เราได้เห็นอะไรเมื่อ “ไบเดน” เจรจากับ “ปูติน”

การเจรจาของผู้นำโลกเมื่อวันที่ 16 มิถุนายน ที่เจนีวาที่ผ่านมานั้นได้สร้างบรรยากาศที่น่าสนใจหลังการเจรจาว่าการเมืองของโลกน่าจะคาดการณ์และมีเสถียรภาพมากกว่าเดิม นั้นคือสิ่งที่ปรากฎขึ้นและต้องดูกันต่อไป แต่ที่น่าสนใจสำหรับผู้เขียนคือทำไมประเทศที่มีเศรษฐกิจอันดับ 1 ของโลกโดยมีจีดีพีร้อยละ 20 ของโลกเลือกเจรจากับประเทศที่มีจีดีพีร้อยละ 2 ของโลกเป็นประเทศแรกอย่างรัสเซีย นี้คือสิ่งที่น่าสนใจ โดยเฉพาะรัสเซียมักจะถูกตั้งฉายาว่ารัฐปั๊มน้ำมันในสายตาของตะวันตก มาดูเหตุผลว่าเพราะอะไรไบเดนต้องการเจรจากับปูติน


ถาม: ทำไมไบเดนต้องการเจรจากับปูติน ทั้งที่รัสเซียในสายตาตะวันตกมีภาพลักษณ์ที่ไม่ค่อยดี

ตอบ: การกลัวรัสเซียนั้นเป็นมายาคติที่ตะวันตกสร้างขึ้นเพื่อปิดล้อมรัสเซียสู่ยุโรป แต่ในสถานการณ์เวลานี้สหรัฐไม่ใช่ฝ่ายคุกคามรัสเซียด้านการทหารอีกต่อไป เนื่องจากอุตสาหกรรมการทหารของสหรัฐยังห่างชั้นจากรัสเซียเป็นทศวรรษ โดยเฉพาะเทคโนโลยี่ทีมีความเร็วเหนือเสียงสหรัฐต้องการเวลาเพื่อไล่ตามรัสเซียในกลุ่มอุตสาหกรรมการทหาร ไบเดนต้องการข้อตกลงนี้ที่จะไม่แพร่ขยายอาวุธใหม่และจำกัดการผลิตและการติดตั้งอาวุธที่มีความเร็วเหนือเสียง อีกทั้งงบประมาณการทหารของสหรัฐต้องใช้ในอัตราที่สูงกว่ารัสเซียหลายสิบเท่า สหรัฐไม่พร้อมเผชิญหน้าการทหารและสงครามกับรัสเซียแม้ว่าสหรัฐยังคงมีความแข็งแกร่งแต่ก็กำลังอ่อนแอลง และกองกำลังเหล่านี้ไม่เพียงพอที่จะต่อสู้กับรัสเซียและจีน จึงต้องเลือกว่าจะโฟกัสใครเพื่อไม่ให้กระจายกำลังและไม่แพ้กับฝ่ายตรงกันข้ามทุกคนในคราวเดียวกัน

