นับแต่อดีตจนปัจจุบัน โรดแมปการพัฒนาประเทศกับโรดแมปการผลิตทรัพยากรมนุษย์ เดินเคียงกันมาในลักษณะคู่ขนานที่ในทางปฏิบัติแทบไม่เคยจะบรรจบกันเลย แผนพัฒนาประเทศของเราก็ไม่เคยมีความชัดเจนในเรื่องความต้องการกำลังคน ในขณะที่ภาคการศึกษาเน้นทำงานตามนโยบายระยะสั้นของผู้บริหารที่เป็นข้าราชการการเมือง ซึ่งส่วนใหญ่ก็เป็นแต่ผู้บริหาร ไม่เคยเป็นผู้ปฏิบัติการ
เราวิพากษ์กันบ่อยครั้งว่าการศึกษาของไทยด้อยกว่านานาอารยประเทศ โทษกันตั้งแต่ระดับมหาวิทยาลัยไปถึงเตรียมอนุบาล ความจริงการศึกษาของไทยไม่ได้แย่ที่ระบบ แต่อาจมีเพียงจุดบางประการที่ผู้ให้การศึกษาจะต้องปรับทัศนคติ เพื่อเปิดทางไปสู่การปรับระบบการเรียนการสอน ซึ่งจะทำให้เกิดผลดีต่อคุณภาพการศึกษา และควรตอบสนองให้ตรงกับความต้องการของธุรกิจและอุตสาหกรรมต่างๆ

ดร.สุทธิภัทร อัศววิชัยโรจน์ อาจารย์คณะบริหารธุรกิจและเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยนานาชาติแสตมฟอร์ด สะท้อนแนวทางการศึกษายุคใหม่ว่า ความคิดของผู้เรียนที่เปลี่ยนไปทำให้ระบบการศึกษาต้องปรับตัว ยกตัวอย่างหลักสูตรปริญญาโท มหาวิทยาลัยนานาชาติแสตมฟอร์ด ซึ่งเปิดสอนหลักสูตร digital marketing กับ management นอกจากนักศึกษาที่เป็นผู้ประกอบการและคนทำงานแล้ว ทุกคอร์สจะมี “คุณหมอ” มาเรียนอย่างน้อยคอร์สละหนึ่งคน บางคนเป็นผู้อำนวยการโรงพยาบาลต่างจังหวัด เคยถามคุณหมอว่ามาเรียนทำไม ในเมื่ออาชีพของคุณหมอก็น่าจะมีความสมบูรณ์อยู่แล้ว คำตอบคือบางครั้งถึงจุดหนึ่งอาชีพหมออาจไม่ตอบโจทย์ เขาอาจไปทำธุรกิจอย่างอื่นที่เป็นความชอบส่วนตัว สถาบันการศึกษาต้องปรับตัวให้สอดคล้องกับความต้องการของคนยุคใหม่ เวลาเราออกแบบหลักสูตรจึงต้องดูเทรนด์ทั้งโลกว่าการเรียน MBA ควรมีวิชาอะไรบ้าง สาขาทางด้านไหนที่จะสอดคล้องกับความต้องการ นักศึกษาต่างชาติที่เข้ามาเรียนเมืองไทย เขาอยากเรียนแบบไหน อยากรู้อะไร เพื่อนำความรู้จากเอเชียกลับไปทำงานในบ้านเขา หลักสูตรการเรียนการสอนอาจไม่ใช่เกิดจากสถาบันการศึกษาเท่านั้น แต่ต้องร่วมมือกับภาคอุตสาหกรรมด้วย ดึง industry มาลิงก์กับการศึกษาในอุตสาหกรรมที่กำลังเติบโต มาให้ความรู้นอกเหนือกว่าในชั้นเรียน เราก็เลยดึงผู้ประกอบการที่มีความเชี่ยวชาญ ไม่ว่าจะเป็นธุรกิจระดับใหญ่ ระดับ SMEs มาให้ข้อเสนอแนะ เป็นการร่วมมือกันระหว่างมหาวิทยาลัยกับบริษัทข้างนอก โดยเราจะเชิญเขามาเป็น Guest Speaker ให้โจทย์และสอนร่วมกับเรา เปิดสถานที่ให้นักศึกษาไปดูงาน มีการมอบใบประกาศนียบัตรร่วมกัน นักศึกษาจะได้รับวุฒิบัตรจากมหาวิทยาลัยและจากองค์กรนั้นๆด้วย บางคนเรียนจบแล้วอาจได้เข้าไปร่วมงานกับบริษัทนั้นๆ ก็ได้
“สมัยนี้คนอาจมองว่าอาจารย์ที่สอนในชั้นเรียนไม่ได้ทำธุรกิจจริง หรืออาจารย์ไม่มีประสบการณ์โดยตรง ถ้านำผู้เชี่ยวชาญจากบริษัท หรืออุตสาหกรรมต่างๆมาพูดถึงโอกาส หรือปัญหาในการทำธุรกิจ ปัญหาลูกค้าคืออะไร ต้องการคนแบบไหน นักศึกษาจะเห็นภาพชัดมากขึ้น ได้ทั้งภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติ” ดร.สุทธิภัทร กล่าว
