ปรับบทเรียนรับมือ ‘ไวรัสโควิดสายพันธุ์เดลต้า’ ถล่มโลกของนานาประเทศ เป็นแนวทางคุมการระบาดในไทย

ในวันที่ประเทศไทยมีจำนวนผู้ติดเชื้อโควิดทะลุสองหมื่นรายติดต่อกันหลายวัน รวมถึงจำนวนผู้เสียชีวิตที่ทำสถิตินิวไฮเข้าหลักสองร้อยกว่าคน ทุกมาตรการเพื่อต่อสู้กับการระบาดระลอกล่าสุดได้ถูกงัดออกมาใช้ โดยเฉพาะการเร่งฉีดวัคซีนโควิด-19 ให้ได้มากที่สุด และการตรวจคัดกรองเชิงรุก ทั้งด้วยวิธี RT-PCR และ ชุดตรวจแอนติเจนแบบทราบผลเร็ว (Rapid Antigen Test) เพื่อหาผู้ติดเชื้อ และแยกออกมาจากครอบครัว สังคม โดยหวังว่าจะป้องกันการแพร่เชื้อต่อไปได้ ทว่า ต้องยอมรับว่า ‘ไวรัสโควิดสายพันธุ์เดลต้า’ ที่เราพยายามเอาชนะอยู่นี้ มีความสามารถในการแพร่เชื้อที่เร็ว แรง กว่าสายพันธุ์ก่อนๆ ที่ประเทศไทยเจอ

ด้วยเหตุนี้ วงการแพทย์และสาธารณสุขไทย จึงต้องเผชิญหน้ากับความท้าทายในการควบคุมการแพร่ระบาดของเชื้อ ไวรัสโควิดสายพันธุ์เดลต้า อีกครั้ง ซึ่งมีหนึ่งทางลัดที่จะช่วยให้ประเทศไทยสามารถรับมือกับวิกฤตโควิดระลอกนี้ได้ดีที่สุด นั่นคือ การปรับเอาบทเรียนจากนานาประเทศ ที่ในตอนนี้ ก็ต้องต่อสู้กับไวรัสโควิดสายพันธุ์นี้ไม่ต่างจากเรา
แนวคิดนี้นำเสนอโดย ศาสตราจารย์ ดร.นายแพทย์ประสิทธิ์ วัฒนาภา คณบดี คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล ใน LIVE อัปเดตสถานการณ์ COVID-19 ครั้งล่าสุด ทาง Facebook : Mahidol Channel ที่จัดไปเมื่อเร็วๆ นี้
ศาสตราจารย์ ดร.นายแพทย์ประสิทธิ์ วัฒนาภา
ศาสตราจารย์ ดร.นายแพทย์ประสิทธิ์ วัฒนาภา คณบดี คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล

อัปเดตแผนไฟท์ ‘ไวรัสโควิดสายพันธุ์เดลต้า’ จากประเทศต่างๆ ทั่วโลก

ศ.ดร.นพ.ประสิทธิ์ อัปเดตก่อนว่า สหประชาชาติ ออกมาเตือนแล้วว่าหลังจากวันที่ 30 ก.ค. จะเกิดสิ่งที่เหนือความคาดหมายจากการแพร่ระบาดของ ‘ไวรัสโควิดสายพันธุ์เดลต้า’ ที่จะระบาดอย่าง รุนแรง รวดเร็วกว่าที่เคยคาดการณ์ไว้ โดยจะกระจายไป 132 ประเทศ ที่สำคัญ คือ ใน หนึ่งสัปดาห์ ติดเชื้อเกือบสี่ล้านคน ในหนึ่งเดือนมีคนติดเชื้อเพิ่ม 80% รวมถึงการตาย 80% ในบางพื้นที่ เช่น แอฟริกา ขณะที่ 5 ส.ค. ไทยอยู่ในกลุ่มประเทศสีเข้มเรียบร้อย
ด้วยความรุนแรงในการแพร่ระบาดของ ‘ไวรัสโควิดสายพันธุ์เดลต้า’ ทำให้หลายประเทศ ได้ออกมาประกาศมาตรการหลากหลายเพื่อควบคุมการแพร่ระบาดระลอกนี้ให้ได้เร็วที่สุด
  • สหรัฐฯ เร่งเครื่องฉีดวัคซีนให้มากขึ้น พร้อมกลับมาแนะนำ ชาวอเมริกันให้สวมหน้ากาก
ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคของสหรัฐอเมริกา (CDC) ซึ่งทำหน้าที่เฝ้าติดตามโรคระบาดต่างๆ ในสหรัฐอเมริกา ได้ออกแนวปฏิบัติล่าสุด แก้ไขจากแนวคิดเดิม เนื่องจากสถานการณ์การแพร่ระบาดของ ไวรัสโควิดสายพันธุ์เดลตา ยังคงน่าเป็นห่วง ขณะเดียวกัน การฉีดวัคซีนยังไม่ไปถึงจุดที่ควรจะเป็น

