ยังคงเป็นประเด็นที่หลายคนสงสัย ทั้งในเรื่องของผลข้างเคียงจากการฉีดวัคซีนโควิด-19 ‘แอสตร้าเซนเนก้า & ซิโนแวค’ จนถึงผลในการช่วยสร้างภูมิคุ้มกันจากการติดเชื้อโควิด-19 ในทุกมิติ ด้วยเหตุนี้หน่วยงานการแพทย์และสถาบันการแพทย์ต่างๆ จึงพยายามที่จะสื่อสารถึงผลการศึกษาเรื่อง ภูมิคุ้มกันโควิด ของคนไทย ที่เกิดขึ้นได้จริงด้วยการฉีดวัคซีน ‘แอสตร้าเซนเนก้า & ซิโนแวค’ ที่ทุกฝ่ายกำลังพยายามฉีดวัคซีนแบบปูพรมเพื่อสร้าง ภูมิคุ้มกันหมู่ ให้เกิดขึ้นให้ได้ในประเทศไทย
โดยการจะศึกษาถึงประสิทธิภาพ ของ ‘วัคซีนโควิด-19’ จำเป็นต้องศึกษาเป็นรายประเทศไป เพราะการทดลองในหลายประเทศและหลายช่วงเวลา อาจไม่ได้บ่งชี้ถึงประสิทธิภาพจริงของวัคซีนโควิด-19 เมื่อนำไปใช้ในประเทศอื่น เพราะมีบริบทในการฉีดวัคซีน โดยเฉพาะระยะเวลาของการฉีดวัคซีนเข็มที่ 1 และเข็มที่ 2 ที่ต่างกันด้วย

ดังนั้น เพื่อหาบทสรุปที่จะมาตอบคำถามว่า ภูมิคุ้มกันหมู่ ของคนไทย เกิดได้ด้วยการฉีดวัคซีน ‘แอสตร้าเซนเนก้า & ซิโนแวค’ จริงหรือไม่ เราขอรวบรวมข้อมูลที่เชื่อถือได้จาก กรมควบคุมโรค และ ศูนย์เชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านไวรัสวิทยาคลินิก คณะเพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มาไขข้อสงสัย กัน
ระยะเวลาฉีดวัคซีนโควิด ระหว่าง เข็ม 1-2 ทั้ง ‘แอสตร้าเซนเนก้า & ซิโนแวค’ มีผลต่อการสร้างภูมิคุ้มกัน
ข้อมูลจากแนวทางเวชปฏิบัติจาก กรมควบคุมโรค อธิบายถึง ประสิทธิภาพการป้องกันในหลากหลายด้านของทั้งวัคซีน ‘แอสตร้าเซนเนก้า & ซิโนแวค’ ไว้ พร้อมย้ำว่า การจะเกิดประสิทธิภาพในการสร้าง ภูมิคุ้มกันหมู่ ได้จริงนั้น จะต้องมาพร้อมกับระยะเวลาที่เหมาะสมในการฉีด วัคซีนเข็มที่ 1 และ เข็มที่ 2 ด้วย

โดย วัคซีน ‘แอสตร้าเซนเนก้า’ ชนิดไวรัลแว็กเตอร์ มีประสิทธิภาพป้องกันการติดเชื้อทุกแบบ 54.1% ป้องกันโรคแบบมีอาการ 70.4% ป้องกันโรครุนแรงเสียชีวิต 100%
ประสิทธิภาพจะเกิดได้ตั้งแต่การฉีดเข็มแรก ปัจจุบัน แนะนำให้ฉีดในกลุ่มอายุตั้งแต่ 18 ปีขึ้นไป โดยฉีดเข้ากล้ามเนื้อ 2 ครั้ง แต่เดิมให้ห่างกัน 4-12 สัปดาห์
แต่จากการศึกษาพบว่า วัคซีนจะมีประสิทธิภาพมากขึ้นในกลุ่มที่ฉีดวัคซีนห่างกันเกิน 8 สัปดาห์ขึ้นไป ทางองค์การอนามัยโลก (WHO) จึงแนะนำให้ฉีดห่างกัน 8-12 สัปดาห์เพื่อให้ได้ประสิทธิภาพสูงสุด โดยคณะอนุกรรมการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค ของไทยกำหนดให้ฉีด 2 เข็มห่างกัน 10-12 สัปดาห์