นอกจากนั้นต้องเข้าใจว่าโลกถูกแบ่งออกเป็นหลายบริบท แม้ว่ารัสเซียถือว่าเป็นรัฐแห่งปั๊มน้ำมันของโลกหากดูจีดีพีถือว่าน้อยมากในตลาดโลก แต่รัสเซียยังมีมรดกทางพันธุกรรมที่มีหน้าที่รับผิดชอบแต่ละประเทศ คือหมายถึงการแบ่งงานกันทำของโลก อย่างจีนเราให้เป็นรัฐโรงงานตัดเย็บและเย็บผ้า และปัจจุบันพัฒนาไปสู่รัฐผลิตชิ้นส่วนสมาร์ทโฟนระบบเครือข่าย 5G และเทคโนโลยีการขนส่งขั้นสูง
ในขณะที่สวิตเป็นรัฐธนาคาร เยอรมนีเป็นรัฐวิศวกรรมเครื่องกล อินเดียเป็นรัฐผู้จัดหาแรงงาน ตุรกีและไทยเป็นรัฐพื้นที่ตากอากาศ ผลิตผักผลไม้และอื่นๆ รัสเซียได้รับแต่งตั้งเป็นรัฐปั๊มน้ำมัน และเป็นเรื่องที่ง่ายมากที่ตะวันตกมองว่าหากต้องการจำกัดรัฐปั๊มน้ำมันก็ใช้มาตรการคว่ำบาตร
ในขณะที่รัสเซียถือว่ามรดกทางพันธุกรรมคือประเทศนักรบ ให้การคุ้มครองสันติภาพโลก การผลิตรถไฟฟ้าเทสลาอาจจะเป็นเรื่องที่รัสเซียไม่สนใจ แต่การผลิตจรวดอาวุธถือว่าเป็นเรื่องง่าย รัสเซียเป็นกองทัพที่สามารถค้นพบตัวเองได้ทุกที่ในโลก แปลกที่รัสเซียที่มีอำนาจทางทหารนั้นด้อยกว่าทางเศรษฐกิจในหลายประเทศ เป็นไปไม่ได้ที่จะสร้างเศรษฐกิจจนกว่าจะสามารถป้องกันตัวเองจากผู้ที่แข็งแกร่งที่สุดในโลกได้ในขณะนี้ แสดงให้เราเห็นว่ากองทัพที่มีอำนาจมากที่สุดในโลกได้ลงเอยด้วยการโจมตีรัสเซียเสมอ
กล่าวคือ กลยุทธ์ของรัสเซียคือการรักษาตัวเองให้ปลอดภัยก่อน เพื่อที่จะสามารถปฏิเสธผู้ที่แข็งแกร่งที่สุดในโลกได้ในขณะนี้แล้วจัดการกับเศรษฐกิจ ด้วยเหตุนี้จึงมีความไม่สมดุลอยู่เสมอ เมื่อเศรษฐกิจที่ดูเหมือนไม่พัฒนามากของรัสเซียมีกองทัพที่แข็งแกร่งที่สุด
สหรัฐมีสถานการณ์ที่แตกต่างกันมากในอดีต ต่างประเทศไม่มีใครคุกคามสหรัฐและไม่เคยถูกคุกคามจากกองทัพที่แข็งแกร่งที่สุดในโลก เช่น รัสเซีย ดังนั้นสหรัฐจึงพัฒนาเศรษฐกิจอย่างเงียบๆ แค่สู้รบกับอินเดียนแดงบนทุ่งหญ้าแพร์รี ในขณะที่รัสเซียต่อสู้กับสวีเดน ฝรั่งเศส เติร์กและอื่นๆ อีกมากมาย ดังนั้นที่ไบเดนต้องการคือการรับประกันว่ารัสเซียจะไม่รวมกับจีน จะไม่ทำข้อตกลงกับกับจีนเกี่ยวกับความร่วมมือทางทหารเชิงยุทธศาสตร์ และจะไม่ปกป้องผลประโยชน์ของจีนและรัสเซียหากมีสิ่งใดเกิดขึ้น ไบเดนต้องการความเป็นกลางของรัสเซียในเมื่อสหรัฐเผชิญหน้ากับจีน

ไบเดนเจรจากับปูติน

ถาม: หมายถึงระบบของโลกนั้นขึ้นกับการแบ่งปันผลประโยชน์ของรัฐมหาอำนาจว่าจะดำเนินการอย่างไร

ตอบ: ระบบโลก การค้าเศรษฐกิจ การทหาร เป็นเรื่องเดียวกัน ดังนั้นขึ้นกับว่าขาใหญ่จะแบ่งกันอย่างไร สหรัฐต้องการปิดล้อมยุโรปทั้งหมดจากรัสเซีย และตัดยุโรปออกจากจีน แล้วให้ยุโรปทำงานให้กับสหรัฐ นี่คือกลยุทธ์ใหม่สำหรับทีมของไบเดน โดยสหรัฐต้องแบ่งเค้กในส่วนของการขายแก๊สของรัสเซียต่อยุโรปโดยไม่มีการต่อต้านใดๆ ในโครงการ Nord -Stream 2 และยุติโครงการบำรุงรักษา Anti-Russia ที่ไม่ค่อยก่อให้เกิดประโยชน์ใดๆ และมีค่าใช้จ่ายที่สูง อย่างการสนับสนุนรัฐบาลยูเครนให้แก้ปัญหาผ่านข้อตกลงที่มินส์ค รัสเซียแค่ต้องการไม่ให้รัฐรอบๆ รัสเซียสามารถติดตั้งขีปนาวุธที่ใช้ระยะเวลา 7 นาทีในการยิงไปยังใจกลางเมืองรัสเซียได้ หมายถึงต้องเป็นรัฐกันชนโดยที่ไม่ใช่พันธมิตรนาโต้ โดยแลกกับที่รัสเซียไม่ตกลงเป็นพันธมิตรทางทหารที่เต็มเปี่ยมกับจีน
นี้คือการเสริมสร้างเศรษฐกิจของรัสเซียได้อย่างสงบ ในขณะที่อีกสองยักษ์ใหญ่ทางเศรษฐกิจตรงกันข้ามอาจจะอ่อนแอลง เมื่อมีการเผชิญหน้าระหว่างสหรัฐและจีนจะช่วยให้รัสเซียสามารถทะยานตัวทางเศรษฐกิจไปได้ หลังจากนั้นไม่มีใครสกัดยับยั้งและรัสเซียไม่ได้เสนออะไรเพราะรัสเซียสามารถปกป้องตนเองเพียงได้ แต่ไบเดนรับรู้แค่ว่าจะไม่ดำเนินการให้เป็นอุปสรรค และการจะเป็นพันธมิตรกับจีนนั้นยังไม่มีใครรู้ว่าจะเป็นอย่างไรต่อไป แต่ปูตินรู้ดีว่าการเป็นเพื่อนบ้านที่ดีกับจีนได้ประโยชน์อย่างมาก

