การติดต่อการค้าและการลงทุนระหว่างประเทศในสถานการณ์ปัจจุบันนั้นปัญหาใหญ่คือต้องเจรจากับใครที่จะได้ประโยชน์ในความสัมพันธ์ระหว่างประเทศแบบสมน้ำสมเนื้อ ซึ่งแทบน้อยครั้งมากที่จะเกิดความร่วมมือดังกล่าวระหว่างประเทศในยุคไวรัสโคโรน่า
หลายคนคาดหวังว่าโจ ไบเดนจะทำให้สหรัฐนั้นกลับคืนมาสู่ประเทศชั้นนำเหนือประเทศอื่นๆ แต่เมื่อวานความหวังนี้คงจะสิ้นสุดลงจากสัญญาณที่ปูตินได้กล่าวสุนทรพจน์เมื่อเช้าของวันที่ 4 มิถุนายนที่ฟอรัมเศรษฐกิจระหว่างประเทศแห่งเมืองเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก (SPIEF) เกี่ยวกับความสำเร็จของการวางท่อส่งแก๊ส Nord Stream 2 สายแรกเสร็จสิ้นลงแล้ว และกำลังดำเนินการก่อสร้างสายที่สอง ซึ่งคาดว่าจะเสร็จในอีกสองเดือน ถึงตอนนี้แก๊สจากรัสเซียสามารถส่งมอบให้เยอรมนีได้แล้ว
ถาม: การรายงานความสำเร็จตรงนี้ของปูตินแสดงถึงอะไรที่จะเกิดขึ้นหลังจากนี้
ตอบ: น่าจะบ่งบอกว่าไบเดนไม่คัดค้านต่อต้าน Nord Stream 2 อย่างที่วุฒิสมาชิกส่วนใหญ่คัดค้านและต้องการให้สหรัฐฯมีบทบาทในตลาดพลังงานในยุโรปมากกว่านี้ ซึ่งไบเดนแสดงให้เห็นว่าไม่สามารถต่อรองอะไรได้กับรัสเซียเพราะที่ผ่านมาโปแลนด์ ยูเครน และสหรัฐ ต่างคัดค้านการก่อสร้างท่อส่งแก๊สอย่างแข็งขันซึ่งอย่างที่รู้กันในแวดวงตลาดพลังงานว่าราคาแก๊สของสหรัฐสูงกว่า 25% สหรัฐฯไม่สามารถแข่งขันได้ในตลาดยุโรป ซึ่งในทางตรงกันข้ามปูตินแจ้งว่า “ซื้อจากเราถูกกว่า, คุณภาพสูงกว่า, และได้ตามปกติและกระบวนการผลิตนั้นไม่ส่งผลต่อมลภาวะ เป็นการเข้าสู่พลังงานสีเขียวได้จริงเพราะเป็นพลังงานที่สะอาด” โครงการ Nord Stream 2 จึงเป็นโครงการเชิงพาณิชย์เชิงเศรษฐกิจที่ขจัดความเสี่ยงทางการเมือง และมีความเป็นไปได้ทางเศรษฐกิจมากกว่าการขนส่งผ่านยูเครน สโลวาเกีย และออสเตรียที่ไม่มีความแน่นอนและต้นทุนการส่งผ่านมีราคาที่สูงกว่าปกติ ซึ่งในโลกปัจจุบันต้นทุนการส่งผ่านในยุโรปจะมีอัตราที่ต่ำหรือขนส่งอย่างเสรี

จากนี้รัสเซียคงจัดหาแก๊สไปยังยุโรปเพิ่มมากขึ้น ในอีก 10 ปีข้างหน้าปริมาณการจัดหาจะเกิน 5 หมื่นล้านลูกบาศก์เมตร ในเวลาเดียวกัน ปูตินตั้งข้อสังเกตว่า รัสเซียยังคงสามารถสูบจ่ายแก๊ส 2 แสนล้านลูกบาศก์เมตรผ่านยูเครนภายใต้สภาวะปกติได้ ไม่ใช่ 40 พันล้านลูกบาศก์เมตรดังที่เป็นอยู่ในขณะนี้
