นสัดส่วน 6.4% ของขยะพลาสติกในแม่น้ำทั่วโลก แม่น้ำที่ไหลผ่านเมโทรมะนิลาและมีความยาว 27 กม.สายนี้ ถูกนักนิเวศวิทยาประกาศให้เป็น “แม่น้ำที่ตายแล้วในทางชีววิทยา (biologically dead)” ในปี 2533 แม้ต่อมาจะมีโครงการปรับสภาพที่ช่วยฟื้นคืนชีวิตผืนน้ำสายนี้ที่ไหลผ่านเมืองหลวงของฟิลิปปินส์ และได้รับรางวัลระดับนานาชาติสำหรับความพยายามของโครงการนี้ แต่ปัญหานี้หนักหนาสาหัสสากรรจ์ จึงยังมีอะไรให้ต้องทำอีกมาก

จากการศึกษานี้พบว่า ประเทศที่ปล่อยพลาสติก 5 อันดับแรกนั้นตั้งอยู่ในทวีปเอเชีย (ฟิลิปปินส์ อินเดีย มาเลเซีย จีน และอินโดนีเซีย) ซึ่งเป็นภูมิภาคที่ก่อให้เกิดพลาสติกในแม่น้ำมากที่สุดด้วยที่น่าสนใจคือ เอเชียมีประชากรประมาณ 60% ของประชากรโลก โดยหมู่เกาะต่างๆ เช่น ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย และมาเลเซีย เป็นประเทศที่มีความเป็นไปได้สูงที่จะปล่อยพลาสติกจำนวนมหาศาลลงสู่มหาสมุทร ประเทศเหล่านี้มีแนวชายฝั่งที่ยาวมากเมื่อเทียบกับพื้นดินและมีปริมาณน้ำฝนสูง ส่งผลให้มีประชากรส่วนสำคัญอาศัยอยู่ใกล้แม่น้ำและตามแนวชายฝั่ง
ทั้งนี้ ปริมาณพลาสติกที่แม่น้ำแต่ละสายระบายออกมาขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายประการ นอกจากขนาดของแม่น้ำ และที่ตั้งที่อยู่ใกล้ชายฝั่งแล้ว ยังรวมถึงความหนาแน่นของประชากรที่อาศัยอยู่ใกล้แม่น้ำ ลุ่มน้ำมีอัตราการตกตะกอนสูง (หมายถึงขยะพลาสติกถูกชะล้างลงแม่น้ำ และอัตราการไหลของแม่น้ำสู่มหาสมุทรอยู่ในระดับสูง)ประสิทธิภาพทางเศรษฐกิจของภูมิภาคโดยรอบ และประสิทธิภาพของการจัดการขยะ
ด้วยเหตุที่แม่น้ำเป็นปัจจัยที่สำคัญที่สุด ที่ทำให้ขยะพลาสติกกลายเป็น Ocean Waste จึงทำให้แม่น้ำกลายเป็นสถานที่สำคัญในการควบคุมมลพิษจากขยะพลาสติก เพื่อตัดตอนปัญหานี้ไม่ให้ลุกลาม

“ในการกำจัดขยะพลาสติกในมหาสมุทร เราไม่เพียงต้องทำความสะอาดขยะพลาสติกที่มีอยู่แล้วเท่านั้น แต่ยังต้องหยุดไม่ให้ขยะพลาสติกใหม่เข้าสู่มหาสมุทรด้วย เราต้องปิดก๊อกนี้ให้ได้ ด้วยการทำงานร่วมกับผู้นำรัฐบาล ประชาชน และองค์กรเอกชน โดยเป้าหมายของเราคือจัดการกับแม่น้ำที่มีมลพิษมากที่สุด 1,000 สายทั่วโลก ภายใน 5ปีนับจากนี้” The Ocean Cleanup ระบุ
Interceptor คือนวัตกรรมที่เป็นคำตอบของ The Ocean Cleanup สำหรับการกำจัดขยะพลาสติกในแม่น้ำ นับเป็นโซลูชั่นแรกที่ใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพในพื้นที่จริง เพื่อป้องกันไม่ให้ขยะพลาสติกทะลุทะลวงเข้าสู่มหาสมุทร
โดยเครื่องดักเก็บขยะอัตโนมัตินี้ใช้พลังงานแสงอาทิตย์ 100% และสามารถทำงานในแม่น้ำส่วนใหญ่ที่มีมลพิษมากที่สุดในโลก โดยคาดว่าจะสามารถเก็บของเสียจากแม่น้ำได้ถึง 3-4 ตันต่อวัน และจะช่วยลดปริมาณขยะพลาสติกที่ไหลออกสู่ท้องทะเลได้ถึง 60% เลยทีเดียว




สำหรับประเทศไทย กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ได้ร่วมกับองค์กร The Ocean Cleanup ก็ได้นำ Interceptor ลำแรกมาใช้ดักเก็บขยะพลาสติกในแม่น้ำเจ้าพระยาแล้ว เมื่อต้นเดือนกุมภาพันธ์ 2564 ท่ี่ผ่านมา
อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่แค่ขยะพลาสติกจะส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมอย่างรุนแรงเท่านั้น หากแต่จากการศึกษาที่องค์กรนี้ดำเนินการร่วมกับ Deloitte ยังพบว่า ต้นทุนที่ต้องจ่ายและเสียไปให้กับ Ocean Waste มีจำนวนมหาศาล โดยค่าใช้จ่ายทางเศรษฐกิจรายปีจากขยะพลาสติกในท้องทะเลทั่วโลกจะอยู่ที่ประมาณ 6-19 พันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ซึ่่งค่าใช้จ่ายเกิดจากผลกระทบต่อการท่องเที่ยว การประมง การเพาะเลี้ยงพืชและสัตว์ในน้ำ (Aquaculture) และการทำความสะอาดโดยภาครัฐ ค่าใช้จ่ายเหล่านี้ไม่รวมถึงผลกระทบต่อสุขภาพของมนุษย์ และระบบนิเวศทางทะเล (เนื่องจากการวิจัยไม่เพียงพอ) ซึ่งหมายความว่าการสกัดกั้นพลาสติกในแม่น้ำนั้น คุ้มค่ากว่าการจัดการกับผลกระทบที่ตามมามาก
โดยต้นทุนทางเศรษฐกิจที่ประเทศไทยต้องเสียไปจาก Ocean Waste โดยเฉลี่ยอยู่ที่ 150 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ แบ่งเป็นการประมงและการเพาะเลี้ยงพืชและสัตว์ในน้ำ 33 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ การท่องเที่ยว 32 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ การทำความสะอาดโดยภาครัฐ 86 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ
ที่มา :
- In search of the rivers that carry plastic into the ocean
- Where does the plastic in our oceans come from?