ส่วน วัคซีน ‘ซิโนแวค’ เป็นวัคซีนชนิดเชื้อตาย ในปัจจุบันแนะนำให้ฉีดในกลุ่มอายุตั้งแต่ 18 ปีขึ้นไป ประสิทธิภาพป้องกันโรคที่มีอาการตั้งแต่น้อยมาก 50.4% ป้องกันโรคแบบมีอาการ 65.3% – 91.2% และป้องกันโรครุนแรงเสียชีวิต 100%
ทว่า สิ่งที่น่าสนใจจากการศึกษา ความเหมาะสมของการฉีดวัคซีนซิโนแวค คือ การศึกษาในระยะที่ 2 พบว่า หากเว้นช่วงเข็มที่ 1 และ 2 ห่างกัน 28 วัน จะกระตุ้นภูมิคุ้มกันได้สูงกว่า 14 วัน ทั้งนี้ ในประเทศไทย คณะอนุกรรมการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค กำหนดให้ 2 เข็มห่างกัน 2-4 สัปดาห์ โดยในพื้นที่ที่มีการระบาดรุนแรงแนะนำ ให้ฉีดห่างกัน 2 สัปดาห์

สำหรับข้อมูลทางสถิติ ที่ยืนยันถึงผลการศึกษาภูมิคุ้มกันโควิด-19 ในคนไทย ตั้งแต่มีการฉีดวัคซีนโควิด-19 ทั้ง ‘แอสตร้าเซนเนก้า & ซิโนแวค’ นั้น ศูนย์เชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านไวรัสวิทยาคลินิก คณะเพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย รายงานว่า
“จากข้อมูล เดือน พ.ค. 64 ที่ผ่านมา ทาง ศูนย์เชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านไวรัสวิทยาคลินิก คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ระบุว่าจากการเก็บตัวอย่าง ‘ผู้ที่หายป่วยจากโควิด’ 263 ราย ในระยะเวลา 4-8 สัปดาห์ หลังติดเชื้อตามธรรมชาติ พบภูมิคุ้มกันหรือแอนติบอดี 243 ราย สร้างแอนติบอดีตามธรรมชาติหลังรักษาหาย คิดเป็น 92.40%
ส่วนผู้ที่ฉีดวัคซีนทั้ง ‘แอสตร้าเซนเนก้า’ พบว่า 4 สัปดาห์ หลังฉีดวัคซีน ‘แอสตร้าเซนเนก้า’ เข็มที่ 1 สามารถกระตุ้นภูมิคุ้มกันได้ 71 ใน 73 ราย หรือกว่า 97.26%
ขณะที่ ผู้ที่ฉีดวัคซีน ‘ซิโนแวค’ 4 สัปดาห์ หลังฉีดเข็มที่ 2 สามารถกระตุ้นภูมิคุ้มกัน 196 ใน 197 ราย หรือกว่า 99.49%
ดังนั้น โดยสรุป คือ กลุ่มประชากรที่ฉีดวัคซีนทั้ง ‘แอสตร้าเซนเนก้า’ และ ‘ซิโนแวค’ มีภูมิคุ้มกันเพิ่มขึ้นมากกว่าผู้ติดเชื้อและเกิดภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติ
ผู้ที่ฉีดวัคซีนโควิด-19 ครบ 2 เข็ม มีภูมิขึ้นมากกว่า ผู้ติดเชื้อโควิด ‘ศ.นพ.ยง ภู่วรวรรณ’ ยืนยัน
ด้าน ศ.นพ.ยง ภู่วรวรรณ หัวหน้าศูนย์เชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านไวรัสวิทยาคลินิก ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้ให้ข้อมูลเรื่อง ภูมิคุ้มกันวิดที่เกิดจากการฉีดวัคซีนไว้ใน Facebook : นพ.ยง ภู่วรวรรณ ว่า