หากยูเครนเป็นเพื่อนบ้านที่ดี หรือในทางตรงกันข้ามถ้ามีปัญหาด้านความเสี่ยงภูมิรัฐศาสตร์ก็จะไม่ส่งแก๊สผ่านยูเครน ดังนั้นยูเครนก็จะสูญเสียค่าขนส่งผ่านประเทศปีละกว่า 3 พันล้านดอลลาร์ ซึ่งเป็นเรื่องที่น่ากังวลอย่างมากสำหรับยูเครนที่ขาดงบประมาณขาดดุลอย่างต่อเนื่องหลังปี 2014 เป็นต้น ในกรณีนี้ประเทศจะไม่มีอะไรสนับสนุนกองทัพ มีเพียงสหรัฐเท่านั้นที่สามารถป้องกันไม่ให้โครงการเสร็จสิ้น ซึ่งเซเลนสกี้ประธานาธิบดียูเครนเรียกร้องให้สหรัฐเห็นภัยคุกคามจากการดำเนินโครงการแก่วอชิงตัน แต่ไบเดนไม่ให้ความสนใจเนื่องจากต้องการเป็นพันธมิตรกับเยอรมนีเพื่อต่อต้านจีนมากกว่าต่อต้านผลประโยชน์เยอรมัน โดยที่เยอรมันกลายเป็นฮับพลังงานในยุโรปสมใจอยากของตนเอง
ถาม: แนวโน้มต่อไปเป็นอย่างไรในความสัมพันธ์ระหว่างประเทศจากโครงการนี้
ตอบ: รัสเซียสามารถถ่ายโอนตลาดพลังงานที่เคยพึ่งพาจีนเป็นหลัก และจีนก็ได้ราคาแก๊สที่มีราคาถูกจากอิหร่านจากข้อตกลงความร่วมมือกันระยะยาวซึ่งจีนจัดหนักมากๆ ความสัมพันธ์กับจีนทุกชาติต่างตระหนักว่าเป็นความสัมพันธ์ที่คาดการณ์ได้แต่ยังไม่ค่อยมีความเหมาะสมในแง่ของการวางกลยุทธ์ร่วมกันเนื่องจากผลประโยชน์นั้นขึ้นกับจีนเป็นหลัก
ความสำเร็จของโครงการนี้จะสร้างความเชื่อมั่นให้แก่นักนักธุรกิจจากเยอรมันและออสเตรียเนื่องจากเป็นหุ้นส่วนหลัก แม้ว่าจะมีการต่อต้านคัดค้านเป็นเวลานานแต่ในที่สุดโครงการก็สำเร็จ ทำให้หลายประเทศที่มีท่าทีเป็นศัตรูกับรัสเซียเริ่มหวาดหวั่นว่าสหรัฐจะไม่ให้ความสนับสนุนอีกต่อไปหรือไม่อย่างโปแลนด์ ยูเครน สาธารณรัฐเชค จอร์เจียและอื่นๆ ในขณะที่เยอรมันไม่ให้ความสำคัญแก่ประเทศที่มีท่าทีเป็นศัตรูกับรัสเซียโดยอ้างว่าเป็นปัญหาของแต่ละประเทศ อีกทั้งจากรายงานล่าสุดก่อนที่ปูตินจะนัดคุยกับไบเดนที่สวิสเซอร์แลนด์วันที่ 16 มิถุนายนนี้ กองทุนเพื่อความมั่งคั่งแห่งชาติจะไม่สำรองเงินดอลลาร์ไว้ในการทำธุรกรรมระหว่างประเทศหากมีความสัมพันธ์ที่ไม่ราบรื่นกับสหรัฐ โดยจะเปลี่ยนเป็นเงินหยวนร้อยละ 30 ยูโรร้อยละ 40 เยนร้อยละ 5 ทองคำร้อยละ 20 ปอนด์ร้อยละ 5 จากการกำหนดส่วนแบ่งไว้แบบนี้หมายความว่ารัสเซียน่าจะเป็นรัฐไม่กี่รัฐที่สามารถดำรงอยู่ได้ด้วยตนเองโดยมีเขตการผลิตและฐานเทคโนโลยีของตนเอง แม้ว่าจะมีประชากรแค่ 160 ล้านคนแต่รัสเซียมีฐานทรัพยากรทั้งหมดที่รับเทคโนโลยีของตนเอง