“ทั้งนี้ เพราะมีการรวบรวมตัวเลขติดเชื้อใหม่ 7 วัน ปลาย เดือน มิ.ย. อัตราเฉลี่ย 7 วัน ผู้ติดเชื้อราว 12,000 ราย ปลายเดือน ก.ค. ขึ้นไปที่เฉลี่ย 60,000 ราย แปลว่าติดเชื้อ 5 เท่าตัว แสดงว่าเหตุการณ์ต่างๆ ย้อนกลับไป ธ.ค. 63 –  ม.ค. 64 ทั้งๆ ที่สหรัฐฯ มีการฉีดวัคซีนไปเยอะพอสมควร โดยทั้ง 50 รัฐ มีการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิดสายพันธุ์เดลต้ากว่า 80%”

โดยแนะนำให้เร่งฉีดวัคซีนโควิดเร็วมากขึ้นและแนะนำให้ชาวอเมริกันใส่หน้ากาก จากที่ก่อนหน้านั้น เคยประกาศว่ามีการฉีดวัคซีนโควิดมากพอ บางรัฐจึงส่งสัญญานให้พลเมืองไม่ต้องใส่หน้ากาก แต่มาในตอนนี้กลับมาประกาศขอให้ประชาชนอเมริกัน ไม่ว่าจะไปที่ใดขอให้ใส่หน้ากากกันทุกคน ถึงแม้จะฉีดวัคซีนครบก็กลับมาใส่หน้ากาก
โดยเฉพาะพื้นที่เสี่ยง คนเยอะ ขณะที่ ร้านค้า สถานประกอบการต่างๆ เร่งออกมาตรการรองรับการประกาศ CDC รวมถึงลูกค้าที่ฉีดวัคซีนครบ ขณะที่ รัฐกลาง และของแต่ละรัฐ เร่งออกมาตรการให้ผู้ที่ยังไม่ได้รับวัคซีน ให้เข้ารับการฉีดวัคซีน ด้วยการให้รางวัลจูงใจหรือบังคับ
“CDC ย้ำว่า คนที่ฉีดครบเรียบร้อย ก็ยังสามารถแพร่เชื้อใกล้เคียงกับคนที่ยังไม่ฉีดวัคซีน สิ่งที่ดี คือ คนที่ฉีดวัคซีนครบ โอกาสรุนแรงน้อยลง เมื่อเทียบกับคนที่ไม่ได้ฉีดวัคซีน”
  • สหราชอาณาจักร ย้ำชัดฉีดวัคซีนครบ ก็ยังติดเชื้อได้
สำหรับ สหราชอาณาจักร เกิดการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสสายพันธุ์เดลตา สัดส่วนกว่า 90% โดยจากข้อมูลการตรวจรหัสพันธุกรรมเดลตา เมื่อ 21 มิ.ย. – 19 ก.ค. จำนวน 1,788 คน พบว่า ครึ่งหนึ่งไม่ได้ฉีดวัคซีน และมี 30% ในจำนวนนี้ ที่ฉีดวัคซีนครบแล้ว นั่นแปลว่าผู้ที่ฉีดวัคซีนครบก็มีโอกาสติดเชื้อได้ โดยวัคซีนที่สหราชอาณาจักรฉีด คือ mRNA และ แอสตร้าเซนเนก้า