ดร.สุทธิภัทร ยังสะท้อนระบบการศึกษาไทยว่า มีหลายจุดที่ดี แต่ยังมีข้อจำกัดในเรื่องการเรียนการสอน หรือมีข้อกำหนดในการวัดผล ซึ่งปัจจุบันในต่างประเทศเปลี่ยนการวัดผลจากการสอบไปค่อนข้างเยอะแล้ว แต่เรายังเน้นการสอบเป็นส่วนใหญ่ ในเรื่องเวลาเรียนต้องมาเรียนตั้งแต่เช้าถึงเย็น ต้องเข้าเรียนทุกวัน เน้นการบรรยายเป็นหลัก ขณะที่ในเมืองนอกเน้น skill นอกห้องเรียน การเรียนในห้องเรียนเป็นเพียงเครื่องวัดตัวหนึ่ง แต่ยังมี skill บางอย่างที่สามารถวัดได้นอกจากความรู้ที่เรียน เรายังไม่มีความชัดเจนว่าจะวัดเด็กเก่งจากอะไร และส่วนใหญ่เรายังเน้นการท่องจำจากเนื้อในหนังสือเป็นหลัก

“ยกตัวอย่างฟินแลนด์ เป็นมหาวิทยาลัยที่ดีที่สุดในโลกในเรื่องการเรียนการสอน เพราะว่าเขาเอื้อการเรียนการสอนให้กับนักเรียน ไม่มีเรียนตอนเช้า ปรับให้เรียนสายขึ้นประมาณ 10 โมง เพราะเขามองว่าเด็กจะได้ไม่ต้องตื่นเช้ามาก มีเวลาพักผ่อนได้เต็มที่ การจราจรไม่ติดขัด และไม่เรียนเต็มวันแบบบ้านเราที่เรียนตั้งแต่ 8 โมงเช้าถึง 4 โมงเย็น เขาเรียน 10 โมง บ่าย 2 บ่าย 3 กลับบ้านแล้ว ที่สำคัญคือไม่มีการสอบ ไม่มีการวัดผลจากการสอบ เขาไม่คุ้นชินกับการวัดผลเพียง 3 ชั่วโมงซึ่งนักศึกษาส่วนใหญ่ comment ว่าถ้าเอา 3 ชั่วโมงมาวัดคนหนึ่งคนจากการเรียนทั้งหมด 45 ชั่วโมงต่อ 1 วิชา มันไม่แฟร์สำหรับนักศึกษา เด็กบางคนอาจไม่มีความพร้อมในสถานการณ์กดดันแบบนั้น”
เมื่อถามถึงแนวคิดการตั้งโรงเรียนของ“อิลอน มัสก์” นักวิศวกรรมและนักประดิษฐ์ชั้นนำของโลก เจ้าของบริษัทผลิตรถไฟฟ้ารายใหญ่ “เทสลา” ดร.สุทธิภัทร แสดงความเห็นว่า
“อย่างแรกต้องขอชื่นชมว่าเขาให้ความสำคัญกับระบบการศึกษา เมื่อเข้าไปดูหลักสูตรของเขาก็น่าสนใจคือจะเน้นไปทางคณิตศาสตร์กับวิทยาศาสตร์เป็นหลัก เชิญผู้เชี่ยวชาญทางด้านอวกาศมาให้ความรู้ ให้เกิดการเรียนรู้จริง สิ่งหนึ่งที่ได้เข้าไปดูแล้วค้นพบคือเขามีแนวคิดว่าเทรนด์เทคโนโลยีกับคณิตศาสตร์กำลังเป็นสิ่งที่ตอบโจทย์ในอนาคต เกิดขึ้นทั่วโลก เขายังบอกว่าโรงเรียนของเขาไม่มีการเรียนภาษาต่างประเทศ เรียนภาษาอังกฤษอย่างเดียว เพราะเขามีความคิดว่าในอีกไม่กี่ปีจะมีเครื่องแปลภาษาแบบเรียลไทม์ เพราะฉะนั้นก็ใช้เวลาไปเรียนด้านอื่น ไม่ต้องเสียเวลาไปกับการเรียนภาษาที่ต้องใช้เวลานานมากกว่าเราจะเข้าใจ ปัจจุบันแอปแปลภาษาก็มีแล้วหลายแอปเพียงแต่ยังไม่เรียลไทม์ แต่ในอนาคตไม่เกิน 5 ปีมีแน่นอน อย่างไรก็ตาม หลายคนก็กังวลว่าเมื่อลูกของเขาโตขึ้นแล้ว เรียนจบแล้ว อิลอน มัสก์ ยังมีความสนใจในธุรกิจการศึกษาหรือเปล่า ซึ่งปัจจุบันหลักสูตรของเขาก็เรียนประมาณ 30-40 คน เป็นกลุ่มเล็กๆที่ทำงานในเทสลาและคนที่อยู่ในแวดวงวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีเท่านั้น”
สำหรับอนาคตระบบการศึกษาไทยจะปรับเปลี่ยนไปในรูปแบบไหนนั้น ดร.สุทธิภัทร มีความคิดว่าเราจะต้องปรับเข้าสู่ผู้เรียนมากขึ้น ต้องดูความต้องการของผู้เรียน เปิดหลักสูตรที่จะเอื้อกับความเปลี่ยนแปลงของโลก
ในขณะที่นักศึกษาก็ต้องถามตัวเองว่าจะเรียนในสิ่งที่ใช่ หรือ เรียนในสิ่งที่ชอบ ถ้าเรียนในสิ่งที่ชอบ และ ใช่ ในโลกยุคใหม่ ก็ต้องถือว่ามาถูกทาง หากเรียนในสิ่งที่ชอบ แต่ไม่ตอบโจทย์อุตสาหกรรมยุคใหม่ การ “ปรับตัว” และ “พัฒนาทักษะ” ก็สามารถแก้ปัญหาได้