“จากการศึกษาภูมิต้านทานที่เกิดจากการฉีดวัคซีนในประเทศไทย เมื่อฉีดวัคซีน ‘ซิโนแวค’ ครบ 2 เข็มแล้ว เป็นระยะเวลา 1 เดือน กับการตรวจภูมิต้านทานหลังฉีดวัคซีน ‘แอสตร้าเซนเนก้า’ 1 เข็ม เป็นเวลา 1 เดือน เปรียบเทียบกับการตรวจภูมิต้านทานในผู้ที่หายจากการติดเชื้อโรค ‘โควิด-19’ ในช่วงระยะเวลา 4 ถึง 8 สัปดาห์หลังจากที่มีการติดเชื้อ”
“ผลปรากฎว่าระดับภูมิต้านทานของวัคซีน ‘ซิโนแวค’ เมื่อฉีดครบแล้ว 2 ครั้ง มีค่าระดับภูมิต้านทานเฉลี่ย 85.9 unit/ml ส่วนภูมิต้านทานหลังฉีด ‘แอสตร้าเซนเนก้า’ เพียงเข็มเดียวมีค่าเฉลี่ย 47.5 unit/ml เมื่อเทียบกับ ‘ภูมิต้านทานหลังติดเชื้อ’ 60.9 unit/ml และยังแสดงให้เห็นว่า ผู้ที่ฉีดวัคซีนส่วนใหญ่จะตรวจพบภูมิต้านทานได้ 98-99% ในขณะที่ผู้ติดเชื้อตรวจพบภูมิต้านทานได้ 92.4%”
“สำหรับในประเด็นเรื่องประสิทธิภาพในการป้องกันโรค แม้จะยังระบุไม่ได้ว่าป้องกันโรคได้มากน้อยแค่ไหน แต่ที่รู้แน่ คือ ถ้าเรามีภูมิต้านทานก็จะสามารถลดความรุนแรงของโรคได้”
“ระดับภูมิต้านทานที่เกิดขึ้นนี้ แสดงให้เห็นแล้วว่าวัคซีนทั้งสองชนิดที่ฉีดในประเทศไทย มีส่วนกระตุ้นให้เกิด ภูมิคุ้มกันหมู่ และช่วยสร้างภูมิต้านทานได้ดีในประชากรไทย ทั้งวัคซีนซิโนแวคและแอสตร้าเซนเนก้า”
“ส่วนระดับภูมิต้านทานจะอยู่ไปได้นานแค่ไหน ต้องติดตามระยะยาว ยิ่งถ้าภูมิต้านทานลดลงมาก ก็อาจจะต้องกระตุ้นด้วยวัคซีนให้ภูมิคุ้มกันเกิดขึ้นได้อยู่ตลอดเวลา เพราะโรค ‘โควิด-19’ มีระยะฟักตัวสั้นจึงต้องอาศัยภูมิต้านทานที่สูงอยู่ตลอดการป้องกันการติดเชื้อ”
ทำความเข้าใจ ระยะห่างระหว่างการฉีดวัคซีนแอสตร้าเซนเนก้า เข็ม 1-2 ที่ต้องปรับใหม่
ตามรายงานข่าวล่าสุดในวันนี้ ได้มีการเสนอจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญให้ปรับระยะเวลาที่เหมาะสมสำหรับการฉีดวัคซีน แอสตร้าเซนเนก้า เข็ม 1-2 โดยให้ วัคซีนเข็มที่ 2 ฉีดห่างจากฉีดวัคซีนเข็มแรกไปแล้ว จากเดิม 10 สัปดาห์เป็น 16 สัปดาห์ จึงจะช่วยสร้างภูมิคุ้มกันโรคโควิด-19 ได้ดีที่สุด ซึ่ง ศ.นพ.ยง ได้อธิบายเรื่องนี้ไว้เพิ่มเติม ดังนี้
“หลายคนมีข้อสงสัยในการกำหนดระยะห่างของการให้วัคซีน AZ ทำไมประเทศไทยขณะนี้จึงกำหนดระยะห่างจากเดิม 10 สัปดาห์เป็น 16 สัปดาห์ จากการศึกษาในการวิจัยทางคลินิกเดิมระยะห่างการให้วัคซีน AZ อยู่ที่ 4 สัปดาห์ เมื่อทำการศึกษาระยะที่สามผู้ที่ได้รับวัคซีน 2 ครั้งห่างกันมากกว่า 6 สัปดาห์ถึง12 สัปดาห์ ได้ผลภูมิต้านทานและประสิทธิภาพดีกว่าผู้ที่ได้รับห่างกันน้อยกว่า 6 สัปดาห์”