“จะเห็นว่าตอนนี้ สหราชอาณาจักรมียุทธศาสตร์กลางน้ำ คือ วัคซีน ที่ช่วยลดความรุนแรง เสียชีวิต ยิ่งฉีดเยอะ ส่งผลเชิงบวกเพิ่มอัตราการรอด ลดการเสียชีวิตได้ด้วย”
ศ.ดร.นพ.ประสิทธิ์ อธิบายให้เห็นภาพว่า สหราชอาณาจักร มีประชากรใกล้เคียงกับไทย หลังจากฉีดวัคซีน 8 ธ.ค. 63 ทุกอย่างเริ่มดีขึ้น จำนวนผู้ติดเชื้อลดลง จนกระทั่งระลอกใหม่นี้ที่การแพร่รระบาดของสายพันธุ์เดลตาครอบคลุมกว่า 90% อัตราการติดเชื้อกลับเพิ่มจากเดิมสองหลัก เป็นห้าหลัก ในระดับ 3 – 5 หมื่นราย แต่จำนวนผู้เสียชีวิตต่ำ แค่หลักสิบถึงหลักร้อยเท่านั้น นี่เป็นผลมาจากการฉีดวัคซีนโควิดที่ค่อนข้างครอบคลุม
ปัจจุบัน สหราชอาณาจักร ฉีดวัคซีนแล้ว 86,207,851 โดส ฉีดวันละ 181,407 โดส (ประชากร 68,281,783 คน) 70.4% ของประชากร ได้รับ 1 โดส และ 58.7% ได้ครบโดส
ที่ผ่านมา นายกรัฐมนตรีสหราชอาณาจักร บอริส จอห์นสัน ประกาศ Freedom Day ในวันที่ 19 ก.ค. เนื่องจากประชาชนในสหราชอาณาจักร ฉีดวัคซีนหนึ่งโดสอย่างน้อย 70% และฉีดครบโดสแล้ว 60% นายกรัฐมนตรีจึงประกาศให้ไม่ต้องใส่หน้ากาก เปิดผับ เปิดภัตตาคาร ร้านอาหาร ให้รับประทาน ได้ ซึ่งหลังจากประกาศเช่นนี้ ตัวเลขผู้ติดเชื้อก็ไม่ได้เพิ่มขึ้นจนน่ากังวลอะไร
แต่บุคลากรทางการแพทย์ ก็ต่างลงนามร่วมกันและเสนอให้นายกรัฐมนตรีทบทวนการประกาศ Freedom Day เพราะมองว่าถ้าคนไม่ใส่หน้ากาก ย่อมเกิดการแพร่ระบาดใหม่ เกิดการกลายพันธุ์ของเชื้อ ดื้อต่อวัคซีนได้ในที่สุด
ทว่า เรื่องที่น่ายินดีที่เกิดขึ้นที่สหราชอาณาจักร คือ คนจำนวนไม่น้อย โดยเฉพาะสูงวัย คุ้นเคยกับการใส่หน้ากากแล้ว จึงมีส่วนในการลดความเสี่ยงของการติดเชื้อได้

