พลิกวิกฤต โรงงานกิ่งแก้วระเบิด เป็นโอกาสเรียนรู้เรื่อง ฝนพิษ ให้รอบด้าน

แม้ว่าเหตุระเบิดภายในโรงงาน หมิงตี้ เคมีคอล จำกัด โรงงานผลิตโฟมและเม็ดพลาสติกขนาดใหญ่ ที่ตั้งอยู่ในซอยกิ่งแก้ว 21 อ.บางพลี จ.สมุทรปราการ จะควบคุมได้แล้ว ทว่า ผลกระทบจากสารเคมีหรือสารพิษจากการระเบิดในครั้งนี้ ยังเป็นเรื่องอันตรายต่อสุขภาพของผู้คน โดยเฉพาะผู้ที่มีบ้านพักอาศัยอยู่ในบริเวณที่โรงงานตั้งอยู่ ซึ่งมีความเสี่ยงต้องเผชิญกับ ฝนพิษ ที่มีสารพิษปนเปื้อนไปโดยปริยาย

ด้วยเหตุนี้ รศ.ดร.สราวุธ เทพานนท์ หัวหน้าภาควิชาวิศวกรรมสุขาภิบาล คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ผู้เชี่ยวชาญในคณะอนุกรรมการเครือข่ายการติดตามตรวจสอบการตกสะสมของกรดในประเทศไทยและเอเชียตะวันออก จึงเขียนบทความขึ้น เพื่อให้ความรู้เรื่อง “ฝนพิษ” ตั้งแต่สาเหตุของการเกิดฝนพิษ ไปจนถึงอันตรายของฝนพิษและวิธีการดูแลสุขภาพและสิ่งแวดล้อมรอบตัวด้วย
สราวุธ เทพานนท์
รศ.ดร.สราวุธ เทพานนท์ หัวหน้าภาควิชาวิศวกรรมสุขาภิบาล คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

ฝนพิษ เกิดขึ้นได้อย่างไร และอันตรายต่อสุขภาพ & สิ่งแวดล้อม ขนาดไหน

รศ.ดร.สราวุธ ได้เกริ่นว่าจากกรณีเกิดเหตุระเบิดภายในโรงงานผลิตเม็ดโฟมพลาสติกในซอยกิ่งแก้ว ต.บางพลีใหญ่ อ.บางพลี จ.สมุทรปราการ มีส่วนทำให้เกิด ฝนพิษ ซึ่งเป็นอันตรายต่อทั้งสุขภาพและสิ่งแวดล้อมได้
  • ฝนพิษคืออะไร? / เกิดจากอะไร?
ฝนพิษที่เกิดการปนเปื้อนของสารเคมี คือ ฝนที่ตกลงมาในขณะที่เกิดเหตุการณ์ จนหลังจากเหตุการณ์ผ่านพ้นไปในช่วงระยะเวลา 3-4 วัน
ในทางวิทยาศาสตร์กระบวนการนี้เรียกว่า Wash out process คือ เกิดขึ้นจากการที่มีสิ่งปนเปื้อนแขวนลอยในอากาศบริเวณพื้นที่ โดยเมฆที่ก่อให้เกิดฝนเป็นเมฆสะอาด เมื่อเกิดเป็นฝนตกลงมาน้ำฝนนั้นจึงปนเปื้อนสารเคมี
จากเหตุการณ์ดังกล่าวก่อให้เกิดการระบายสารมลพิษทางอากาศทั้งในรูปของฝุ่นละออง (particulate phase) และในรูปของก๊าซ (gaseous phase) โดยสารมลพิษทางอากาศในกลุ่มที่เป็นสารเคมีเหล่านี้สามารถรวมตัวกับน้ำฝนและก่อให้เกิดผลกระทบต่อระบบนิเวศ รวมถึงต่อสุขภาพอนามัยของประชาชนผ่านการอุปโภคบริโภคได้ 

  • การสัมผัสหรือบริโภคฝนพิษ มีความอันตรายต่อสุขภาพอย่างไร?
อันตรายโดยตรงจากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นอยู่ในรูปแบบของความเสี่ยงจากการได้รับสัมผัสผ่านทางการหายใจ (inhalation pathway)
อย่างไรก็ตาม เมื่อสารเคมีเหล่านี้ตกสะสม (deposition) ลงสู่สิ่งแวดล้อมจะก่อให้เกิดการปนเปื้อนใน media อื่น ๆ เช่น การปนเปื้อนในดิน ในแหล่งน้ำ ซึ่งจะก่อให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพจากการอุปโภค/บริโภค (ingestion pathway) รวมถึงในบางกรณีอาจพบผลกระทบอันเนื่องมาจากการได้รับสัมผัสทางผิวหนังโดยตรง (dermal exposure) 
  • ฝนพิษเมื่อไหลลงดิน แม่น้ำ ลำคลอง จะส่งผลเสียต่อสิ่งแวดล้อมอย่างไร?
ฝนซึ่งปนเปื้อนสารเคมีจะก่อให้เกิดการปนเปื้อน (contamination) ในสิ่งแวดล้อมบริเวณพื้นที่ที่เกิดเหตุ และจากการคาดการณ์ว่าเหตุการณ์ดังกล่าวมีโอกาสสูงที่จะก่อให้เกิดการระบายสารก่อมะเร็ง (carcinogenic substances) จึงทำให้มีโอกาสที่จะเกิดการสะสม การปนเปื้อนของสารเคมี และสารก่อมะเร็งดังกล่าวในสิ่งแวดล้อม ซึ่งจะมีการไหลเวียนในระบบนิเวศรวมถึงในระบบห่วงโซ่อาหาร ทำให้เกิดผลกระทบในเชิงคุณภาพต่อทั้งระบบนิเวศและสุขภาพอนามัยได้