“นอกจากนั้น ยังมีผลยืนยันจากกการใช้จริงที่ประเทศอังกฤษในช่วงที่มีโรคระบาดมากและวัคซีนไม่เพียงพอ อังกฤษจึงยืดระยะห่างของการให้วัคซีนเข็มที่สองออกไปอีกถึง 16 สัปดาห์เพื่อให้ประชากรส่วนใหญ่ได้รับวัคซีนเข็มแรกให้มากที่สุด ไม่ต้องใช้แรงงานมาพะวงกับการฉีดเข็มที่สองจะได้ปูพรมเข็มแรกได้กว้างที่สุดเพื่อระงับการระบาด”
“อย่างผลการศึกษาในสกอตแลนด์พบว่าการให้ AZ เพียงเข็มเดียวมีประสิทธิภาพถึง 80 เปอร์เซ็นต์ การให้เข็มที่สองจะเพิ่มประสิทธิภาพเป็น 90 กว่าเปอร์เซ็นต์ เห็นว่าเข็มที่สองเพิ่มประสิทธิภาพก็จริง ถ้าเปรียบเทียบกับการปูพรมเข็มแรกให้มากที่สุดแล้ว ค่อยเติมเข็มที่สองน่าจะเป็นประโยชน์มากกว่าในการควบคุมการระบาดของโรค”
“โดยหลักของวัคซีน การทิ้งระยะห่างยิ่งห่างนานก็จะกระตุ้นภูมิต้านทานได้ดีกว่า ระดับภูมิต้านทานหลังเข็มที่สองจะสูงกว่าในการหวังผลให้อยู่นาน การยืดเข็มที่สองออกไปจะมีข้อเสียตรงที่ว่าประสิทธิภาพจะสู้การให้ 2 เข็มไม่ได้ ต้องคำนึงคือถ้ามีเชื้อกลายพันธุ์โดยเฉพาะสายพันธุ์แอฟริกาใต้ (Beta) วัคซีนทั่วไปประสิทธิภาพลดลงอยู่แล้วก็อาจจะป้องกันไม่ได้ แต่สายพันธุ์อังกฤษและอินเดียไม่น่าจะมีผลมาก”

“ดังนั้น ประเทศไทยอยู่ในช่วงการระบาดขาขึ้นจึงมีความจำเป็นที่จะต้องใช้ในการควบคุมโรคให้เร็วที่สุด จำเป็นที่จะต้องให้ AZ วัคซีนปูพรมในแนวกว้างให้มากที่สุดก่อน โดยต้องระดมทรัพยากรทั้งหมดรวมทั้งวัคซีนมาใช้ในการให้วัคซีนเข็มแรกภายใน 16 สัปดาห์ ประชากรส่วนใหญ่ทั้งประเทศก็จะได้วัคซีนอย่างน้อย 1 เข็ม แล้วค่อยไปเติมเข็มที่สอง ภูมิจะสูงขึ้นและอยู่นาน”
“สิ่งสำคัญในระหว่างนี้จะต้องเฝ้าระหว่างสายพันธุ์กลายพันธุ์ โดยเฉพาะสายพันธุ์แอฟริกาใต้ที่อาจจะสร้างปัญหาในระดับที่ภูมิต้านทานยังไม่สูงมากเกิดขึ้นได้ สายพันธุ์อังกฤษและอินเดียไม่น่าจะมีปัญหา”
“การควบคุมการระบาดในประชากรหมู่มากทั้งประเทศไทยในภาวะที่ทรัพยากรที่จำกัด จึงจำเป็นที่จะต้องมีการวางแผนให้เกิดประโยชน์สูงสุดในภาพรวม ดังนั้น การกำหนดระยะห่างไปที่ 16 สัปดาห์ จึงเป็นการที่จะทำให้เกิดประโยชน์สูงสุดสำหรับประเทศไทยในภาพรวม”
ที่มา : รายงาน “แนวทางการให้วัคซีนโควิด-19 ในสถานการณ์การระบาดปี 64 ของประเทศไทย” โดย กรมควบคุมโรค
ประเด็นเรื่องวัคซีนโควิด-19 ยังอยู่ในความสนใจของชาวไทยทุกคน มาทำความเข้าใจทุกมิติของวัคซีนโควิดอย่างถูกต้องไปด้วยกัน
ตามกระแส ‘พาสปอร์ตวัคซีน’ ทั่วโลก เครื่องมือสำคัญ ปลดล็อคเศรษฐกิจโลกในศตวรรษที่ 21