  • ฝรั่งเศส ใช้ Health Pass ยืนยันการฉีดวัคซีนและสถานะสุขภาพ
ตั้งแต่เกิดการระบาดในระลอกแรกที่ฝรั่งเศส ยังไม่นโยบายในการฉีดวัคซีนโควิด จนเริ่มเกิดการแพร่ระบาดในวงกว้าง และมีผู้ติดเชื้อจำนวนมาก จึงค่อยเริ่มระดมฉีดวัคซีนเต็มที่
โดยในปัจจุบัน ชาวฝรั่งเศสได้ฉีดวัคซีนแล้ว 77,681,231 โดส ฉีดวันละ 517,893 โดส มี 68.9% ของประชากร ได้รับ 1 โดส และ 57.3% ได้ครบโดส สถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 ในฝรั่งเศส จึงเป็นไปในรูปแบบเดียวกับสหราชอาณาจักร คือ เมื่อมีการระบาดของเชื้อไวรัสโควิดสายพันธุ์เดลต้า ก็ทำให้ยอดผู้ติดเชื้อทะยานขึ้นไปเป็นหลักหมื่น แต่มีจำนวนผู้เสียชีวิตแค่สองหลักเท่านั้น  
ประเทศฝรั่งเศสเข้าสู่การระบาดรอบที่ 4 (Fourth Wave) แล้ว โดยเป็นการระบาดของสายพันธุ์เดลต้า รัฐบาลจึงออกมาตรการให้ผู้เข้ารับบริการในสถานให้บริการต่างๆ มี Health Pass ที่แสดงว่าได้รับวัคซีน หรือ มีผลการตรวจไม่พบเชื้อ COVID-19 ในระยะเวลาใกล้การใช้บริการ หรือ เพิ่งหายจากการติดเชื้อ COVID-19

  • อิสราเอล แม้จะฉีดวัคซีนได้อย่างรวดเร็ว แต่ยังเสี่ยงต้องอาจล็อกดาวน์หากระบาดหนัก
ดังที่เราได้ทราบจากการรายงานข่าวว่า ประเทศอิสราเอล เป็นอีกหนึ่งประเทศที่ได้รับการชื่นชมว่า มีการฉีดวัคซีนโควิดให้กับประชาชนได้อย่างรวดเร็วที่สุด ทำให้เกิดภูมิคุ้มกันหมู่ และมีจำนวนผู้ติดเชื้อโควิดที่น้อย
โยอิสราเอล ฉีดวัคซีนแล้ว 11,588,381 โดส ฉีดวันละ 119,085 โดส (ประชากร 8,808,673 ล้าน) 64.1% ของประชากร ได้รับ 1 โดส และ 59.6% ได้ครบโดส
ทว่า ทันทีที่โลกโดนจู่โจมด้วยเชื้อไวรัสโควิด-19 สายพันธุ์เดลต้า อิสราเอลก็ไม่รอดพ้น สายพันธุ์เดลตากลายเป็นสายพันธุ์หลักที่แพร่ระบาดอยู่ในประเทศอิสราเอล ผู้อำนวยการกระทรวงการสาธารณสุข (Health Ministry Director -Nachman Ash) ได้ให้สัมภาษณ์ว่าอาจต้องมีการล็อกดาวน์เร็วๆ นี้
เพราะ ไวรัสโควิดสายพันธุ์เดลต้า อาจทำให้เกิดการแพร่ระบาดเพิ่มจนทำให้ระบบสุขภาพล่ม ทั้งนี้ หากต้องล็อกดาวน์ อาจเกิดในเดือนกันยายนในช่วงวันหยุด (Jewish Holidays) ซึ่งน่าจะกระทบกับระบบเศรษฐกิจของอิสราเอลไม่น้อย

ปรับบทเรียนของนานาชาติ เป็นแนวทางคุมการระบาดในไทย
ศ.นพ.ดร.ประสิทธิ์ ชี้ว่าในขณะนี้ประเทศไทยมีการฉีดวัคซีนโควิด ซึ่งครอบคลุมการลดความรุนแรงจากการติดเชื้อโควิดสายพันธุ์เดลตาได้อยู่ แต่อย่างไรก็ตาม ตอนนี้ประเทศไทยกำลังเร่งฉีดวัคซีนให้กับกลุ่มเสี่ยง ทั้งผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไป ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง 7 กลุ่มโรค คนอ้วน ซึ่งถ้าน้ำหนักเกิน 100 กิโลกรัมก็ฉีดได้เลย รวมไปถึงเด็กอายุ 12 ปีขึ้นไปที่มีโรคเรื้อรัง เช่น โรคหัวใจ โรคปอดก็มีการดำเนินการให้ ซึ่งมีการดำเนินการแล้วในระดับหนึ่ง