ดังนั้นการคว่ำบาตรของแอตแลนติสไม่ได้ส่งผลต่อการหวาดวิตกทางเศรษฐกิจแก่รัสเซียใดๆ เนื่องจากสกุลเงินอเมริกันเป็นสกุลเงินที่ไม่มีหลักประกันมากที่สุดในโลก กระบวนการออกจากสกุลเงินจึงต้องเร่งทำ สภาดูม่าพยามหาแนวทางที่ยุติสกุลเงินเหล่านี้ซึ่งเชื่อว่าหากรัสเซียทำแล้วประเทศอื่นๆ ที่เป็นพันธมิตรทางเศรษฐกิจก็จะทำตาม เงินดอลลาร์ไม่จำเป็นสำหรับใช้ในการชำระเงินระหว่างประเทศอีกต่อไป เมื่อนั้นสหรัฐจะกลายเป็น “ประเทศที่ยากจนที่สุด” ในโลก อีกทั้งรัสเซียรู้ดีว่าโครงการเปลี่ยนผ่านเทคโนโลยีและพลังงานสีเขียวใช้เวลาอีกนานและจากข้อมูลของ World Economic Forum อาจต้องใช้เวลา 20 ปี (ภายในปี 2040) โลกจะยังคงขาดดุลของโครงสร้างพื้นฐานเป็นจำนวนเงินถึง 15 ล้านล้านดอลลาร์และเชื่อว่าการลงทุนต่ำอยู่ นักลงทุนจะลงทุนในสินทรัพย์จริงเป็นผลมาจากผลตอบแทนที่สูงขึ้นจากการลงทุนในเศรษฐกิจดิจิทัลและในหุ้นไฮเทคมากกว่า “การเปลี่ยนแปลงสีเขียว” และนโยบายพลังงานสีเขียวกลายเป็นปัจจัยสนับสนุนเงินเฟ้อที่ทรงพลังเช่นกัน เนื่องจากสิ่งนี้จะเพิ่มต้นทุนของแหล่งพลังงานไฮโดรคาร์บอน ซึ่งส่วนแบ่งในการผลิตพลังงานของโลกจะยังคงสูงกว่า 70% อีกนานและจะต้องใช้ความสามารถเพิ่มเติมสำหรับการสกัดโลหะและวัสดุที่จำเป็นเพื่อการผลิตกระแสไฟฟ้าที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมที่มีราคาแพงกว่า ซึ่งไบเดนไม่น่าจะทำได้
ถาม: ทำไมต้องเอาโครงการ Nord Sream 2 มาพูดถึงความสำเร็จหลังผ่านไวรัสโคโรน่า
ตอบ: ก่อนหน้าของการฉีดวัคซีนสปุตนิกก็ไม่ค่อยมีข่าวดีเท่าไหร่เกี่ยวกับการลงทุนแต่เมื่อการฉีดวัคซีนผ่านไปและการสร้างบรรยากาศความเชื่อมั่นซึ่งจัดทุกปีในช่วงเดือนมิถุนายนโครงการ Nord Sream 2 เป็นโครงการเศรษฐกิจระหว่างประเทศตามปกติ “Nord Sream 2” ได้กลายเป็นการต่อสู้ทางการเมืองระหว่างสองมหาอำนาจ ต้องเข้าใจว่ารัสเซียสร้างท่อส่งแก๊สตามแนวก้นทะเลที่มีความยาว 