น้ำฝนในแม่น้ำ


เรื่องต้องรู้ เพื่อป้องกันอันตรายจากฝนพิษ ในทุกมิติ

  • เมื่อสัมผัสหรือดื่มน้ำฝนที่ปนเปื้อนสารพิษควรปฏิบัติตัวอย่างไร?
สิ่งสำคัญที่สุด คือ ต้องทราบว่ามีการปนเปื้อนในน้ำฝนหรือไม่ โดยจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องวิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีน้ำฝนโดยตรวจวัดในพารามิเตอร์ที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับสารเคมีที่อาจเกิดจากเหตุการณ์และปนเปื้อนในน้ำฝน เช่น Styrene, Xylene, Benzene, Formaldehyde และ Polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs)
หากสัมผัสน้ำฝนที่ปนเปื้อนควรทำความสะอาดบริเวณที่สัมผัสด้วยน้ำสะอาด (ในกรณีนี้คือน้ำประปา) ทั้งนี้ แนวทางของการลดระดับความเข้มข้นของการได้รับสัมผัส คือ การเจือจาง (dilution) นั่นเอง
ขณะเดียวกัน ถ้าดื่มน้ำฝนที่ปนเปื้อนเข้าไปแล้ว ให้สังเกตอาการ หากรู้สึกมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์ อย่างไรก็ดีหากทราบว่าน้ำฝนมีการปนเปื้อน ควรงดกักเก็บและบริโภคน้ำฝนเป็นการชั่วคราวอย่างน้อย หรือหากจำเป็นต้องใช้ควรนำน้ำไปผ่านการกรองโดยเฉพาะอย่างยิ่งการกรองด้วยถ่านหรือถ่านกัมมันต์ (activated carbon) ในช่วงดังกล่าว

น้ำฝนปนเปื้อน

  • คำแนะนำในการใช้น้ำทั้งอุปโภคหรือบริโภค คืออะไร?
ควรเลี่ยงการใช้น้ำฝนรวมถึงการกักเก็บน้ำฝน เพื่อใช้ในการอุปโภค/บริโภคโดยตรงอย่างน้อย 1 สัปดาห์ ภายหลังเหตุการณ์คลี่คลาย
ในส่วนของน้ำประปา หน่วยงานที่ให้บริการควรตรวจสอบการปนเปื้อนโดยมีการวิเคราะห์เพิ่มเติมในส่วนของสารเคมีจากเหตุการณ์ที่อาจปนเปื้อนในแหล่งน้ำดิบเพิ่มเติมจากการตรวจวัดคุณภาพน้ำประปาโดยทั่วไป
ทั้งนี้หากมีการปนเปื้อน ควรเพิ่มระยะเวลาในกระบวนการกรองเพิ่มเติมในกระบวนการผลิตน้ำประปา และในส่วนของการใช้น้ำประปาเพื่อการบริโภคของประชาชนทั่วไป ควรกรองน้ำด้วยระบบถ่านก่อนการบริโภค
ในส่วนของการใช้น้ำเพื่อการอุปโภคทั้งจากแหล่งน้ำโดยตรงและจากระบบน้ำประปา ผลกระทบจากเหตุการณ์อาจไม่มีผลกระทบต่อสุขภาพอนามัยของประชาชนทั่วไป หรือมีความเสี่ยงต่อสุขภาพอนามัยในระดับต่ำจึงสามารถใช้อุปโภคได้ตามปกติ

ที่มา : บทความเรื่อง ฝนพิษ จาก Mahidol Channel


อ่านสาระน่ารู้ เพื่อดูแลตนเองให้ปลอดภัยจากวิกฤตต่างๆ กันต่อ

ทุกสิ่งที่ต้องรู้เรื่อง ‘กักตัวที่บ้าน (Home Isolation)’ เมื่อตกเป็น ‘ผู้ป่วยโควิดสีเขียว’

4 มาตรการจำเป็นที่ควรทำเพื่อรับมือ เมื่อ ผู้ติดเชื้อโควิดรายวัน เกินควบคุม

แชร์วิธีปฐมพยาบาล ‘เมื่อร่างกายได้รับสารพิษ’ เรื่องที่ต้องรู้ไปพร้อมข่าว โรงงานสารเคมีที่กิ่งแก้ว ระเบิด