“สิ่งสำคัญในตอนนี้ต้องเร่งฉีดวัคซีนให้คนสูงอายุ คนป่วยโรคเรื้อรัง ก่อน เมื่อฉีดได้จำนวนหนึ่งแล้วจึงค่อยมาให้กลุ่มอื่นๆ ซึ่งถึงตอนนั้นก็เป็นการฉีดให้กับทุกคน เพียงแต่ในตอนนี้ต้องคำนึงถึงเรื่องอายุสำคัญ เพราะตัวเลข 60-70% ของผู้เสียชีวิต ล้วนเป็นคนอายุเกิน 60 ปี”

“อย่างไรก็ตาม ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคของสหรัฐอเมริกา (CDC) ยืนยันว่าวัคซีนที่ฉีดอยู่ในขณะนี้ยังลดความรุนแรงกับการเสียชีวิตได้อยู่ รวมถึงลดโอกาสของการแพร่กระจายของเชื้อลงไปเยอะ”
“และสิ่งสำคัญ คือ เราต้องกลับมากำชับมาตรการ ซึ่งหลายประเทศเริ่มทำกันแล้ว ทั้งการสวมหน้ากากอนามัย การฉีดวัคซีนโควิดที่เป็นบูสเตอร์โดส แม้องค์การอนามัยโลกยังไม่ได้แนะนำอย่างเป็นทางการ เพราะชาวโลกยังได้รับวัคซีนโควิดกันไม่ทั่วถึง แต่อย่างไรแล้ว การฉีดวัคซีนเข็มที่ 3 ก็มีความจำเป็น เพื่อไปกระตุ้นภูมิฯ ซึ่งหากเราทำได้ ก็จะสู้กับการแพร่ระบาดระลอกใหม่นี้กันได้ จนกระทั่งถึงปีหน้า ซึ่งในเวลานั้นย่อมมีวัคซีนรุ่น 2 น่าจะออกมาแล้ว” คณบดีศิริราชฯ กล่าว

โควิดระลอกสาม

การจ้างงาน

“ที่ผ่านมา ในประเทศไทย เกิดการระบาดเป็นคลัสเตอร์ ซึ่งอยู่ในโรงงานเป็นส่วนใหญ่ ละยังมีโรงงานที่อยากทำบับเบิ้ล แอนด์ ชีล แต่อาจยังทำได้ไม่เต็มที่ ส่วนในเมืองหลวง อย่าง กรุงเทพฯ เท่าที่สังเกตการณ์ ประชาชนก็การ์ดไม่ได้ตก เพราะจากนี้ไปเรามีโอกาสที่จะได้เห็นกราฟการติดเชื้อใหม่ใน กทม. มีแนวโน้มความชันเริ่มลดลง ไม่ได้เพิ่มเร็วในอัตราที่รวดเร็วเหมือนก่อนหน้านี้ นี่จึงเป็นบทพิสูจน์ว่าการเร่งฉีดวัคซีนให้เร็วที่สุด มีส่วนช่วยให้การแพร่ระบาดในเมืองใหญ่ลดลงได้ ซึ่งปัจจุบันเราฉีดได้ประมาณ 22% ของทั้งประเทแล้ว”
มาถึงคำถามที่เชื่อว่าทุกคนอยากทราบ นั่นคือ “เราจะได้เห็นจำนวนผู้ติดเชื้อและผู้เสียชีวิตในไทยลดลงเมื่อไร?” ศ.ดร.นพ.ประสิทธิ์ ตอบในประเด็นนี้ในเชิงอธิบาย เพื่อให้ทุกคนได้ทำความเข้าใจกับสถานการณ์การแพร่ระบาดนี้ว่า
“หากมีการบริหารจัดการตามมาตรการควบคุมการแพร่เชื้ออย่างเป็นระบบ สามารถป้องกันไม่ให้เกิดการระบาดเป็นคลัสเตอร์ใหม่ โดยทำคู่ขนานกับการฉีดวัคซีน ถ้าได้ตามเป้าหมายทะลุ 25% ภายในส.ค. เชื่อว่าเดือน ก.ย.-ต.ค. จะเห็นตัวเลขผ็ติดเชื้อ ผุ้เสียชีวิตลดลง แต่ต้องไม่มีปัจจัยอื่นใดเข้ามาก่อให้เกิดการแพร่กระจายมากขึ้นอีก”