ถาม: หมายถึงว่ารัฐชั้นนำต้องเลือกกลยุทธ์การพัฒนาตนเองว่าจะได้ผลลัพธ์ที่เร็วหรือว่าสงบปลอดภัย

ตอบ: ใช่ นี้คือประเด็น เนื่องจากหลายๆ คนไม่ค่อยเข้าใจกลยุทธ์การพัฒนาตนเองเพื่อแบ่งเค้กในโลก คือหลายคนมักมีคำถามที่ต่อต้านสามัญสำนึกว่าทำไมรัสเซียมีแต่อาวุธทันสมัยแต่เศรษฐกิจเป็นรัฐปั๊มน้ำมัน ไม่มีการผลิตไอโฟนและรถยนต์ไฟฟ้าอย่างจีน ซึ่งการมีไอโฟนนั้นไม่ใช่เรื่องยากเลยสำหรับรัสเซียเนื่องจากเทคโนโลยีการทหารด้านความเร็วเหนือเสียงสามารถโจมตีคู่แข่งได้ตลอดเวลาน่าจะมีความซับซ้อนกว่าสมาร์ทโฟนเสียอีก
แต่รัสเซียเลือกการทหารเพื่อการต่อรองเค้กก้อนโต ซึ่งสหรัฐไม่มีและต้องใช้เวลานานอีกหลายปีรวมถึงงบการทหารนั้นอาจสูงถึง 7 แสนล้านเหรียญกว่าจะเท่าเทียมกับรัสเซีย แถมในระยะเวลานั้นรัสเซียอาจจะพัฒนาเทคโนโลยีขั้นต่อไปซึ่งใช้งบอย่างมากแค่ 5 หมื่นล้านเหรียญ ในอนาคตเมื่อจีนกับสหรัฐแข่งขันกันในการสกัดกั้นการพัฒนาโดยจีนห้ามไม่ให้ไอโฟนและรถไฟฟ้าของสหรัฐเข้าตลาดของตนเอง และหวังให้รัสเซียเปิดตลาดและรัฐต่างๆ ตามเส้นทางสายไหมใหม่
กลยุทธ์การทหารและความมั่นคงถือว่าเป็นสินทรัพย์ที่สำคัญแก่รัฐศูนย์กลางเพราะสามารถปกป้องอธิปไตยได้จริงแต่ต้องใช้ระยะเวลาอันสั้นในการแซงการพัฒนาคู่แข่ง หลังจากนั้นเมื่อมีอำนาจต่อรองที่ยอมรับแล้วก็สามารถหันมาพัฒนาเศรษฐกิจของตนเอง ในขณะที่จีนนั้นพัฒนาเศรษฐกิจจนถึงตอนนี้เริ่มมาพัฒนาอุตสาหกรรมการทหารซึ่งก็ไม่รู้ว่าจะประสบความสำเร็จอย่างไร แต่จีนนั้นอาจต้องขอให้รัสเซียเป็นพันธมิตร
การเจรจาครั้งนี้เราไม่เห็นว่าไบเดนจะสามารถหว่านล้อมปูตินอย่างไร ปูตินแค่แสดงจุดยืนชิ้นเค้กของตนเอง ในขณะที่ไบเดนก็ต้องการทำสงครามสู้รบกับจีนในฐานะผู้คุกคามทางเศรษฐกิจของสหรัฐโดยตรง ถึงตอนนี้ยังไม่มีอะไรที่แน่นอนว่าสหรัฐจะทำอย่างไรต่อนอกจากแค่หยุดพักรบกับปูติน

 

 

 

เรื่อง : รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย