เปิดโมเดล ‘สมาคมเพื่อนชุมชน’ จับมือภาคีเครือข่าย พัฒนา ‘ระยอง’ สู่ เมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรม อย่างยั่งยืน

หากพูดถึง จังหวัดระยอง ในบริบทของการพัฒนาอย่างยั่งยืน เพื่อเป็น ‘เมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรม’ จำเป็นต้องทำให้เกิดประสิทธิผลของการพัฒนาให้ครบทุกมิติที่เมืองแห่งนี้มี ไม่ว่าจะเป็น การส่งเสริมให้เกิดความก้าวหน้าของอุตสาหกรรม การรักษาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และ ชุมชนน้อยใหญ่ที่นี่ต้องมีคุณภาพชีวิตที่ดี ซึ่งการจะสร้างภาพใหญ่ของความสำเร็จนี้ให้เกิดขึ้นจริง ไม่สามารถเกิดขึ้นจากหน่วยงานหรือภาคส่วนเดียว แต่ต้องอาศัยความร่วมมือ ของทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคอุตสาหกรรม และชุมชนในท้องถิ่น โดยต้องมีองค์กรที่จะมาเป็นสื่อกลาง ทำงานร่วมกับทุกฝ่าย ในรูปแบบของภาคีเครือข่าย เพื่อวางแผนขับเคลื่อนทิศทางการพัฒนาอย่างยั่งยืนนี้ให้เกิดเป็นรูปธรรมให้ได้

ต้นแบบการพัฒนาที่เกริ่นมาข้างต้นนี้ ไม่ใช่แค่โมเดลในกระดาษ แต่เกิดขึ้นได้จริงแล้ว ผ่านการผลักดันและลงมือทำของ ‘สมาคมเพื่อนชุมชน’ และกลุ่มภาคีเครือข่ายซึ่งเป็นผู้ประกอบการอุตสาหกรรมในพื้นที่มาบตาพุดคอมเพล็กซ์ (MTP) ในรูปแบบของ Collaborative Model โดยเป็นการริเริ่มของ 5 บริษัท( กลุ่ม ปตท. เอสซีจี บีแอลซีพี ดาวประเทศไทย และโกลว์) จนในปัจจุบันมีสมาชิกรวมแล้วถึง 17 กลุ่มบริษัท

สมาคมฯ มีเป้าหมายยกระดับความเป็นอยู่และคุณภาพชีวิตชุมชนให้อยู่ร่วมกับกลุ่มอุตสาหกรรมอย่างมีความสุข ทำให้เกิด การพัฒนาอย่างยั่งยืนในจังหวัดระยอง ซึ่งมีวัตถุประสงค์ในการดูแลสิ่งแวดล้อม เพิ่มคุณภาพชีวิต สร้างเศรษฐกิจชุมชน ผลักดันให้เกิดโรงงานและชุมชนเชิงนิเวศ
โดยทุกเป้าหมายที่ตั้งขึ้นนี้ มีหลักชัยอยู่ที่การนำ จังหวัดระยอง ซึ่งเป็นหนึ่งในสามของจังหวัดที่อยู่ใน เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ EEC ได้ยกระดับสู่การเป็นเมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ระดับ 5 ก้าวสู่การเป็นเมืองต้นแบบของไทย พร้อมแบ่งปันองค์ความรู้ขยายผลสู่การพัฒนาจังหวัดอื่น ทั้งในพื้นที่ EEC และโดยรอบต่อไป
เพื่อให้เห็นภาพแผนการพัฒนา จังหวัดระยอง ให้เป็น เมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรม มากขึ้น วันนี้เราขอเจาะลึกไปยังแผนการดำเนินตลอด 1 ทศวรรษ ที่ผ่านมาของสมาคม รวมถึงแผนการณ์ในอนาคตที่ต้องการต่อยอดให้การพัฒนานี้มีความยั่งยืนต่อไปด้วย

ความท้าทายของการจัดการ 4 ปัจจัยสิ่งแวดล้อม การทำงานในภาคอุตสาหกรรม

อย่างไรก็ตาม การจะทำให้ พัฒนา ‘จังหวัดระยอง’ สู่ เมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรม อย่างที่ สมาคมเพื่อนชุมชน และภาคีเครือข่ายตั้งหวังไว้ จำเป็นที่ทางสถานประกอบการ หน่วยงานที่รับผิดชอบในการส่งเสริมภาคอุตสาหกรรม และเหล่าพนักงานที่ทำงานในภาคอุตสาหกรรมนั้น ต้องร่วมมือกันวางแผนจัดการสิ่งแวดล้อมการทำงาน ซึ่งหมายถึงสิ่งต่างๆที่อยู่ล้อมรอบตัวผู้ปฏิบัติงานในขณะที่ทำงาน เช่น เพื่อนร่วมงาน เครื่องจักร อุปกรณ์ต่างๆ การถ่ายเทของอากาศในสถานที่ปฏิบัติงาน เสียง แสงสว่าง ความร้อน สารเคมี และรวมถึงเชื้อโรคต่างๆ ด้วย

โดยทาง สมาคมเพื่อนชุมชน ได้ระบุถึง 4 ปัจจัยสิ่งแวดล้อมการทำงานในภาคอุตสาหกรรม ที่เป็นทั้งโจทย์และความท้าทายสำคัญประกอบในการวางแผนบริหารจัดการเพื่อพัฒนาทุกองคาพยพของจังหวัดระยองไปสู่ความยั่งยืน ซึ่งถ้า ปัจจัยเหล่านี้ได้รับการบริหารจัดการอย่างเหมาะสมไม่เพียงจะช่วยสร้างผลิตภาพ หรือ Productivity ที่มีประสิทธิภาพ ขับเคลื่อนภาคอุตสาหกรรมในพื้นที่ได้เท่านั้น แต่สภาพแวดล้อมและชุมชน ก็จะได้อานิสงส์จากการจัดการปัจจัยแวดล้อมในการทำงานของภาคอุตสาหกรรมนี้ด้วย
  1. สิ่งแวดล้อมทางกายภาพ (Physical Environment)
ได้แก่ เสียงดัง ความร้อน ความสั่นสะเทือน แสงสว่าง ความกดดันบรรยากาศ ตลอดจนเครื่องมือ เครื่องจักร อุปกรณ์ต่างๆ รวมทั้งบริเวณสถานที่ทำงาน
  1. สิ่งแวดล้อมทางเคมี (Chemical Environment)
สิ่งแวดล้อมที่ผู้ปฏิบัติงานต้องเกี่ยวข้อง เช่น สารเคมีที่ใช้ สารเคมีที่เป็นผลผลิต สารเคมีที่เป็นของเสียต้องกำจัด เช่น สังกะสี แมงกานีส สารตะกั่ว สารปรอท สารเคมีนั้นอาจอยู่ในรูปของก๊าซ ไอ ฝุ่น ละลอง ควัน หรืออยู่ในรูปของเหลว เช่น ตัวทำละลาย กรด ด่าง เป็นต้น
  1. สิ่งแวดล้อมทางชีวภาพ (Biological Environment)
ประกอบด้วยสิ่งแวดล้อมที่มีชีวิต ไดแก่ แบคทีเรีย เชื้อรา ไวรัส พยาธิ และ สัตว์ อื่นๆ เช่น งู ตะขาบ และสิ่งแวดล้อมที่ไม่มีชีวิต ได้แก่ ฝุ่นฝ้าย ฝุ่นข้าว ฝุ่นเมล็ดพืชต่างๆ
  1. สิ่งแวดล้อมทางเออร์กอนอมิคส์ (Ergonomics)
สิ่งแวดล้อมที่มีผลต่อภาวะที่เกี่ยวกับจิตวิทยาสังคม และเศรษฐกิจในการทำงาน ได้แก่ สภาวะในการทำงานที่ถูกเร่งรัดหรือบีบบังคับให้ต้องทำงาน โดยไม่คำนึงถึงสภาพความเป็นอยู่ หรือมอบหมายให้ทำงานมากเกินกำลัง หรือทำงานซ้ำซาก จนเกิดความเบื่อหน่าย การทำงานล่วงเวลา การทำงานกับเพื่อนร่วมงานที่แปลกหน้า สิ่งเหล่านี้อาจเป็นสาเหตุให้เกิดความกดดันทางจิตใจ ซึ่งเป็นผลเสียต่อการปฏิบัติงาน


ระยอง จะเป็นเมืองน่าอยู่เต็มตัว ต้องเปลี่ยนผ่านสู่การใช้พลังงานสะอาดให้มากขึ้น

นอกจากนั้น การพัฒนาเมืองอย่างยั่งยืนให้ครบในทุกมิติ สมาคมเพื่อนชุมชน และภาคีเครือข่ายมองว่าต้องบรรจุแผนการใช้พลังงานสะอาดให้อยู่ในแผนการพัฒนาเมืองด้วย เพราะในยุคนี้มีการสนับสนุนให้ทุกภาคส่วนปรับเปลี่ยนมาใช้ พลังงานสะอาด หรือ พลังงานทางเลือกกันอย่างแพร่หลาย
เนื่องจากปัจจุบัน พลังงานที่หล่อเลี้ยงประเทศไทยส่วนใหญ่นั้น มาจากก๊าซธรรมชาติถึง 57% ลิกไนต์/ถ่านหิน 17% และนำเข้าถึง 12% การผลิตไฟฟ้าจากโรงไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียน อาทิ โซล่าร์เซลล์ พลังงานลม นั้นมีสัดส่วนเพียงแค่ 10% เท่านั้นเอง
แต่ล่าสุดก็มีข่าวดีออกมาว่าในแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าฉบับใหม่ของ การไฟฟ้าฝ่ายผลิต หรือ กฟผ. ได้วางเป้าหมายไว้ว่าจะลดการใช้งาน ลิกไนต์/ถ่านหิน ก๊าซธรรมชาติ และจะซื้อไฟฟ้าจากประเทศเพื่อนบ้านลง แต่จะเพิ่มการพึ่งพิงพลังงานทางเลือกจากโรงไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียนให้มากขึ้น เพื่อดันสัดส่วนของพลังงานหมุนเวียนไปที่ 18%
ทั้งนี้ หากนับรวมพลังงานสะอาดอื่นๆ เข้าไปด้วย เช่น พลังงานน้ำ พลังงานชีวมวล พลังงานขยะชุมชน ตัวเลขจะพุ่งสูงขึ้นไปได้ถึง 35% เลยทีเดียว โดยที่สัดส่วนของก๊าซธรรมชาติ ลิกไนต์/ถ่านหิน และการซื้อพลังงาน จะเหลือสัดส่วน 53%, 12% และ 9% ตามลำดับ

ดังนั้น ข้อมูลทางสถิติที่กล่าวมานี้ จึงเป็นเครื่องพิสูจน์ให้เห็นว่า ทาง กฟผ. ซึ่งเป็นหน่วยงานหลักในการผลิตไฟฟ้าของไทย ก็เดินหน้าเป็นหน่วยงานหลักในการผลิตพลังงานสะอาดใช้ในประเทศ  ยืนยันได้จากความตั้งใจในการผลักดันให้เกิดการผลิตพลังงานสะอาดขึ้นจาก 10% ไปสู่ 35% นั่นเอง
เนื่องจากสัดส่วนที่ลดลงของการใช้ ลิกไนต์/ถ่านหิน และก๊าซธรรมชาติอย่างมากนั้น จะส่งผลให้สามารถลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ได้มากขึ้น ซึ่งแผน PDP2018 ยังแสดงเป้าหมายที่จะลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกลงถึง 25-30% ภายในปี พ.ศ. 2573 เลยทีเดียว
ที่กล่าวมานี้ จึงไม่ใช่แค่ภาพรวมของพลังงานไทยในอนาคตอันใกล้ แต่แผนที่บอกเล่ามานี้วางแผนยาวไปถึงทศวรรษที่ 80 ด้วยเหตุนี้ ถ้าจังหวัดระยอง ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีการส่งเสริมให้เกิดอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ มุ่งลดการใช้ทรัพยากร ลดการปล่อยมลพิษ ได้ ย่อมเป็นต้นแบบของ ‘เมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรม’ อย่างที่ สมาคมเพื่อนชุมชนได้ตั้งเป้าไว้ได้ไม่ยาก

รีวิว 10 โครงการ พัฒนาระยองสู่ ‘เมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรม’ ด้วย Collaborative Model โดย สมาคมเพื่อนชุมชนและภาคีเครือข่าย

และตลอด 10 ปีที่ผ่านมา วริทธิ์ นามวงษ์ นายกสมาคมเพื่อนชุมชน ได้เปิดเผยว่า นอกจากการขับเคลื่อนการพัฒนาในทุกด้านที่กล่าวมาร่วมกับทุกฝ่ายและ ยังมีโครงการพัฒนาต่างๆที่สมาคมฯและภาคีเครือข่ายได้เดินหน้าทำ จนกระทั่งได้ผลลัพธ์ที่น่าพอใจ และตอบโจทย์ 3 ด้านหลัก คือ การยกระดับคุณภาพชีวิต (ด้านการศึกษาและสุขภาพ) การดูแลสิ่งแวดล้อม และการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชน ดังนี้

  1. โครงการเมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศเพื่อนช่วยเพื่อนสู่ Eco Factory 76 โรงงาน ครบ 100%
ส่วนชุมชนได้ยกระดับพื้นที่ในชุมชนเกาะกกให้เป็นชุมชนเชิงนิเวศต้นแบบ(Eco Community) ตั้งอยู่ในเทศบาลเมืองมาบตาพุด โรงเรียนวัดกรอกยายชาเป็นโรงเรียนเชิงนิเวศต้นแบบ (Eco School) และยังมีวัดเชิงนิเวศ (Eco Temple) อีก 21 วัดในปัจจุบัน โดยเริ่มดำเนินการตั้งแต่ปี 2561 ที่ผ่านมา
  1. โครงการแผนฉุกเฉินชุมชนและเครือข่ายเฝ้าระวังสิ่งแวดล้อมเชิงรุก
  2. โครงการทุนพยาบาลเพื่อนชุมชน ได้สนับสนุนทุนพยาบาลตั้งแต่ปี 2554 รวมทั้งสิ้น 440 ทุน
จะจบการศึกษารุ่นสุดท้ายในปี 2564 ซึ่งได้มีการไปปฎิบัติหน้าที่ในโรงพยาบาลต่างๆในพื้นที่จังหวัดระยอง สามารถดูแลคนไข้ประมาณ 344,000 คน ซึ่งในช่วงสถานการณ์การแพร่ระบาดโควิด-19 ที่ผ่านมา บุคลากรเป็นกำลังสำคัญ และพร้อมให้บริการและลดการแพร่ระบาดได้อย่างมีประสิทธิภาพ

  1. โครงการสนับสนุนบุคลากรทางการแพทย์ จัดจ้างบุคลากรทางสาธารณสุขจำนวน 33 คน ตั้งแต่ ปี 2554 จนถึงปัจจุบัน
  2. โครงการสนับสนุนหน่วยแพทย์เคลื่อนที่ชุมชน ได้เข้าไปดำเนินการจัดหน่วยให้บริการตรวจสุขภาพและรักษาเบื้องต้น ที่ครอบคลุม 119 ชุมชน ออกหน่วยปีละ 20 ครั้ง
  3. โครงการพัฒนาศักยภาพ อสม. (อาสาสมัครสาธารณสุขหมู่บ้าน) ซึ่งปัจจุบันถือเป็นกำลังสำคัญในการดูแลด้านสุขภาพเชิงรุกให้กับชุมชนและหน่วยงานสาธารณสุข โดยการจัดกิจกรรมฝึกอบรมเชิงปฎิบัติการให้กับ อสม. ในพื้นที่เขตควบคุมมลพิษ ใน 6 ตำบล ตั้งแต่ปี 2555-2563 จำนวนทั้งสิ้น 2,200 คน
  4. โครงการเพื่อนชุมชนติวเตอร์ มีนักเรียนชั้น ม.6 เข้าร่วมโครงการ ตั้งแต่ปี 2554-2563 จำนวน 22,000 คน ช่วยให้ผลคะแนน O-NET ในจังหวัดระยองมีลำดับที่ดีขึ้นอยู่ ในระดับ 3 ของประเทศในปี 2562
  5. โครงการทุนปริญญาตรีมอบทุนต่อเนื่องตั้งแต่ปี 2554-2563 ทั้งสิ้น 10 รุ่น จำนวน 290 ทุน จบการศึกษาแล้ว 89 คน และได้ประกอบอาชีพแล้วกว่า 50 % และทุนอาชีวศึกษาเพื่อนชุมชน ตั้งแต่ปี 2562-2563 กว่า 90 ทุน ซึ่งทั้งหมดยังอยู่ระหว่างการศึกษา เยาวชนเหล่านี้เป็นแรงงานคุณภาพที่สำคัญในการเข้าสู่ระบบงานในพื้นที่
  6. โครงการพัฒนาศักยภาพครูแนะแนวของ รร. ใน จ.ระยอง โดยการเข้าไปส่งเสริมองค์ความรู้และความเข้าใจให้กับครูแนะแนวเพื่อเข้าใจถึงแนวโน้มและทิศทางของความต้องการบุคลากรในพื้นที่อีอีซี
  7. โครงการพัฒนาวิสาหกิจชุมชน “เพื่อนชุมชน-ธรรมศาสตร์โมเดล” ดำเนินการตั้งแต่ปี 2559-2563 ทั้งสิ้น 38 กลุ่ม ร่วมกับคณะพาณิชย์ศาสตร์และการบัญชี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีแห่งประเทศไทย ธนาคารออมสิน และภาคเครือข่าย ในการพัฒนาและเพิ่มมูลค่าสินค้าให้กับวิสาหกิจชุมชนในพื้นที่ ซึ่งสามารถสร้างรายได้รวม 50.4 ล้านบาท ส่งผลให้ชุมชนในพื้นที่สามารถพึ่งพาตนเองได้

ก้าวต่อไปสู่ทศวรรษใหม่ กับการสานต่อ 3 โครงการ เพื่อระยอง และอีอีซี

สำหรับการดำเนินงานสมาคมเพื่อชุมชนนับตั้งแต่ปี 2564 เป็นต้นไป นายกสมาคมเพื่อนชุมชน เน้นย้ำว่าจะยังคงมุ่งเน้นสานต่อโครงการต่างๆ ที่เป็นประโยชน์อย่างต่อเนื่อง ใน 3 โครงการนำร่อง ต่อไปนี้
  1. โครงการมอบทุนบุคลากรด้านสาธารณสุข ในหลายสาขา ทั้งด้านทุนพยาบาล นักกายภาพบำบัด แพทย์แผนไทย จิตวิทยา จำนวน 21 ทุน ระหว่างปีการศึกษา 2564-2567 เนื่องจากจำนวนพยาบาลในพื้นที่ยังไม่เพียงพอสำหรับรองรับกับจำนวนประชากร โดยเฉพาะกลุ่มผู้สูงอายุที่มีมากขึ้น
  2. โครงการเพื่อนชุมชนติวเตอร์ (CPA Tutor) และโครงการมอบทุนการศึกษาระดับปริญญาตรี และอาชีวศึกษาให้กับเยาวชนในจังหวัดระยอง เพื่อเตรียมความพร้อมในการจัดหาแรงงานเข้าสู่ระบบในอีอีซี
  3. โครงการความร่วมมือระหว่างสมาคมฯและวิทยาลัยมาบตาพุด และหน่วยงานที่อื่นที่เกี่ยวข้องเพื่อเพิ่มศักยภาพในด้านการลดต้นทุนการผลิตให้กับวิสาหกิจชุมชนในการพัฒนาอุปกรณ์และเครื่องจักรที่มีราคาถูกกว่าท้องตลาด โดยการต่อยอดจากโครงการ“เพื่อนชุมชน-ธรรมศาสตร์โมเดลจนสามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์ต่างๆ และสามารถสร้างรายได้ให้กับชุมชนด้วย