“ถ้าตัวเลขการระบาดลดได้จริง และปลายปีมีไฟเซอร์ 20 ล้านโดสเข้ามาในประเทศไทย ผมเชื่อว่าเราจะควบคุมสถานการณ์การระบาด และยื้อเวลาไปจนถึงมีวัคซีนรุ่น 2 ในปีหน้าได้ แต่ต้องยอมรับว่าหากมีอะไรมากระทบอีก ก็ไม่อยากนึกว่า จำนวนจะเป็นอย่างไร ซึ่งขณะนี้ต้องบอกตามตรงว่ายังไม่ถึงจุดพีค เพราะตัวเลขของกราฟ ไม่ว่าในกทม. หรือต่างจังหวัด ยังขึ้นอยู่ เพียงแต่บางพื้นที่ขึ้นด้วยความชันที่น้อยลง”

“ที่สุดแล้ว สิ่งสำคัญ คือ เราต้องดูสถานการณ์ทั่วโลกคู่ขนานกับประเทศไทย ไม่เช่นนั้นเราจะจัดการกับสถานการณ์การแพร่ระบาดนี้ไม่ได้ เพราะตราบใดที่ ทั่วโลกยังมีการระจายวัคซีน ยารักษาโรค ที่ไม่เพียงพอ การควบคุมและลดจำนวนผู้ติดเชื้อก็ดูยังเป็นเรื่องยาก”

“และยิ่งไวรัสสายพันธุ์ที่เราต่อสู่อยู่นี้ คือ สายพันธุ์เดลต้า ที่มีคนนิยามว่าเป็น ไวรัสล้างโลก ทำให้หลายประเทศต้องกลับมาทบทวนมาตรการควบคุมการแพร่เชื้อใหม่ จากเดิมที่คิดว่าควบคุมได้ ตอนนี้ไม่ใช่แบบนั้นแล้ว สหรัฐอเมริกา อิสราเอล เป็นตัวอย่างของประเทศที่ต้องมาปรับแผนการต่อสู้กับการระบาดของไวรัสโควิดสายพันธุ์เดลต้านี้ใหม่ และหากในอนาคต เกิดสายพันธุ์ใหม่ขึ้นมาอีก ตอนนั้น ก็ต้องปรับแผนกันใหม่อีก ดังนั้น ในตอนนี้จึงต้องเร่งหยุดการแพร่กระจายให้เร็วที่สุด” ศ.ดร.นพ.ประสิทธิ์ กล่าวสรุป

การรับมือกับสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิดระลอกใหม่ ต้องอัปเดตตลอด ไม่อยากตกข่าว คลิกอ่านต่อเลย

ท่ามกลางวิกฤตเดลต้าที่กำลังระบาดหนัก ทำไมไฟเซอร์และโมเดอร์นา ถึงขึ้นราคาวัคซีนโควิด-19

ระดมสมองรับมือ ‘ภัยพิบัติซ้ำซ้อน’ เมื่อไทยเสี่ยงเกิด ‘น้ำท่วมในยุคโควิด’ ปลายปี 2564

‘แอนติบอดี ค็อกเทล (Antibody Cocktail)’ ยาต้านโควิดตัวแรกถึงไทยแล้ว แพทย์ขานรับพร้อมใช้ ลดภาวะ ‘เตียงเต็ม’ ได้จริง