2,468 กม. แต่สหรัฐสั่งห้ามการก่อสร้าง กำหนดมาตรการคว่ำบาตรต่างๆ รวมทั้งกดดันทุกประเทศให้ขัดขวาง โครงการได้รัฐถูกสภายุโรปคัดค้านผ่านมติห้ามซ้ำแล้วซ้ำอีก ผู้รับเหมาที่ดำเนินการปฏิเสธที่จะทำงาน และเดนมาร์กไม่อนุญาตให้เรือวางท่อในเขตเศรษฐกิจ บริษัทประกันภัยปฏิเสธที่จะประกันเรือรัสเซียที่เข้าร่วมในโครงการ
นี่คือการต่อสู้เพื่อสิทธิที่เรียกว่ามหาอำนาจเพื่อให้ประเทศอื่นๆ ยอมรับรัสเซียในสถานะนี้ ท้ายที่สุดมีเพียงมหาอำนาจเท่านั้นที่สามารถต่อต้านมหาอำนาจอื่นได้ และการสามารถยับยั้งสหรัฐในตลาดแก๊สในอียูได้นั้นคือความมุ่งมั่น เพื่อสิ่งนี้และมีโอกาสที่ดีที่จะบรรลุเป้าหมายนี้ในอนาคตอันใกล้และตะวันตกและส่วนอื่นๆ ของโลกก็จะยืนยันว่ารัสเซียเป็นมหาอำนาจไม่ใช่รัฐภูมิภาคอย่างที่โอบามาเคยกล่าวไว้ คือมีวัคซีนเหมือนกับมหาอำนาจชาติอื่นๆ แถมมีประสิทธิภาพที่สามารถร่วมมือกันได้ในผลประโยชน์ที่เหมาะสมของหุ้นส่วนและดำเนินการอย่างอิสระทางเศรษฐกิจการเมืองด้วยตนเอง วันนี้ดูเหมือนว่ารัสเซียจะผ่านการทดสอบบางอย่างเหมือนกับการรับรองสิทธิ์ที่เรียกว่ามหาอำนาจอีกครั้ง นี่คือสิ่งที่เกิดขึ้นจริงในวันนี้!
ถาม: ถ้าเป็นผู้นำคนอื่นไม่ใช่ปูตินจะทำโครงการแบบนี้สำเร็จมั้ย
ตอบ: คิดว่ายาก คือต้องมีแผนสำรองตลอดในการเจรจาต่อรองหรือการยื่นคำขาด และที่สำคัญแนวคิดต้องอยู่บนฐานอธิปไตยทางเศรษฐกิจและเทคโนโลยี ปูตินสามารถสร้างเทคโนโลยีท่อแก๊สโดยอุตสาหกรรมภายในชาติตนเองและที่สำคัญต้องอยู่บนโครงการทางเลือกเชิงพาณิชย์จริงๆ จึงจะสามารถสร้างความมั่นใจและปลอดภัยแก่การขยายตลาด การประกันความเสี่ยงแก่ธนาคาร ผู้ประกอบการแรงงาน นั่นหมายถึงการรับรู้ส่วนแบ่งของตนเองที่ไม่สามารถปฎิเสธจากคู่ค้า เมื่อโครงการนี้สำเร็จยุโรปก็จะลดอิทธิพลสหรัฐทั้งด้านการเมืองและเศรษฐกิจการทหาร จึงไม่แปลกใจว่าทำไมสภาดูม่าพยายามให้ยกเลิกเงินทุนสำรองดอลลาร์ในกองทุนเพื่อความมั่งคั่งแห่งชาติและหันไปใช้สัดส่วนของเงินยูโรแทน นี้น่าจะเป็นข่าวดีสำหรับนักลงทุนและสถาบันการเงินที่ผู้นำมอบความสุขหลังมีภูมิต้านทานหมู่ในประเทศ

เรื่อง : รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย












